II SA/Kr 1215/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Kazimierz Bandarzewski Sędziowie WSA Renata Czeluśniak (spr) WSA Ewa Rynczak Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2009 r. sprawy ze skargi H.L. na decyzję Wojewody z dnia 3 października 2008r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala H.L. złożyła w dniu 14 grudnia 2007 r. wniosek o zwrot działek ewidencyjnych nr [...] , nr [...] oraz części działki nr [...] obr.[...]. ewid. [...] , położonych w K. przy ul. [...], objętych księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla K.-P. nr [...]. Powyższa nieruchomość (stanowiąca uprzednio parcelę l. kat. [...] b. gm. kat. G. , będącą współwłasnością E.O. i H.O. – skarżącej, w częściach równych) została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1954 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 6 ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 25) oraz dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138) ze wskazaniem o przeznaczeniu jej na cele Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w K. Decyzją Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] o odmowie zwrotu przedmiotowych działek wskazano, że podstawą wydania orzeczenia o wywłaszczeniu w trybie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. było uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia, a w odniesieniu do takich nieruchomości nie może być mowy o "zbędności" w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami i brak jest podstaw do dokonania zwrotu nieruchomości. Organ I instancji ustalił w oparciu o odpis księgi wieczystej, że działki objęte wnioskiem są własnością Skarbu Państwa, a zgodnie z zapisami w ewidencji gruntów działka [...] obr. [...] ewidencyjna [...], pozostaje we władaniu Przedsiębiorstwa A. S.A w K. Organ I instancji, potwierdzając istnienie po stronie skarżącej czynnej legitymacji do występowania z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości w oparciu o ustawę o gospodarce nieruchomościami, uznał również, że instytucja "wywłaszczenia" w oparciu o dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 mieści się w pojęciu "wywłaszczenia nieruchomości" w rozumieniu art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Organ I instancji przyjął jednak, że z uwagi na fakt, że podstawą wydania orzeczenia o wywłaszczeniu w trybie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. było uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia, to uznać należy, że do nieruchomości objętych wywłaszczeniem w oparciu o powyższy dekret, w tym do nieruchomości wskazanych we wniosku H.L. , nie można zastosować instytucji zwrotu nieruchomości na podstawie przepisów o gospodarce nieruchomościami. Od powyższej decyzji odwołała się H.L. , która podniosła, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zarzuciła, że organ I instancji nie poczynił żadnych ustaleń faktycznych naruszając tym samym obowiązki związane z zasadą prawdy obiektywnej, gdyż nie określił jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego i nie rozważył zebranego materiału dowodowego w sposób całościowy. Zdaniem skarżącej nie doszło do wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, w tym do potwierdzenia ustaleń organu orzekającego o wywłaszczeniu oraz nie przeprowadzono dowodu z oględzin nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] Wojewoda utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że organ I instancji prawidłowo dokonał kwalifikacji przedmiotowej nieruchomości stwierdzając, że przysługuje jej status nieruchomości wywłaszczonej, ale wywłaszczenie w trybie powołanego dekretu miało charakter następczy, a podstawą wydania decyzji uwłaszczeniowej było już uprzednie zrealizowanie celu wywłaszczenia i w związku z tym nie może być mowy o zbędności takiej nieruchomości w rozumieniu art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który odnosi się do nieruchomości wywłaszczonych dla realizacji celu przyszłego określonego w decyzji wywłaszczeniowej. W skardze na powyższą decyzję Wojewody H.L. zarzuciła: 1. naruszenie prawa materialnego tj. art. 1 w zw. z art. 2 dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 oraz art. 136 w zw. z art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, 2. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., 3. błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na przyjęciu, że cel wywłaszczenia został zrealizowany już przed wydaniem orzeczenia o wywłaszczeniu. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości decyzji Wojewody z dnia [...] października 2008 r. nr [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona, czyli w niniejszej sprawie – Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zaskarżonej decyzji administracyjnej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Kontrola ta ogranicza się więc do badania, czy rozpoznając sprawę organy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej rozstrzygnięcie. Ocena dokonywana jest według stanu prawnego i faktycznego istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Rozpatrywana pod tym kątem skarga nie jest zasadna. Nie budzą wątpliwości w świetle materiałów dowodowych w sprawie i są bezsporne następujące okoliczności dotyczące wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości: - orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1954 r. nr [...] wydanym na podstawie art. 6 ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 25) oraz dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945 (Dz. U. Nr 20, poz. 138) wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa parcelę l. kat. [...] objętą [...]. KW [...] ze wskazaniem o przeznaczeniu tej nieruchomości na cele Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w K. -w dacie wywłaszczenia przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność w częściach równych H.O. oraz E.O. . Skarżąca H.L. z d. O. jest na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla K. z dnia [...] 2005 r., sygn. akt [...] jedyną spadkobierczynią swojej siostry E.O. W oparciu o powyższe okoliczności należy stwierdzić, że organy rozpoznające wniosek skarżącej dokonały prawidłowej kwalifikacji przedmiotowej nieruchomości uznając, że przysługuje jej status nieruchomości wywłaszczonej. Została ona bowiem przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie indywidualnej decyzji administracyjnej wydanej po przeprowadzeniu postępowania wywłaszczeniowego w związku z realizacją celów publicznych. Natomiast nie można podzielić poglądu wyrażonego przez organy administracji publicznej jakoby do przedmiotowej nieruchomości miały zastosowanie przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. nr 115, poz. 741 ze zm.).. Przepis art.136 ust.3 ww. ustawy ma wprawdzie charakter otwarty i ma zastosowanie do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie i w trybie także wcześniej obowiązujących ustaw wywłaszczeniowych, gdyż nie zawiera ograniczeń czasowych, z których wynikałoby, że dotyczy wyłącznie nieruchomości wywłaszczonych po wejściu w życie tej ustawy, ale z uwagi na swoją konstrukcję prawną i definicję zbędności zawartą w art.137 nie ma on zastosowania do nieruchomości, objętej wnioskiem skarżącej o jej zwrot. Z kolei przepis art. 216 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który rozszerza zakres stosowania instytucji zwrotu o nieruchomości przejęte lub nabyte przez Skarb Państwa na podstawie wymienionych w nim aktów prawnych ma charakter zamknięty, co powoduje, że niewymienienie w nim przez ustawodawcę dekretu z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, na podstawie którego doszło do wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, oznacza, że również ten przepis nie może stanowić podstawy prawnej dla roszczenia skarżącej o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Przepis art.136 ust 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazuje zbędność nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu jako materialnoprawną przesłankę jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi albo jego spadkobiercom, a dla jej sprecyzowania odwołuje się wprost do art. 137 ustawy. Zawarta w nim definicja "zbędności" jest jedyną oceną tego kryterium jaka może być stosowana w postępowaniu zwrotowym. Zgodnie z art. 137 nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu, albo pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Organy administracji, prowadzące postępowanie o zwrot nieruchomości są zobowiązane do ustalenia, czy powyższa przesłanka zaistniała w sprawie, a ich ustalenia w tym względzie mają decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Parcela l. kat. [...] objęta [...] KW [...] została wywłaszczona na cele Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w K. w trybie określonym w art. 6 ustawy z 29 grudnia 1951 r. zmieniającej dekret z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 - 1945. Dekret z dnia 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny1939 – 1945 miał na celu uregulowanie stanu prawnego nieruchomości zajętych już w czasie wojny na określony cel użyteczności publicznej, a wciąż, tj. do dnia 16 kwietnia 1948 r. znajdujących się we władaniu Skarbu Państwa, związków samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstw państwowych. Wywłaszczenie nieruchomości w oparciu o powyższy dekret odnosiło się tylko do takich nieruchomości, na których cel "użyteczności publicznej" został już zrealizowany – miało więc charakter następczy. Uprzednie zrealizowanie określonego w dekrecie celu było warunkiem koniecznym do przejęcia własności nieruchomości. W niniejszej sprawie, z uzasadnienia orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej m. K. z dnia [...] 1954 r. wynika, że parcela l. kat. [...]: - została zajęta w okresie od dnia 1 września 1939 r. do dnia 9 maja 1945 r. na cele wymienione w art. 2 ust. 1 pkt f dekretu z 7 kwietnia 1948 r., tj. na cele użyteczności publicznej, - w dniu 16 kwietnia 1948 r. oraz do czasu wydania decyzji wywłaszczeniowej nieruchomość ta była we władaniu Dyrekcji Okręgowej Poczty i Telekomunikacji w K. i pozostawała niezbędna dla w/w celów, - została częściowa zagospodarowana z funduszy publicznych. Wobec niewyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z [...]1954 r. należy uznać, że cel wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości został zrealizowany zanim wydana została decyzja o wywłaszczeniu. Natomiast wszelkie zarzuty skarżącej dotyczącej nieprawidłowości jakie mogły mieć miejsce w postępowaniu wywłaszczeniowym, w tym dotyczące dokonanych ustaleń stanowiących podstawę do wydania decyzji, nie mogą odnieść skutku w postępowaniu dotyczącym zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, gdyż zgodnie z zasadą trwałości decyzji ostatecznych, dopóki orzeczenie o wywłaszczeniu funkcjonuje w obrocie prawnym wiąże ono adresatów i organy administracji. Przesłanka zbędności zdefiniowana w art.137 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnosi się zatem do wywłaszczenia nieruchomości dla realizacji celu przyszłego, który został określony w decyzji o wywłaszczeniu, natomiast w dekrecie z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945 przesłanką wywłaszczenia było już uprzednie zrealizowanie celu "użyteczności publicznej" na który dana nieruchomość została przejęta już w okresie wojny. Przepisy rozdziału 6 działu III ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące zwrotu nieruchomości wywłaszczonych nie mają więc zastosowania w stosunku do nieruchomości wywłaszczonych na podstawie dekretu z 7 kwietnia 1948 r. o wywłaszczeniu majątków zajętych na cele użyteczności publicznej w okresie wojny 1939 – 1945, a tym samym brak jest podstawy prawnej do zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Stwierdzić należy więc, że decyzja Wojewody z dnia [...] października 2008 r. nr [...] i poprzedzająca ją decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...] są zgodne z prawem. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.