III SA/Lu 455/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 12 lutego 2009 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewody z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia aktu zgonu I. Uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...]; II. Zasądza od Wojewody na rzecz A. K. kwotę 100 (sto) złotych tytułem kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] października 2008 r. wydaną z upoważnienia Wojewody na podstawie art. 13 8 § 1 pkt. 1 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, z późno zm.) oraz art. 36 ustawy z dnia 29 września 1986 roku - Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2004 r, Nr 161, poz. 1688 z późno zm.) po rozpatrzeniu odwołania A. K. od decyzji podjętej przez Zastępcę Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego z dnia [...] sierpnia 2008 roku, Nr USC.A. 5185-356/08 w przedmiocie odmowy uzupełnienie aktu zgonu Nr [...], sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego , dotyczącego M. D., o dane dotyczące daty zgonu zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji podniósł, że w dniu [...] maja 2008 roku do Urzędu Stanu Cywilnego wpłynął wniosek o uzupełnienie aktu zgonu M. D., Nr [...], sporządzonego w Urzędzie Stanu Cywilnego , o datę i miejsce zgonu. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Zastępca Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego , w dniu [...] sierpnia 2008 roku wydał decyzję Nr [...], w sprawie odmowy uzupełnienia aktu zgonu o dane dotyczące daty zgonu. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 67 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 29 września 1986 roku prawo o aktach stanu cywilnego do aktu zgonu wpisuje się datę, godzinę oraz miejsce zgonu lub znalezienia zwłok. W trakcie przeprowadzonego postępowania ustalono, że w Urzędzie Stanu Cywilnego sporządzono akt zgonu M. D.. Podstawę jego sporządzenia stanowiła karta zgonu, wystawiona przez prosektorium Katedry Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej , która zawierała tylko dane dotyczące daty znalezienia zwłok, która to data została uwidoczniona w akcie. Zdaniem organu II instancji zgodnie z art. 22 prawa o aktach stanu cywilnego, Kierownik USC ma obowiązek w prowadzonym postępowaniu żądać dowodów potwierdzających prawdziwość danych zgłoszonych do wpisu do księgi stanu cywilnego, jak również przeprowadzić dodatkowe postępowanie wyjaśniające, mające na celu rzetelne ustalenie brakujących danych. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Urząd Stanu Cywilnego wystąpił do Prosektorium Katedry Zakładu Medycyny Sądowej -Akademii Medycznej . Pismem z dnia [...].06.2008 r., poinformowano urząd, że nie można ustalić dokładnej daty śmierci M. D., którego zmienione gnilnie zwłoki zostały ujawnione w dniu [...].04.2006 roku. Zaawansowany rozkład gnilny zwłok uniemożliwiał precyzyjne ustalenia na ten temat, szczególnie że badanie pośmiertne zostało zarządzone dopiero po 6 dniach od daty ujawnienia zwłok Urząd Stanu Cywilnego [...], zwrócił się również do Prokuratury Rejonowej - Północ, która prowadziła postępowanie w sprawie. Pismem z dnia [...].08.2008 r. poinformowano urząd, że na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie ustalono, że do zgonu doszło w okresie pomiędzy [...] a [...] kwietnia 2006 r., jednak dokładnej daty dziennej nie można było ustalić. Organ odwoławczy zauważył, że ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika, że M. D. widziany był ostatnio przed dniem [...] kwietnia 2006 r., mieszkał sam, a wiec brak było osób, które były obecne przy zgonie. Jego zwłoki zostały ujawnione w dniu [...] kwietnia 2006 roku, w jego mieszkaniu. Jak wynika z powyższego ustalenie daty zgonu, przez Kierownika USC postępowaniu administracyjnym, nie jest możliwe. Brak jest jakichkolwiek informacji ze strony biegłego czy też organów prowadzących postępowanie w sprawie ustalenia dokładnej daty zgonu. W ocenie Wojewody , Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego przeprowadził postępowanie administracyjne, materiał dowodowy zgromadzony w trakcie przeprowadzonego postępowania dowodowego poddał wszechstronnym rozważaniom. Ponadto z uwagi na negatywny wynik postępowania administracyjnego, należy rozważyć przeprowadzenie postępowania sądowego na okoliczność ustalenia dokładnej daty zgonu M. D. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł A.K. Decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie, tj.: - art. 6, 7 i 8 Kpa poprzez niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli; - art. 77 Kpa poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie; - art. 107 § 3 Kpa poprzez brak wskazania faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, co skutkowało naruszeniem zasad ogólnych postępowania wyrażonymi w art. 8, art. 9 i art. 11 Kpa. Skarżący wniósł o uchylenie obu decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim należy podnieść, że w myśl przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stwierdzić należy, że narusza ona przepisy prawa materialnego oraz przepisy postępowania, co spowodowało konieczność jej uchylenia. Materię spraw związanych z rejestracją urodzeń, małżeństw oraz zgonów, a także spraw dotyczące innych zdarzeń, które mają wpływ na stan cywilny osób regulują przepisy ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2004 r. nr 161, poz. 1688 ze zm.). Akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym (art. 4 cyt. ustawy). Akty stanu cywilnego mają szczególną doniosłość prawną, albowiem stwierdzają zdarzenia prawne wpływające na stan cywilny osoby. Powinny one odzwierciedlać te zdarzenia w sposób jak najpełniejszy, jak najdokładniejszy, tak aby objąć wszystkie prawnie istotne elementy. Obowiązek dążenia do uzyskania takiego stanu spoczywa na kierownikach urzędów stanu cywilnego. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 36 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Zgodnie z treścią tego przepisu akt stanu cywilnego niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone, podlega uzupełnieniu. Zgodnie z art. 67 ust. 1 cytowanej ustawy do aktu zgonu wpisuje się: 1) nazwisko, imię (imiona), nazwisko rodowe, stan cywilny, miejsce i datę urodzenia, miejsce zamieszkania zmarłego; 2) datę, godzinę oraz miejsce zgonu lub znalezienia zwłok; 3) nazwisko, imię (imiona) oraz nazwisko rodowe małżonka osoby zmarłej; 4) nazwiska rodowe i imiona rodziców zmarłego; 5) nazwisko, imię (imiona), miejsce zamieszkania osoby zgłaszającej zgon lub dane dotyczące szpitala albo zakładu, o których mowa w art. 65 ust. 2. Jeżeli zgłaszający zgon nie zna niektórych danych wymienionych w ust. 1, do aktu zgonu wpisuje się stosowną adnotację (art. 67 ust. 2 ustawy). Akt zgonu sporządza się na podstawie karty zgonu (art. 66 ust. 1 ustawy). Nie ulega wątpliwości, że w sytuacji, gdy akt zgonu nie zawiera wszystkich wymaganych informacji, istnieje możliwość jego uzupełnienia na podstawie powołanego przepisu art. 36 ustawy. Przy czym należy podkreślić, że na kierowniku urzędu stanu cywilnego spoczywa obowiązek dążenia do uzyskania jak najpełniejszych, wymaganych informacji. Zamieszczenie w akcie zgonu godziny i miejsca zgonu pozwala na pełniejsze i dokładniejsze stwierdzenie okoliczności tego zdarzenia wpływającego na stan cywilny osoby. Prawne znaczenie tego zdarzenia potwierdza sprawa niniejsza, bowiem brak w akcie zgonu daty i miejsca zgonu spowodowały uniemożliwienie postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po M. D. Przepis art. 67 ust. 1 pkt 2 ustawy dopuszcza alternatywne zamieszczenie w akcie zgonu godziny, daty i miejsca zgonu lub znalezienia zwłok, to jednak błędny byłby pogląd, ze skoro akt zgonu zawiera datę i miejsce znalezienia zwłok, a wiec spełnia wymogi art. 67 ust. 1 pkt 2 ustawy, to jego uzupełnienie w trybie art. 36 ustawy byłoby niedopuszczalne. Sąd w składzie orzekającym podziela w tym względzie stanowiska zaprezentowane w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 grudnia 2005 r. (sygn. akt IV SA/Wa 992./05) i z dnia 1 kwietnia 2008 r. (sygn. akt IV SA/Wa 140/08, oba wyroki opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Akt zgonu M. D. sporządzony został przez kierownika Urzędu Stanu Cywilnego dnia [...] kwietnia 2006 r. na podstawie karty zgonu wystawionej przez Akademię Medyczną , która wskazała datę i miejsce znalezienia zwłok (okoliczność bezsporna). Wnioskodawca A. K. w swoim wniosku z dnia [...] maja 2008 r. domagał się uzupełnienia tegoż aktu zgonu na podstawie art. 36 ustawy, poprzez wpisanie daty i miejsca zgonu –[...] kwietnia 2006 r. Uzasadniając swój wniosek wskazał, że jest spadkobiercą M. D. wspólnie z innymi osobami wskazanymi we wniosku. Wszczął postępowanie sądowe w sprawie stwierdzenia nabycia spadku po nim, przed Sądem Rejonowym w sprawie sygn. akt [...], która nie może zostać zakończona z uwagi na brak określenia daty i miejsca zgonu spadkodawcy w akcie zgonu. Podał również, że M. D. był widziany żywy przed [...] kwietnia 2006 r., a jego wniosek o sprostowanie aktu zgonu w tym zakresie został odrzucony przez Sąd rejonowy postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2008 r. w sprawie sygn. akt [...]. Twierdzenia zawarte we wniosku nakładały na Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego przeprowadzenie dokładnego postępowania wyjaśniającego w tym zakresie, w oparciu o art. 22 ustawy i wydanie stanowczego rozstrzygnięcia w tym przedmiocie. Nie można bowiem zgodzić się ze stanowiskiem organu II instancji zaprezentowanym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że negatywny wynik postępowania administracyjnego uzasadniałby rozważenie przeprowadzenie postępowania sądowego na okoliczność ustalenia dokładnej daty zgonu M. D. Zakres kognicji sądu powszechnego dotyczących akt stanu cywilnego określony został w art. 30-32 ustawy i nie obejmuje ustalenia daty zgonu. Podstawy prawnej takiego ustalenia nie mogłyby też stanowić przepisy dotyczące stwierdzenia zgonu (art. 535-538 kodeksu postępowania cywilnego), czy też art. 189 kodeksu postępowania cywilnego. Prawidłowe rozstrzygnięcie indywidualnej sprawy, wiążące się z właściwym zastosowaniem odpowiednich norm materialnoprawnych, uzależnione jest od uprzedniego dokładnego ustalenia stanu faktycznego, zgromadzenia materiału dowodowego oraz jego wszechstronnego rozważenia i oceny, w myśl zasad określonych w przepisach Kpa regulujących postępowanie dowodowe. Ustawodawca nakłada na organy administracji publicznej obowiązek między innymi podejmowania wszelkich kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, umożliwienia stronom wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji oraz do wskazania w uzasadnieniu faktycznym decyzji okoliczności, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwala dopiero na ocenę, czy w sprawie zostały właściwie zastosowane odpowiednie przepisy prawa materialnego. W ocenie sądu organy administracji nie przeprowadziły w prawidłowy sposób postępowania dowodowego. Co prawda uzyskano informację z Prokuratury Rejonowej (pismo z dnia [...] sierpnia 2008 r. – k-8 akt adm. ), informację z Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej Akademii Medycznej (pismo z dnia [...] czerwca 2008 r. – k- 5 akt adm.), organy dysponowały także wnioskiem A. K., z którego wynika, że zmarły widziany był po raz ostatni w dniu [...] kwietnia 2006 r. Jednak w świetle twierdzenia organów administracji, że nie są one w stanie na podstawie powyższych dowodów zweryfikować daty zgonu, należało przeprowadzić pełniejsze postępowanie dowodowe, które doprowadziłoby do ustalenia najbardziej prawdopodobnej daty zgonu. Podstawy takiego działania dopuszcza przepis art. 22 powoływanej ustawy upoważniający kierownika stanu cywilnego do ustalenia okoliczności faktycznych w celu potwierdzenia danych podlegających wpisowi do aktu stanu cywilnego. W kontekście powyższego, w ocenie sądu, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 Kpa na organie prowadzącym postępowanie administracyjne spoczywa obowiązek ustalenia wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego i dokonania jego oceny w warunkach określonych w art. 8 Kpa, zgodnie z obowiązującym stanem prawnym w tym zakresie. Zgodnie z powyższym biorąc pod uwagę ogólne zasady postępowania administracyjnego należy jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Za dowody, w szczególności można uznać dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 Kpa). Wobec tego od organów administracji można oczekiwać, żeby w toku postępowania chociażby przesłuchały świadków, którymi w istocie mogli być uczestnicy postępowania, sąsiedzi, rodzina zmarłego na okoliczność kiedy zmarły był ostatnio widziany. Jednak organy administracji tego rodzaju dowodów nie dopuściły, zadowalając się stwierdzeniem, że nie można ustalić daty zgonu na podstawie zebranych dokumentów. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie wyjaśniające pozwoli organowi orzekającemu na ustalenie najbardziej prawdopodobnej daty zgonu M. D. i uzupełnienie jego aktu agonu o te dane, zgodnie z wnioskiem w trybie art. 36 ustawy. Z uwagi na stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy uchyleniu podlegała zarówno zaskarżona decyzja, jak też poprzedzająca ją decyzja organu i instancji (art. 135 ppsa). Z tych też względów oraz na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 ppsa.