I SA/Wa 1629/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Miernik (spr.) Asesor WSA Przemysław Żmich Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2009 r. sprawy ze skargi Wytwórni [...] Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oddala skargę. Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...], po rozpoznaniu wniosku Wytwórni [...] Sp. z o.o. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] stwierdzającą nieważność – w części odnoszącej się do byłej hipoteki [...]– decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r. nr [...] w sprawie uwłaszczenia Wytwórni [...] działką nr [...] położoną w W. przy ul. [...]. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 1994 r. nr [...] stwierdził nabycie przez Wytwórnię [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] i oznaczonego jako działka nr [...] o pow. [...] ha oraz nieodpłatne nabycie własności budynków, budowli i urządzeń położonych na tym gruncie. W roku 1998 działka nr [...] została podzielona na działki nr [...]. W dniu 14 lutego 2008 r. J. K. i M. W., spadkobiercy byłych współwłaścicieli nieruchomości, wnieśli o stwierdzenie nieważności powyżej wskazanej decyzji uwłaszczeniowej w części dotyczącej byłej hipoteki [...] ze względu na nierozpoznany wniosek dekretowy z 1949 r. Minister Infrastruktury ustalił, że część dawnej nieruchomości nr rej. hip. [...] we wsi S. po [...] nr [...], położona przy ul. [...], wchodzi w skład działki nr [...]. Współwłaściciele przedmiotowej nieruchomości – I. Z. i W. K. w dniu 23 lutego 1949 r. wnieśli o przyznanie prawa własności czasowej na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Wniosek ten nie został rozpoznany. W tej sytuacji, Minister Infrastruktury uznał, że uwłaszczenie przedmiotową działką Wytwórni [...] nastąpiło z naruszeniem praw osób trzecich i decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r. w części odnoszącej się do byłej hipoteki [...]. Wytwórnia [...] Sp. z o.o. wniosła o ponowne rozpoznanie sprawy. Minister Infrastruktury, w wyniku rozpoznania wniosku, decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując stanowisko o rażącym naruszeniu przepisów art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Powyższą decyzję Ministra Infrastruktury Wytwórnia [...] Spółka z o.o. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie tego oraz poprzedzającego je rozstrzygnięcia. Zarzuciła naruszenie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 156 § 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, iż decyzja uwłaszczeniowa nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. Zdaniem strony skarżącej, wskazane decyzje zostały ponadto wydane z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., gdyż nie podjęto niezbędnych kroków do dokładnego zbadania sprawy i nie odniosło się do wszystkich zarzutów strony. W szczególności nie ustosunkowało się do stanowiska Wytwórni, iż brak wyodrębnienia ewidencyjnego części nieruchomości objętej wnioskiem dawnych właścicieli, uniemożliwia dokładne ustalenie, w jakiej części stwierdzono nieważność decyzji z dnia [...] października 1994 r. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, powołując się na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja z dnia 25 czerwca 2008 r. nie naruszają prawa. Materialnoprawną podstawę objętej postępowaniem nadzorczym decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r. o uwłaszczeniu Wytwórni [...] stanowił art. 2 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (obecnie kwestię tę reguluje art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami; Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem uwłaszczenie państwowych osób prawnych w omawianym trybie nie może naruszać praw osób trzecich. Oznacza to, że państwowa osoba prawna nie nabywa z mocy prawa, z dniem 5 grudnia 1990 r., prawa użytkowania wieczystego oznaczonej nieruchomości, jeżeli do tego gruntu pozostaje niezrealizowane prawo osoby trzeciej. Jest poza sporem, że w dniu 5 grudnia 1990 r., w zakresie wskazanym we wniosku J. K. i M. W., pozostawał nierozpoznany wniosek I. Z. i W. K. o przyznanie prawa własności czasowej, złożony w trybie przewidzianym w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. Wniosek ten miał pierwszeństwo przed jakimkolwiek innym rozdysponowaniem nieruchomością. W sprawie uwłaszczenia Wytwórni [...] doszło zatem do rażącego naruszenia art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, przez wydanie decyzji stwierdzającej nabycie przez to przedsiębiorstwo państwowe prawa użytkowania wieczystego gruntu, do którego pozostawało niezrealizowane prawo przewidziane w art. 7 ust. 1 dekretu. Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie i doktrynie od wielu lat ugruntowany jest pogląd, że powyższa klauzula "nie narusza praw osób trzecich" oznacza, że niedopuszczalne jest uwłaszczenie państwowych osób prawnych, jeżeli do gruntu pozostającego w ich zarządzie nie został rozpoznany wniosek dekretowy. W takiej sytuacji organ prowadzący postępowanie uwłaszczeniowe powinien zawiesić postępowanie i powstrzymać się od wydania decyzji. Obowiązku tego w niniejszej sprawie nie dopełniono. Organ nadzoru, bezbłędnie zatem przyjął, że doszło do rażącego naruszenia art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co stanowiło przesłankę nieważności części decyzji uwłaszczeniowej. Prawidłowo także organ uznał, iż decyzja o uwłaszczeniu nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest bowiem pogląd, że jeżeli cofnięcie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego, to wtedy skutek prawny będzie nieodwracalny (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r., III AZP 4/92, OSNCP 1992, nr 12, poz. 211). Zwraca się ponadto uwagę na to, że przy ocenie ujemnej przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a. nie chodzi o skutki faktyczne czy też "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, lecz o odwrócenie skutków prawnych wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności (wyrok NSA z dnia 8 marca 2006 r., OSK 1773/04, LEX nr 198357). Jako typowe przykłady nieodwracalnych skutków prawnych podawane są sytuacje, w których poprzedni stan prawny nie może być przywrócony, gdyż nie ma już przedmiotu, którego prawo dotyczyło, lub też podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa (wyrok NSA z dnia 23 listopada 1987 r., I SA 1406/86, ONSA 1987, z. 2, poz. 81). Skutek prawny w postaci nabycia przez Wytwórnię [...] prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu powstał w wyniku wydania decyzji z dnia [...] października 1994 r. stwierdzającej nabycie tego prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. Nie ma on charakteru nieodwracalnego, gdyż jego cofnięcie może być wynikiem prawomocnej decyzji administracyjnej usuwającej z obrotu prawnego decyzję o uwłaszczeniu. Decyzja uwłaszczeniowa nie wywołała innych skutków w sferze cywilnoprawnej, ponieważ w wyniku jej wydania nie doszło do żadnej czynności cywilnoprawnej, na przykład umowy przenoszącej własność. Nie można więc zasadnie twierdzić, że w tej sprawie mają zastosowanie zasady ochrony dobrej wiary, a zwłaszcza zasada rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych: ta będzie chronić ewentualnych nabywców nieruchomości w dobrej wierze, i to nabywających ją odpłatnie (art. 5 i 6 cytowanej ustawy o księgach wieczystych i hipotece). Wpis prawa własności do księgi wieczystej jest orzeczeniem mającym źródło we właściwej czynności lub dokumencie (przykładowo w ostatecznej decyzji administracyjnej) i ściśle z nimi powiązanym, wynikającym z obowiązku ujawnienia prawa (art. 35 ust. 1). Ma on charakter deklaratoryjny, stwierdzający przysługiwanie prawa konkretnym osobom względem oznaczonej nieruchomości. Rozstrzygnięcie stwierdzające nieważność decyzji będącej podstawą wpisu będzie miało ten skutek, że w wyniku odpadnięcia podstawy wpisu zostałby on wykreślony, w konsekwencji czego przywrócony zostałby poprzedni wpis. Zniweczenie skutków decyzji potwierdzającej prawo uwłaszczenia może więc zostać dokonane na drodze administracyjnoprawnej, niezależnie od tego, czy potrzebne są dalsze czynności zmierzające do uzewnętrznienia tego stanu rzeczy. Wobec tego skutek prawny, o jakim mówi organ w zaskarżonej decyzji, nadaje się do zniesienia w drodze czynności organu administracji, dokonanej w ramach jego kompetencji. Bezzasadne są również zarzuty dotyczące braku wyodrębnienia ewidencyjnego części nieruchomości objętej wnioskiem dawnych właścicieli, w zakresie którym orzeczono o nieważności decyzji o uwłaszczeniu. Do ścisłego oznaczenia granic tego terenu może dojść dopiero na etapie wykonania zaskarżonej decyzji w drodze podziału nieruchomości dokonanego w trybie przewidzianym w art. 95 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wcześniej brak byłoby podstaw materialnoprawnych do wydzielenia tego terenu. Podobnie chybione są zarzuty niewyjaśnienia przez Ministra wszystkich okoliczności sprawy. Zdaniem Sądu organ zgromadził niezbędny materiał dowodowy i na tej podstawie dokonał ustalenia stanu faktycznego, jak również stanu prawnego mającego zastosowanie w sprawie oraz prawidłowo go ocenił. Uzasadnienie decyzji zawiera wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego i stanu prawnego oraz wskazuje dowody, na których organ oparł rozstrzygnięcie. Wobec powyższego decyzja Ministra Infrastruktury stwierdzająca nieważność decyzji uwłaszczeniowej z dnia [...] października 1994 r. w części wskazanej w decyzji nadzorczej, a dotyczącej obecnej działki nr [...], jest zatem w pełni uzasadniona. Skoro zatem zaskarżonej decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.