II FZ 182/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Grzegorz Krzymień po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. i J. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 21/09 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. i J. J. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 2 grudnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 21/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił J. i J. J. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. z dnia 2 grudnia 2008 r. w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania. W postanowieniu wskazano, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżący uzasadniali tym, że ich majątek (dom, mieszkanie, nieruchomość rolna) uległ zniszczeniu na skutek zalania nieczystościami komunalnymi. Ponadto podnieśli, iż miesięcznie uzyskują z tytułu świadczeń emerytalno - rentowych dochód w łącznej wysokości 2 904,00 zł, z czego kwotę 2 300,00 zł przeznaczają na spłatę kredytów zaciągniętych na remont domu, zaś 370,00 zł na opłaty. Dodali, że pozostałą kwotę (około 300 zł) wydatkują na koszty związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 9 lutego 2008 r. przyznał Stronie prawo pomocy we wnioskowanym zakresie, bowiem stwierdził, że w sprawie zaistniały ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia sprzeciw wniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazując, iż narusza ono regulacje art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej w skrócie "p.p.s.a." W uzasadnieniu sprzeciwu podniesiono, że oświadczenie o stanie majątkowym złożone przez Skarżących było niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a referendarz wezwał Stronę do dostarczenia dodatkowych oświadczeń i dowodów, na które to wezwanie nie odpowiedziano. Strona przeciwna wyraziła zdziwienie, iż mimo powyższego referendarz przyznał stronie prawo pomocy w zakresie całkowitym. Autor sprzeciwu uzasadniał, że referendarz nie wykazał w uzasadnieniu postanowienia, iż w sprawie wystąpiła sytuacja wyjątkowa, uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zarządzeniem z dnia 13 marca 2009 r. (doręczonym Stronie w dniu 18 marca 2009 r.) wezwano Stronę ponownie do dostarczenia w terminie 7 dni: - dowodów zaświadczających o wysokości uzyskiwanych przez Skarżących miesięcznie świadczeń emerytalno - rentowych; - szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków (czynsz, media, żywność, lekarstwa itp.) wraz z dowodami opłat; - dowodów spłat kredytów/pożyczek; - szczegółowych informacji o posiadanych środkach transportu; - szczegółowych wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące; - informacji o korzystaniu z Pomocy Społecznej i innych form wsparcia państwowego. W zarządzeniu wskazano, iż nieprzedstawienie tych informacji i dowodów może stanowić podstawę odmowy przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi Strona przesłała pismo z dnia 19 marca 2009 r., w którym opisała - jej zdaniem bezprawne - działania organów samorządowych oraz ubezpieczyciela w przedmiocie stanowiącym (w ocenie Strony) podstawę niniejszej skargi do Sądu. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji w postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2009 r. uznał, iż Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie zgromadzić środków na opłacenie kosztów sądowych oraz wynajęcie adwokata. W uzasadnieniu podkreślono, iż Skarżący nie odpowiedzieli na wezwanie Sądu i nie dostarczyli, pomimo iż byli do tego zobowiązani na mocy art. 255 p.p.s.a., informacji dotyczących ich stanu majątkowego i rzeczywistych możliwości płatniczych, uniemożliwiając w ten sposób Sądowi ocenę, czy w ich sytuacji zaistniały przesłanki dla przyznania prawa pomocy w zakresie wnioskowanym. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie Strona skarżąca nie uprawdopodobniła, że jej sytuacja charakteryzuje się ubóstwem, a tylko taka sytuacja, zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a., może być podstawą dla przyznania prawa pomocy. Z wniosku wynikało bowiem, że Skarżący uzyskują dochody z emerytury/renty w łącznej kwocie 2 904,00 zł. Strona nie przedłożyła natomiast dowodów wskazujących, iż z w/w kwoty na spłatę kredytów zaciągniętych na odbudowę domu, który został zalany przez ścieki gminne przeznacza 2 300,00 zł. Nie wykazała także, że z uzyskiwanych dochodów (po spłacie kredytów, dokonaniu opłat) pozostaje jej 300,00 zł na utrzymanie gospodarstwa domowego. Sąd I instancji wyjaśnił również, iż przyznanie Stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w poprzednich sprawach nie nakazuje każdego następnego wniosku rozpoznać w sposób dla wnioskodawcy pozytywny, gdyż sytuacja materialna strony mogła ulec poprawie. Od powyższego postanowienia Skarżący wnieśli zażalenie żądając zwolnienia z kosztów sądowych, ponieważ ich sytuacja zdrowotna i materialna nie zezwala na opłacenie skargi. Strona zaciągnęła bowiem kredyty na kwotę ok. 17 000 zł (na remont zniszczonego domu). W ocenie Skarżących, w nadesłanym formularzu szczegółowo przedstawiono przychody i wydatki, a w wezwaniu Sąd nie wskazał, za jaki okres żąda wykazu przychodów i wydatków. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie może być uwzględnione, ponieważ zaskarżone orzeczenie nie narusza prawa, a Sąd I instancji słusznie odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na wstępie zauważyć należy, iż przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego (por. art. 199 p.p.s.a.), które są dochodem Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Stąd - mając ponadto na względzie nieostre kryteria ocenne, sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - konieczne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa (w procesie), bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Oczywiste jest - zważywszy na wspomniany wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy - że referendarz (lub Sąd) rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może być pozbawiony możliwości weryfikacji danych przedstawionych przez Skarżących. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 p.p.s.a., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia referendarza (lub Sąd) do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie zarówno referendarz sądowy, jak i następnie sędzia rozpatrujący wniosek, skorzystali z uprawnienia przyznanego w art. 255 p.p.s.a. (w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 tej ustawy w przypadku referendarza) i wezwali Skarżących do złożenia stosownych wyjaśnień i dokumentów. Z zobowiązania tego Strona bezsprzecznie się nie wywiązała, w związku z czym Sąd nie miał obowiązku uznać przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. za uprawdopodobnione i zasadnie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Odnosząc się do twierdzeń Skarżących o braku precyzyjności wezwania sądowego w zakresie żądanych dokumentów, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż nie znajdują one potwierdzenia w aktach sprawy. Z treści zarządzenia z dnia 13 marca 2009 r. (wiernie odwzorowanego w wezwaniu z dnia 16 marca 2009 r. - k. 32 akt) wynika, iż Stronie wskazano szczegółowo jakie dokumenty (i za jaki okres) ma przedłożyć Sądowi, np. - dowody zaświadczające o wysokości uzyskiwanych przez Skarżących miesięcznie (podkreślenie Naczelnego Sądu Administracyjnego) świadczeń emerytalno - rentowych; - szczegółowe, określone kwotowo zestawienie ponoszonych miesięcznie (podkreślenie Sądu) wydatków (czynsz, media, żywność, lekarstwa itp.) wraz z dowodami opłat; - szczegółowe wyciągi z posiadanych rachunków i lokat bankowych za ostatnie 3 miesiące (podkreślenie Sądu). Podkreślić również należy, iż zarządzenie powyższe zawierało informację o konsekwencjach niezastosowania się do jego treści. Skarżący natomiast nie podjęli jakiejkolwiek próby udokumentowania swojej sytuacji majątkowej, ani na wezwanie referendarza sadowego, ani w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 13 marca 2009 r. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.