II SA/Go 805/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik Sędziowie Asesor WSA Joanna Brzezińska Asesor WSA Michał Ruszyński (spr.) Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2009 r. sprawy ze skargi J.M.-G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej z dnia [...]r. nr [...]. Decyzją administracyjną z [...] września 2008r. nr [...] -Dyrektor Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, odmówił J.M.-G. wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej na M.M.. W uzasadnieniu tej decyzji organ orzekający podkreślił, że skargę o wznowienie postępowania należy złożyć w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a więc w rozpatrywanej sprawie skargę należało wnieść do 7 sierpnia 2008r. J.M.-G. skargę złożyła 28 sierpnia 2008r., a zatem czynności tej dokonała po terminie. J.M.-G. nie zgodziła się z powołaną decyzją Dyrektora Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej i wniosła od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. W odwołaniu J.M.-G. wskazała, że po zlikwidowaniu banku alimentacyjnego starała się o zaliczkę alimentacyjną, lecz nie przyjęto jej wniosku tłumacząc, że i tak dostanie decyzję odmowną, gdyż wyszła ponownie za mąż. Skarżąca podała, że gdyby miała decyzję odmowną, to obecnie zwrócono by jej zaległą zaliczkę alimentacyjną. Decyzją z [...] października 2008r. nr [...] - Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 145a § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. -Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej: k.p.a, stanowi, że można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. W powyższej sytuacji skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Aby więc można było wznowić postępowanie administracyjne na tej podstawie muszą być spełnione dwie przesłanki. Pierwszą z nich jest zakończenie sprawy decyzją ostateczną, gdyż wznowienie postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości przeprowadzenia ponownego postępowania wyjaśniającego i ponownego rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, w której została już wydana decyzja ostateczna. Druga przesłanka wiąże się z wydaniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Ważna zatem jest tutaj data ogłoszenia tego orzeczenia. W razie gdy orzeczenie to ogłoszone zostało po dacie wydania decyzji ostatecznej, istnieje podstawa do wznowienia postępowania, jeżeli natomiast orzeczenie obowiązywało przed wydaniem decyzji i nie zostało ono uwzględnione, decyzja taka jest nieważna. Organ odwoławczy wskazał, że w rozpatrywanej sprawie należało odmówić wznowienia postępowania w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej z uwagi na fakt, iż w przedmiotowej sprawie nie toczyło się postępowanie administracyjne i nie została wydana decyzja administracyjna. Organ podkreślił, że z przedstawionego materiału dowodowego i wyjaśnień J.M.-G. wynika, że nie złożyła ona wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej i organ pierwszej instancji nie wydał w tym zakresie decyzji administracyjnej. Skoro więc nie została wydana decyzja administracyjna, to nie można mówić o wznowieniu postępowania. Na marginesie organ wskazał, że skargę o wznowienie postępowania odwołująca się złożyła 28 sierpnia 2008r., a zatem czynności tej dokonała po terminie, gdyż skargę o wznowienie postępowania należało wnieść w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego tj. do 7 sierpnia 2008r. Z akt sprawy nie wynika również, aby wnosząc skargę J.M.-G. zwróciła się jednocześnie o przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J.M.-G. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, nie zgadzając się z jej treścią. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi wyjaśniła, że skargę złożyła 28 sierpnia 2008r., będąc przekonana, że zrobiła to zgodnie z przepisami. Skarżąca wskazała, iż nie wiedziała, że się spóźniła. Podała, że jest prostym człowiekiem i nie ma dużej świadomości prawnej. Ponadto ma niepełnosprawne dziecko w stopniu znacznym i nie słyszała z mediów o terminie do którego można wnieść skargę. Nikt nie poinformował jej też, iż może złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Skarżąca wskazała ponadto, że organy obu instancji nie odniosły się do jej twierdzeń odnośnie tego, że chciała złożyć wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, lecz wniosku nie przyjęto, albowiem skarżąca była mężatką. Wniosek ten skarżąca chciała złożyć u komornika, lecz również nie został on przyjęty. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, nawiązując do argumentów przytoczonych w uzasadnieniu wydanej decyzji. Na rozprawie skarżąca wskazała, że pisemny wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej chciała złożyć do komornika, oraz Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej w lipcu 2005r. Wniosek ten nie został jednak przyjęty. Skarżąca podała, że świadkami którzy mogliby potwierdzić powyższe okoliczności są bratowa, komornik, Dyrektor Centrum Pomocy Rodzinie i Polityki Społecznej oraz pracownik ośrodka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a, stanowi, iż sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis powyższy daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego. Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z powodów wymienionych w skardze. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy administracji nie ustaliły rzeczywistej treści żądania zawartego w podaniu skarżącej z 28 sierpnia 2008r. Należy wskazać, iż pismo powyższe skarżąca zatytułowała "Skarga na zaliczkę alimentacyjną". Z treści pisma wynika natomiast, że skarżąca domaga się wypłacenia, jak podała, zaległej zaliczki alimentacyjnej. Podkreśliła, że próbowała złożyć w organie pierwszej instancji wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej, lecz organ nie chciał przyjąć jej wniosku. Podobnie komornik nie chciał wydać skarżącej zaświadczenia o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Wszystko to z powodu tego, iż skarżąca ponownie wyszła za mąż. Organ pierwszej instancji nie ustalając rzeczywistej treści żądania skarżącej potraktował je jako wniosek o wznowienie postępowania administracyjnego i odmówił jego wznowienia (na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 145a § 2 k.p.a). Samorządowe Kolegium Odwoławcze, rozpoznając odwołanie skarżącej, również nie miało wątpliwości, iż takie było żądanie wnioskodawczyni. Niewątpliwie skarżąca złożyła wniosek o wypłacenie jej zaległej zaliczki alimentacyjnej. Po wpłynięciu takiego wniosku, który z całą pewnością nie jest wnioskiem precyzyjnie określonym, organ powinien przede wszystkim wyjaśnić, jakie jest rzeczywiste żądanie skarżącej, innymi słowy czego skarżąca tak naprawdę domaga się od organu pierwszej instancji. W ocenie Sądu żądanie zawarte w podaniu jest niejasne, zbyt ogólnikowe, aby można było przyjąć, iż skarżąca domaga się wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej. Organ powinien wezwać stronę do złożenia stosownych wyjaśnień. Organy administracyjne, wydając w niniejszej sprawie decyzje, nie zwróciły się do strony o sprecyzowanie żądania. Taki sposób procedowania stanowi istotne naruszenie zasad rządzących postępowaniem administracyjnym. Naczelną zasadą tego postępowania jest wyrażona w art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej. Z zasady tej wynika m.in. obowiązek ustalenia treści żądania strony w przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego na wniosek. Żądanie to wyznacza rodzaj sprawy będącej przedmiotem postępowania, jego treść pozwala na wyznaczenie stosownej normy prawa materialnego lub normy prawa procesowego, która ma znaczenie dla ustalenia zakresu postępowania dowodowego. Zatem, organ jest zobowiązany z urzędu podjąć czynności wyjaśnienia treści rzeczywistego żądania strony. Obowiązek taki wynika również z zawartej w art. 9 k.p.a. zasady udzielania stronom przez organ informacji faktycznej i prawnej. Obowiązek udzielania informacji obejmuje cały tok postępowania - od wszczęcia do zakończenia decyzją. Szczególne znaczenie dla ochrony interesu prawnego strony ma udzielenie informacji w fazie wszczęcia postępowania, bowiem brak znajomości przepisów prawa może powodować nieudolne określenie żądania. W tym miejscu należy zauważyć, że organy obu instancji nie uznały za stosowne zastanowić się nad oceną twierdzeń skarżącej. Nie można bowiem wykluczyć, że istotnie spotkała się ona z odmową przyjęcia wniosku, gdyż do dnia wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny organy właściwe do załatwienia wniosków o zaliczki alimentacyjne negatywnie załatwiały wnioski osób, znajdujących się w sytuacji prawnej i faktycznej podobnej do sytuacji skarżącej. Bez podjęcia stosownych czynności wyjaśniających organ nie mógł stwierdzić, że skarżąca domaga się wznowienia postępowania administracyjnego. Na podkreślenie zasługuje to, że organ pierwszej instancji ani organ odwoławczy nie wyjaśnili z jakich przyczyn pismo skarżącej z 28 sierpnia 2008r. zostało potraktowane jako wniosek o wznowienie postępowania. Analiza treści tego pisma do takiego wniosku nie upoważnia. Z treści tego wniosku a także z treści odwołania od decyzji z [...] września 2008r, które potwierdza treść wniosku z 28 sierpnia 2008r. wynika wprost, iż skarżąca twierdzi, że usiłowała złożyć wniosek o przyznanie zaliczki alimentacyjnej lecz bezskutecznie. Z punktu widzenia formalnoprawnego organ odwoławczy ma rację, gdy przyjmuje, że w sprawie przyznania zaliczki alimentacyjnej nie toczyło się postępowanie administracyjne i nie wydano decyzji administracyjnej. Bez odpowiedzi na pytanie, czy pismo skarżącej z [...] sierpnia 2008r. spełnia przesłanki wniosku o wznowienie postępowania nie mają znaczenia rozważania o tym, że nie toczyło się postępowanie administracyjne. Organy administracyjne obu instancji nie rozważyły treści wyżej wymienionego pisma w kontekście ewentualnej skargi na bezczynności organu administracji publicznej bądź zakwalifikowania go do skargi, o której mowa w art. 227 i nast. k.p.a. Organ odwoławczy przyjmując za skarżącą to, że nie złożyła ona wniosku o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej nie zwrócił uwagi na to, że skarżąca twierdzi, iż taki wniosek usiłowała złożyć i nie wyciągnął z tego żadnych wniosków. Oznacza to, że organ pierwszej instancji powinien rozważyć także kwestię ustnie wniesionego podania przez skarżącą. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonego uchybienia przepisom k.p.a, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ pierwszej instancji winien podjąć czynności w celu wyjaśnienia treści żądania skarżącej z dnia 28 sierpnia 2008r.