IV SA/Gl 471/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Małgorzata Walentek Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 lutego 2009 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczeń pielęgnacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję Decyzją z [...] r. nr [...] Burmistrz Miasta S. działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. z 2007 r. Dz. U. nr 11, poz. 74) oraz § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. nr 105, poz. 881 z późn. zm.) oraz § 9 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. nr 130, poz. 903) oraz art. 104 kpa, przyznał D. B. świadczenie w formie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem T. B. w wysokości [...] zł miesięcznie, na okres od [...]do [...]r. oraz opłacania składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe od wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w okresie pobierania świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, iż T. B. został uznany za osobę niepełnosprawną i wymaga stałej i długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wobec tego faktu D. B., celem sprawowania opieki nad synem, zrezygnowała z zatrudnienia. Organ wyjaśnił, iż okres przyznania świadczenia został ustalony zgodnie z art. 24 ust 3 i 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W przypadku ustalania prawa do świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności osoby, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności wydane zostało na czas określony. W tym przypadku prawo do świadczenia ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin orzeczenia, nie dłużej jednak niż do końca okresu zasiłkowego. Wskazano dodatkowo, że dochód na osobę w rodzinie strony w [...] r. nie przekroczył kryterium dochodowego tj. kwoty 583 zł. Odwołanie od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wniosła D. B. wnosząc o jej uchylenie i uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od [...]r. Odwołująca podniosła, iż jej wniosek z dnia [...] r. w wyniku wyroku Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]r. i wznowienia postępowania przez organ I instancji został rozpatrzony pozytywnie i osobną decyzją nr [...] przyznano jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od [...]r. do[...] r. Zdaniem D. B. sytuacja ta stoi w sprzeczności ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. reprezentowanym w decyzji [...] z dnia [...]r. i obowiązującymi przepisami prawa. Po złożeniu odwołania pismem z dnia [...]r. odwołująca uzupełniła odwołanie twierdząc, iż od dnia uprawomocnienia się wyroku sądowego nie miała możliwości złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia [...]r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ ustalił, iż wniosek strony złożony [...] r. został rozpatrzony przez organ I instancji, który wydał decyzję w dniu [...]r. nr [...] odmawiającą przyznania świadczenia. W konsekwencji wydania przez Sąd Rejonowy w C. wyroku z dnia [...]r. (prawomocny [...]r.) strona odwołująca złożyła [...]r. kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji ponownie rozpoznając sprawę wydał [...]r. decyzję nr [...] przyznając świadczenie pielęgnacyjne od dnia [...]r. W wyniku odwołania, Kolegium decyzją z [...] r. nr [...] uchyliło decyzję organu I instancji zwracając uwagę, że organ pominął fakt związany z kontynuacją świadczenia, o które strona wniosła w dniu [...] r. i wskazało, że organ winien odnieść się do tego wniosku dotyczącego okresu zasiłkowego [...], a następnie ocenić wniosek w kontekście okresu zasiłkowego [...]. Kolegium podniosło następnie, że wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez stronę w dniu [...]r. w odniesieniu do okresu zasiłkowego [...] był uzupełnieniem wniosku z dnia [...]r. i wówczas miał zastosowanie przepis art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowiący, że w przypadku utraty ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności stanowiące kontynuację poprzedniego orzeczenia, prawo do świadczenia ustala się od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym upłynął termin ważności poprzedniego orzeczenia, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym osoba złożyła wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego. W takiej sytuacji uzyskanie prawomocnego orzeczenia w dniu [...]r. wobec złożenia wniosku w dniu [...]r. było właśnie sytuacją określoną w tym przepisie. Natomiast w aspekcie okresu zasiłkowego [...] organ II instancji argumentował, że strona odwołująca uzyskała korzystny dla siebie wyrok dopiero w dniu [...]r., należy jednak zauważyć, iż już po wydaniu wyroku strona mogła złożyć stosowny wniosek, a nawet po uprawomocnieniu się wyroku strona posiadała jeszcze czas na złożenie wniosku o przyznanie świadczenia na okres zasiłkowy [...]. Strona dokonała jednak tej czynności dopiero [...]r. i nie wskazała żadnych powodów uzasadniających zaistniałą zwłokę. Zdaniem Kolegium strona w miesiącu [...] r. przez 11 dni nie podjęła żadnych czynności, a wniosek złożyła po upływie 3 tygodni od daty uprawomocnienia się wyroku sądu. W tej sytuacji organ uznał, że świadczenie zostało przyznane prawidłowo od [...]r., stosownie do art. 24 ust. 2 cyt. ustawy. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach D. B. zarzuciła orzeczeniu naruszenie prawa materialnego poprzez naruszenie zasad określonych w art. 7 kpa w związku z art. 9 kpa, a w szczególności niepodjęcia kroków dotyczących wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Skarżąca podniosła, iż została pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] r. do [...]r., a ustalenia organu są sprzeczne ze stanem faktycznym. W dniu [...] r. jeden dzień po otrzymaniu odpisu wyroku Sądu skarżąca przedstawiła organowi I instancji odpis prawomocnego wyroku, następnie wypełniła wniosek na nowy okres zasiłkowy [...] postępując według wskazówek organu. Zdaniem D. B. organ z mocy prawa winien wiedzieć o konieczności przywrócenia terminu i poinformować stronę o obowiązku złożenia prośby o przywrócenie terminu. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269 ze zm.) sądowa kontrola działalności administracji publicznej odbywa się wyłącznie w kryteriach legalności a więc pod względem zgodności zaskarżonego aktu z prawem. Zaskarżona decyzja nie spełnia tymczasem wymogów legalności, bowiem w świetle okoliczności sprawy pozbawienie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za [...]r. nie może być zaaprobowane. W pierwszej kolejności należy dostrzec wątpliwości związane z podstawą prawną, według której nastąpiła odmowa przyznania świadczenia za ten miesiąc. Mianowicie organ I instancji powołał w tym zakresie art. 24 ust. 3a ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczący kontynuacji świadczenia rodzinnego. Natomiast organ odwoławczy, nie korygując wyraźnie stanowiska I instancji w odniesieniu do okresu zasiłkowego [...]wskazał na art. 24 ust. 2 tej ustawy. Ta różnica w podstawach prawnych ma pewne znaczenie, choćby tylko dla przedstawienia właściwej argumentacji. Dlatego też najpierw wypadnie stwierdzić prawidłowość stanowiska organu odwoławczego w tym względzie. Wniosek o kontynuację świadczenia rodzinnego w warunkach art. 24 ust. 3a jest składany bowiem wówczas, gdy wiąże się z utratą ważności orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności. Z materiału sprawy zdaje się wynikać, że przed złożeniem wniosku w dniu [...]r. skarżąca korzystała już ze świadczeń rodzinnych, a wniosek ten złożyła w związku z utratą ważności dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności. Tak więc orzekając po wznowieniu postępowania o tym wniosku w odniesieniu do części okresu zasiłkowego [...] organ podstawowego stopnia decyzją z dnia [...]r., nr [...], rzeczywiście działał w warunkach art. 24 ust. 3a. Jednocześnie słusznie drugi wniosek z dnia [...]r. potraktowano nie tylko jako wniosek o wznowienie postępowania, ale także jako wniosek o świadczenie pielęgnacyjne na nowy okres zasiłkowy [...]. Ponieważ jednak wymieniona wyżej decyzja "wznowieniowa" bazowała na orzeczeniu o niepełnosprawności (zmienionym wyrokiem Sądu Rejonowego w C. z dnia [...]r.), które było ważne nie tylko do końca okresu zasiłkowego [...], ale zachowało ważność przez cały okres zasiłkowy [...] (wydano je do dnia [...]), to tylko w odniesieniu do okresu [...] można było mówić o wniosku złożonym w związku z utratą ważności poprzedniego orzeczenia o niepełnosprawności. Nowe orzeczenie, na którym opierała się decyzja "wznowieniowa" nie utraciło natomiast mocy po upływie tego okresu, w związku z czym wniosek dotyczący okresu zasiłkowego [...] objęty był przepisem art. 24 ust. 2, a nie 24 ust. 3a. Uznając trafność powołania tego pierwszego przepisu przez organ odwoławczy, należy przy ocenie prawnej sprawy uwzględnić następującą okoliczność. Otóż wyrokiem z dnia 23 października 2007 r. sygn. akt P 28/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że ten art. 24 ust. 2 w zakresie, w jakim stanowi, że w wypadku wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 lat, legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności uzyskanym w wyniku rozpoznania przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności jej odwołania od orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 69 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten nie odnosi się wprost do sytuacji faktycznej i prawnej niniejszej sprawy, której przedmiotem jest nie zasiłek, lecz świadczenie pielęgnacyjne, jednak Trybunał Konstytucyjny wyraźnie i jednoznacznie wywiódł w motywach wyroku, że w każdym przypadku, gdy prawo do świadczenia rodzinnego jest uzależnione od niepełnosprawności, winno ono być przyznane od momentu wskazanego w decyzji ustalającej wystąpienie określonej niepełnosprawności, a zatem w stosunku do wszystkich tych przypadków art. 24 ust. 2 jest niekonstytucyjny. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny dostrzegł, w sytuacji utraty przez ten przepis domniemania konstytucyjności, możliwość stosowania przez sądy administracyjne wykładni tego przepisu przy wykorzystaniu art. 8 Konstytucji. Sąd w niniejszym składzie całkowicie przyjmuje to stanowisko Trybunału Konstytucyjnego. Mianowicie wszystkie argumenty przedstawione w powyższym wyroku Trybunału całkowicie są aktualne w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne, gdy strona nie mogła złożyć wniosku wcześniej, zanim nie uzyskała orzeczenia (wyroku) o niepełnosprawności, od wystąpienia której uzależnione jest to świadczenie. Tak więc stwierdzenie niekonstytucyjności art. 24 ust. 2 tylko w zakresie oznaczonym w sentencji wyroku konstytucyjnego powoduje niczym nieuzasadnioną nierówność wobec prawa w stosunku do osób znajdujących się w takiej sytuacji jak skarżąca. Zważywszy na fakt, że taki stan rzeczy wynika wyłącznie ze związania Trybunału Konstytucyjnego granicami wyznaczonymi w zadanym mu pytaniu prawnym, niewłaściwe byłoby kierowanie do Trybunału kolejnych pytań o konstytucyjność omawianego przepisu jedynie ze względu na różne kategorie świadczeń uzależnionych od niepełnosprawności, skoro w istocie konstytucyjność tego przepisu została zakwestionowana w szerszym zakresie, pozwalając sądowi administracyjnemu na bezpośrednie stosowanie norm konstytucyjnych (art. 8 Konstytucji). W szczególności z art. 2 Konstytucji, stanowiącego, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, wynika zasada sprawiedliwości i równości wobec prawa. Nakazuje ona, by osoby znajdujące się w rodzajowo identycznej sytuacji traktowane były jednakowo przez władze publiczne. Skoro więc w jednym przypadku, objętym wprost sentencją przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, prawo do świadczenia rodzinnego uzależnionego od niepełnosprawności może być przyznane od chwili powstania tej niepełnosprawności, określonej w stosownym akcie, to i w pozostałych przypadkach ta reguła winna obowiązywać. W takim zaś razie podpada pod nią również i skarżąca, która bez nieusprawiedliwionej zwłoki wystąpiła o świadczenie pielęgnacyjne po uzyskaniu wyroku określającego warunki niepełnosprawności jej dziecka, stanowiące przesłankę nabycia prawa do tego świadczenia. Nie można przy tym podzielić stanowiska organów administracyjnych, według których skarżąca dopuściła się zaniedbania, gdyż nie wystąpiła z nowym wnioskiem natychmiast po wydaniu, względnie uprawomocnieniu się wyroku sądu powszechnego. Otóż z § 7 ust. 1 rozporządzenia z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) wynika, że do wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego należy m.in. dołączyć orzeczenie o niepełnosprawności. Oczywiste jest, iż o ile orzeczenie takie, w części uprawniającym do świadczenia, wynika z wyroku sądowego, to należy przedłożyć ten wyrok, albo skorygowane już orzeczenie. Stosownie do art. 365 § 1 kpc wiążący dla organów administracyjnych jest dopiero wyrok prawomocny. Nie wystarczy zatem powołać się na fakt wydania wyroku, lecz przedstawić wyrok prawomocny. Prawomocność wyroku stwierdza zaś sąd powszechny. Tymczasem omawiany wyrok stał się prawomocny w dniu [...]r., a z załącznika do skargi wynika, że z klauzulą prawomocności został wysłany do skarżącej w dniu [...]r. W tym stanie rzeczy nie można uznać, by przedłożenie owego wyroku przez skarżącą w dniu [...]r. nastąpiło z zawinionym przez nią opóźnieniem skutkującym pozbawieniem jej świadczenia pielęgnacyjnego za [...]r. Dla niezamożnych ludzi taki skutek bywa bardzo dotkliwy. Zaprezentowana wykładnia prawa obowiązywać będzie organ administracyjny przy ponownym rozpatrywaniu sprawy stosownie do art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270 ze zm.). Z tych względów, skoro zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem prawa materialnego oraz w oparciu o niekonstytucyjny przepis, dlatego z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a powołanego ostatnio Prawa orzeczono, jak w sentencji.