II GZ 144/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia E. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Kr 763/07 w zakresie oddalenia wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi E. M. na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w K. z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...] w przedmiocie przyznania płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w K. postanowieniem z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Kr 763/07 oddalił wniosek E. M. o wyłączenie Sędziego Naczelnego Sądu Administracyjnego P. L.. Sąd wskazał, że w dniu 4 grudnia 2008 r. sędzia NSA P. L. złożył pisemne wyjaśnienia, z których wynika, że nie zachodzą przewidziane w art. 19 p.p.s.a przesłanki wyłączenia sędziego z urzędu. Sędzia podniósł, że przedmiotem jego wypowiedzi była prośba o pouczenie pełnomocnika skarżącej o zasadach zabierania głosu. Nadto oświadczył, iż nie zna stron ani ich pełnomocników. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o uprawdopodobnienie przyczyn wyłączenia sędziego, pełnomocnik skarżącej złożył obszerne pismo, w którym oświadczył, iż zdanie, które stanowi podstawę jego wniosku, brzmiało "powiedzcie temu człowiekowi, żeby przestał gadać". Pełnomocnik skarżącej uznał tę wypowiedź za obraźliwą i świadczącą o stronniczości sędziego. Jego zdaniem sędzia już wcześniej wypowiadał się w sposób "niepokojący", o czym miał świadczyć ton jego głosu. Zdaniem pełnomocnika wypowiedź sędziego świadczyć może o tym, iż ma on już wyrobiony pogląd na sprawę. Zachowanie sędziego pełnomocnik odebrał jako obraźliwe i naruszające jego dobra osobiste. Jako podstawę wniosku podano art. 19 k.p.a. W ocenie Sądu I instancji, pełnomocnik skarżącej nie wykazał, by w sprawie mogły zachodzić jakiekolwiek wątpliwości co do bezstronności sędziego. Same odczucia pełnomocnika, iż sędzia nie jest bezstronny oraz przypuszczenie o negatywnym nastawieniu sędziego orzekającego w sprawie, bez rzeczowego uprawdopodobnienia w tym zakresie, musi skutkować oddaleniem wniosku. Sędzia ustosunkowując się do wniosku o wyłączenie, złożył oświadczenie, z którego wynika, iż nie zna stron ani ich pełnomocników tak, więc nie łączą go z pełnomocnikiem skarżącej żadne stosunki mogące mieć wpływ na orzekanie w sprawie. Ponadto jego uwaga do Sędziego Przewodniczącego miała na celu zdyscyplinowanie pełnomocnika. Nie sposób również przyjąć, iż słowo "człowiek" użyte przez sędziego ma charakter obraźliwy. Zdaniem Sądu wniosek nie wskazuje na przesłanki mogące świadczyć o jakiejkolwiek wątpliwości co do bezstronności sędziego orzekającego w sprawie, a stanowi głównie wyraz niezadowolenia z obowiązującego w Polsce prawa i sądownictwa. Istota i przesłanki instytucji wyłączenia sędziego wynikające z art. 19 p.p.s.a. nie mogą dotyczyć innych kwestii jak tylko osobistych powiązań danego sędziego ze stroną postępowania, co w sprawie niniejszej nie miało miejsca. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wskazała, że podstawą do złożenia wniosku o wyłączenie sędziego jest subiektywne odczucie, że sędzia P. L. nie jest osobą bezstronną i jego udział w postępowaniu nie daje gwarancji prowadzenia postępowania z zagwarantowaniem równych praw obu stronom postępowania. Strona wskazała, że w czasie zgłaszania przez przedstawiciela skarżącej kolejnych wniosków formalnych, to głównie sędzia P. L. zabierał głos i zadawał pytania, które świadczyły o negatywnym nastawieniu pana sędziego do zgłaszającego te wnioski I. M.. Sędzia L. w sposób ironiczny i cyniczny potraktował wniosek strony dotyczący powołania biegłego psychologa społecznego. Ponadto "w sposób wręcz antypatyczny i arogancki podgrzewał atmosferę na sali, jakby nie rozumiejąc istoty zagadnienia". W ocenie strony sędzia L. dobrze wiedział jak powinien zostać sporządzony protokół z rozprawy, aby nie można było mu zarzucić nieodpowiedniego zachowania, zadbał o odpowiednie zapisy w tym protokole. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem rozpoznania Naczelnego Sądu Administracyjnego była sprawa zgodności z prawem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Kr 763/07. Na wstępie wskazać należy, że instytucja wyłączenia sędziego w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w art. 18 – 24 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Wyłączenie sędziego od rozpatrywania sprawy może nastąpić z mocy samej ustawy w przypadkach przewidzianych w art. 18 p.p.s.a. lub też na żądanie sędziego lub na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.) w sytuacji, gdy między sędzią a jedną ze stron (lub jej przedstawicielem) zachodzi stosunek osobisty tego rodzaju, że mógłby wywoływać wątpliwości co do bezstronności sędziego. Z utrwalonego orzecznictwa wynika, iż nie wszystkie stosunki osobiste między stroną lub jej przedstawicielem mogą uzasadniać wyłączenie sędziego od rozpatrywania sprawy, lecz tylko takie, które w oparciu o obiektywne okoliczności mogą wywoływać wątpliwości co do jego bezstronności. Należy uznać, iż o osobistym charakterze stosunku łączącego sędziego ze stroną decyduje rodzaj jego emocjonalnego zaangażowania w odniesieniu do strony postępowania sądowoadministracyjnego. Jako przykłady w orzecznictwie wskazuje się przyjaźń, nienawiść, więź rodzinną, powiązania majątkowe i gospodarcze oraz ujawnioną niechęć lub sympatię do strony albo faworyzowanie jednej ze stron (postanowienie SN z dnia 28 sierpnia 1996 r., I PO 8/96, OSNP 1997, nr 4, poz. 59). Zgodnie z art. 20 § 1 powołanej ustawy, wniosek o wyłączenie sędziego strona zgłasza na piśmie lub ustnie do protokołu posiedzenia w sądzie, w którym sprawa się toczy, uprawdopodobniając przyczyny wyłączenia. Wyłączenie sędziego ma charakter obligatoryjny w tym sensie, że wystąpienie przesłanek określonych w przepisach dotyczących wyłączenia sędziego obliguje Sąd do wyłączenia sędziego od rozpoznania danej sprawy. Jednak, zgodnie z treścią art. 20 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to przede wszystkim na stronie wnioskującej o wyłączenie sędziego spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji słusznie i w oparciu o przepisy obowiązującego prawa wezwał skarżącego do uprawdopodobnienia przyczyn wyłączenia sędziego, jednakże skarżący przyczyn tych nie uprawdopodobnił Sąd przyjął wyjaśnienia sędziego NSA P. L., z których również nie wynikało, że zachodzą przesłanki skutkujące wyłączeniem sędziego od udziału w sprawie. W oparciu o przeprowadzone czynności Sąd zasadnie stwierdził, że samo odczucie pełnomocnika, że sędzia nie jest bezstronny oraz przypuszczenie o negatywnym nastawieniu sędziego orzekającego w sprawie, bez rzeczowego uprawdopodobnienia w tym zakresie, musi skutkować oddaleniem wniosku. Sąd I instancji, zgodnie z istotą sprawiedliwej procedury sądowej, zapewnił skarżącemu prawo do wysłuchania w sprawie, poprzez wezwanie go do wskazania okoliczności mogących mieć wpływ na bezstronność sędziego. Ponadto Sąd w czytelny sposób przedstawił motywy rozstrzygnięcia w sprawie. Nie można zatem rozstrzygnięciu Sądu I instancji postawić zarzutu dowolności i arbitralności przy rozpoznawaniu wniosku skarżącego. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 powołanej p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.