II OSK 575/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski Sędzia NSA Bożena Walentynowicz /spr./ Sędzia NSA Janina Kosowska Protokolant Mariusz Szufnara po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 5 lutego 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 564/08 w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej oddala skargę kasacyjną. Wyrokiem z dnia 5 lutego 2009 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Po 564/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w sprawie ze skargi M. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z [...] 2008 r. w przedmiocie zmiany kategorii zdolności do służby wojskowej stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojskowego Komendanta Uzupełnień z [...] 2008 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy. Pismem z [...] 2008 r. M. P. zwrócił się, w związku z poprawą stanu zdrowia, do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. o ponowne skierowanie do komisji lekarskiej, w celu zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Wojskowy Komendant Uzupełnień w P. decyzją z [...] 2008 r., działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej "K.p.a.", art. 14 ust. 1 pkt 3 oraz art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jedn. Dz.U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) odmówił ponownego skierowania M. P. do komisji lekarskiej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że prawomocnym orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej w P. z [...] 1996 r. wnioskodawca otrzymał kategorię zdrowia "E" – trwale niezdolny do służby wojskowej w czasie pokoju oraz w czasie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny. Organ podniósł, że ponowne kierowanie osób do komisji lekarskiej, na wniosek zainteresowanego, ograniczone zostało jedynie do poborowych, żołnierzy pełniących służbę wojskową i żołnierzy rezerwy, a nawet w przypadku poborowych i żołnierzy rezerwy, ograniczone zostało wyłącznie do przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., po rozpoznaniu odwołania M. P. od powyższej decyzji, decyzją z [...] 2008 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał ją w mocy. W uzasadnieniu stwierdził, że odwołujący zgodził się z orzeczeniem Rejonowej Komisji Lekarskiej w P. uznającym go za trwale niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju oraz że nie odwoływał się od tego orzeczenia. Organ podniósł, iż wojskowe komisje lekarskie powołane zostały do rozstrzygania o przydatności zdrowotnej związanej z potrzebami Sił Zbrojnych, natomiast o przydatności do pracy poza wojskiem rozstrzygają lekarze i orzecznicy ZUS oraz lekarze medycyny pracy. Organ wskazał, iż z uwagi na brak jakiegokolwiek przeszkolenia wojskowego i wiek skarżący nie może być brany pod uwagę w jakichkolwiek potrzebach uzupełnieniowych Sił Zbrojnych. Skargę na powyższą decyzję wniósł M. P. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie wskazując, iż odmówił skierowania skarżącego do komisji lekarskiej, ponieważ obligował go do tego przepis art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, stanowiący, że skierowanie na komisję lekarską warunkowane jest potrzebami uzupełnieniowymi Sił Zbrojnych. Ponadto organ wskazał, iż obecny status skarżącego nie pozwala go też zaliczyć do kategorii poborowych, bowiem jest on przeniesiony do rezerwy bez odbycia służby wojskowej, a zatem nie ma do niego zastosowania art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego zwrócił również uwagę, iż obecne brzmienie art. 28 ust. 4 oraz 4c i art. 29 ust. 3a ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie pozwala kierować osób z orzeczoną już kat. D i E do ponownych badań weryfikacyjnych, ani do powiatowych komisji lekarskich, ani do wojskowych komisji lekarskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. rozpoznając skargę wyrokiem z dnia 5 lutego 2009 r. sygn. akt IV SA/Po 564/08 uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie i na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a., w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. W uzasadnieniu Sąd podał, że zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich. Wyjątek od tej zasady przewiduje art. 29 ust 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony, zgodnie z którym wojskowe komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej poborowych w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, żołnierzy rezerwy. Natomiast w myśl art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Treść powyższego przepisu przesądza czy skarżący zachował, czy też nie zachował przymiotu strony jako poborowy. W ocenie Sądu I instancji nie ulega wątpliwości, iż przepis ten dotyczy każdej osoby, która jako poborowy stawała przed komisją lekarską, była jako strona adresatem decyzji tej komisji, bez względu na treść rozstrzygnięcia zawartego w decyzji, a więc także osoby, która z uwagi na zmianę okoliczności (np. zmiana stanu zdrowia) ubiega się o ponowne badanie w celu uzyskania prawa do odbywania służby wojskowej. Ponadto Sąd wskazał, że z przepisu art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony wynika, że komisja lekarska jest umocowana do podejmowania także z urzędu, np. w trybie nadzoru w dowolnym czasie, czynności zmierzających do zmiany orzeczenia co do przyznanej kategorii zdolności do służby wojskowej. Zauważyć należy, iż art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie odsyła do art. 29, w szczególności do tej jego części, w której mowa o uzależnieniu skierowania do wojskowej komisji lekarskiej od istnienia uzupełnionych potrzeb Sił Zbrojnych. Użyty w art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony zwrot "w każdym czasie" nie pozostawia wątpliwości, że powiatowa komisja w pierwszej instancji i wojewódzka komisja w drugiej instancji są kompetentne do orzekania w każdym czasie, gdy w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Przy czym należy zauważyć, iż warunkiem weryfikacji są istotne zmiany jakie nastąpiły w stanie zdrowia poborowego, natomiast istnienie uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych, na które powołują się organy, nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia. Kryterium istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych ma znaczenie przy kierowaniu do wojskowych komisji lekarskich, stanowiących odrębne od powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich podmioty orzekające o zdolności do czynnej służby wojskowej. To w przypadku tych komisji skierowanie do nich na wniosek osób wymienionych może nastąpić wyłącznie w przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych (art. 29 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony). Zatem to powiatowa komisja lekarska była uprawniona i właściwa do rozpoznania skierowanego do niej wniosku strony. Jeżeli strona wyraźnie wskazuje, iż żąda rozpoznania sprawy, precyzując powody, dla których wniosek złożyła w siedzibie wojskowej komendy uzupełnień, to korzysta niejako z pośrednictwa Komendy i takiemu wnioskowi wojskowy komendant uzupełnień winien nadać żądany przez stronę bieg. Sąd I instancji wyjaśnił, że procedura wynikająca z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 2008 r. w sprawie komisji lekarskich oraz wynagradzania za udział w ich pracy (Dz.U. Nr 18, poz. 142) nie pozbawia terenowych organów administracji wojskowej prawa do skutecznej ingerencji w wynik takiego postępowania. Stosownie do treści art. 28 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony od orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej przysługuje zarówno poborowemu jak i wojskowemu komendantowi uzupełnień odwołanie do wojewódzkiej komisji lekarskiej. Zresztą orzeczenie organu I instancji może być zmienione przez wojewódzką komisję lekarską również z urzędu, jeżeli zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Także członkom powiatowych komisji lekarskich przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu od jej orzeczeń. Sąd wskazał, że od dnia 6 grudnia 2008 r. obowiązują nowe przepisy to jednak z uwagi na fakt, iż Sąd dokonuje oceny decyzji na podstawie stanu prawnego z dnia ich wydania, tj. w niniejszej sprawie 6 października 2008 r. to nie mógł wziąć pod uwagę regulacji prawnej wprowadzonej po tej dacie. Sąd stwierdził zatem, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, żaden bowiem przepis prawa nie przyznaje wojskowym komendantom uzupełnień uprawnień do rozstrzygania w formie decyzji o tym czy należy nadać dalszy bieg wnioskowi o zmianę orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej. Wszczęcie postępowania i nadanie wnioskowi biegu niezgodne z jego dosłowną treścią i wydanie rozstrzygnięcia w kwestii nienależącej do zakresu i przedmiotu sprawy określonych treścią wniosku o wszczęcie postępowania narusza także normy zawarte w art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skargę kasacyjną, opartą na art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. od powyższego wyroku złożył Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., reprezentowany przez radcę prawnego, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to: – art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez wadliwe przyjęcie, że Strona ma status poborowego, w sytuacji gdy był on przeniesiony do rezerwy i od tego momentu miał status rezerwisty w myśl art. 99 ww. ustawy, – art. 29 ust. 2 i ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez wadliwe przyjęcie, że Wojskowy Komendant Uzupełnień w P. nie był właściwy do rozstrzygnięcia o potrzebach sił zbrojnych i do odmowy skierowania Strony na badania przez wojskową komisję lekarską; 2) przepisów postępowania przez błędne zastosowanie: – 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a., i przyjęcie tych przepisów jako podstawy prawnej rozstrzygnięcia w wyroku. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że Sąd błędnie przyjął, że strona ma status poborowego oraz, że skoro art. 28 ust. 4 ww. ustawy głosi, iż ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany, to zadaniem Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. było skierowanie strony do powiatowej komisji lekarskiej. W skardze kasacyjnej wskazuje się, że skarżący rozkazem Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. został przeniesiony do rezerwy, więc nie jest już poborowym, ale żołnierzem rezerwy, zaś przepis art. 28 ust. 4 ww. ustawy nie traktuje żołnierzach rezerwy. Zgodnie z art. 29 ust. 2 i ust. 5 ustawy żołnierzy rezerwy kieruje z urzędu lub na wniosek do wojskowej komisji lekarskiej, wojskowy komendant uzupełnień, z tym że skierowanie do wojskowej komisji lekarskiej na wniosek żołnierza rezerwy, może nastąpić wyłącznie w przypadku istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną bezsporne jest, że "powiatowe komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej (art. 26 ust. 1 ww. ustawy), ale komisje te nie są kompetentne do oceny uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych. Mobilizacja obywateli polskich do Sił Zbrojnych RP w sprawach operacyjno-obronnych, jest bowiem zadaniem wojskowych komendantów uzupełnień (WKU). Wskazując na kompetencje wojskowych komendantów uzupełnień, wymienionych w art. 14 ust. 4 ustawy, oraz dyspozycje art. 104 § 1 K.p.a. w skardze kasacyjnej podnosi się, że Wojskowy Komendant Uzupełnień w P. był wyłącznie uprawniony do wydania decyzji w przedmiocie rozstrzygnięcia istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych. Stąd kwestię tę organ ten zgodnie ze swą kompetencją rozstrzygnął w decyzji z [...] 2006 r., odmawiając wnioskodawcy, w myśl art. 99 ww. ustawy, skierowania. W ocenie wnoszącego skargę kasacyjną zważywszy na kompetencje wojskowych komendantów uzupełnień oraz dyspozycje art. 104 § 1 K.p.a., bezspornym jest, że Wojskowy Komendant Uzupełnień w P. był wyłącznie uprawniony do wydania decyzji w przedmiocie rozstrzygnięcia istnienia uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych, a Szef WSzW w P. był wyłącznie kompetentny do rozpatrzenia odwołania od decyzji WKU w P. (art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej) i dlatego Sąd wadliwie zastosował art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Niniejsza skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Oparty na zasadzie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzut naruszenia prawa materialnego art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej przez wadliwe przyjęcie, że strona ma status poborowego, w sytuacji gdy był przeniesiony do rezerwy i miał od tego momentu status rezerwisty (art. 99 ustawy), a także naruszenie art. 29 ust. 2 i ust. 5 ww. ustawy, a w konsekwencji naruszenie przepisów postępowania art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zestawienie zarzutu pierwszego z treścią przepisu wyklucza jego obrazę. Art. 28 ust. 4 ustawy stanowi, że ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej, może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Przepis ten ani nie odsyła do art. 29 ww. ustawy, w szczególności do tej części, w której mowa o uzależnieniu skierowania do wojskowej komisji lekarskiej od istnienia uzupełnianych potrzeb Sił Zbrojnych, ani też nie uzależnia możliwości uruchomienia określonego w nim trybu od tego czy nastąpiło przeniesienie do rezerwy czy też nie. Użyte w nim wyrażenie "w każdym czasie", nie pozostawia co do tego wątpliwości, nie mówiąc już o końcowym zdaniu tego przepisu "jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany". Wskazać należy, że to ostateczne orzeczenie może być weryfikowane nie tylko na wniosek wojskowego komendanta uzupełnień, ale i na wniosek poborowego, jak też z urzędu przez powiatową komisję lekarską. W każdym przypadku warunkiem weryfikacji są istotne zmiany w stanie zdrowia poborowego. Istnienie uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia. Zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, że gdy poborowy wnosząc o ponowne badanie przez komisję korzysta niejako z pośrednictwa komendy, to takiemu wnioskowi wojskowy komendant uzupełnień winien nadać żądany przez stronę bieg. Przepisy art. 29 ustawy dotyczą natomiast wojskowych komisji lekarskich stanowiących odrębne od powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich podmioty orzekające o zdolności do czynnej służby wojskowej. Wyraźnie wskazuje na to przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy w części "kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska. Obejmują one swym działaniem: 1) poborowych w okresie gdy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, 2) żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową, 3) żołnierzy rezerwy. W ich przypadku istotnie skierowanie na wniosek złożony przez te osoby może nastąpić wyłącznie wówczas gdy istnieją uzupełnieniowe potrzeby Sił Zbrojnych. Wobec powoływania się skarżącego na przepis art. 99 ustawy należy wskazać jego brzmienie "żołnierzem rezerwy jest osoba przeniesiona do rezerwy po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej, w tym z zawodowej służby wojskowej lub ze służy wojskowej kandydatów na żołnierzy zawodowych, albo bez odbycia tej służby, jeżeli w dalszym ciągu podlega obowiązkowi służby wojskowej". Jeśli więc w art. 29 ust. 1 pkt 3 jest mowa o żołnierzach rezerwy, a definicja "żołnierza rezerwy" została przez wyliczenie zamieszczone w art. 99 ustawy, to trudno M. P. zaliczyć do tej kategorii osób. Posługiwanie się przez Sąd I instancji pojęciem "poborowy" nie powinno budzić zastrzeżeń. Kolejny zarzut do wyroku Sądu I instancji naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 K.p.a. zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego jest także niezasadny i nie zasługuje na uwzględnienie. Organ I instancji uczestnicząc w postępowaniu w trybie art. 28 ust. 4 ustawy jako podmiot przekazujący żądanie poborowego nie ma podstawy prawnej by w formie decyzji odmówić skierowania go do właściwej powiatowej komisji lekarskiej, gdy brak uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych. Tę podstawę stwierdzenia nieważności decyzji komendanta uzupełnień należy łączyć raczej z pkt 2 art. 156 K.p.a., chociaż w obu przypadkach zachodzi nieważność decyzji. Stanowisko zaprezentowane przez autora skargi kasacyjnej w uzasadnieniu jej zarzutów sprowadza się w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego li tylko do polemiki z trafnym stanowiskiem i oceną Sądu pierwszej instancji, który oparł się na utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2008 r., II OSK 1129/07). Prawidłowości wyroku Sądu I instancji nie podważa zmiana regulacji prawnej wprowadzonej ustawą z dnia 28 października 2008 r. (Dz.U. Nr 206, poz. 1288) bowiem, jak słusznie podkreślił Sąd I instancji, Sąd dokonuje oceny prawnej na podstawie przepisów obowiązujących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia niniejszej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny z mocy art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę.