II SA/Rz 649/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie WSA Jolanta Ewa Wojtyna /spr./ WSA Joanna Zdrzałka Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 4 lutego 2009 r. sprawy ze skargi Z. O. na czynność Prezydenta Miasta w przedmiocie zwrotu części opłaty za wydanie karty pojazdu i wymierzenia grzywny I. stwierdza bezskuteczność czynności Prezydenta Miasta i stwierdza, że skarżącemu Z. O. przysługuje uprawnienie do zwrotu części opłaty za kartę pojazdu w kwocie 425 zł /słownie: czterysta dwadzieścia pięć złotych/ wydaną dla samochodu osobowego marki BMW 320 I, nr rej.[...]; II. oddala skargę z wniosku o wymierzenie grzywny; III. zasądza od Prezydenta Miasta na rzecz skarżącego Z. O. kwotę 200 zł /słownie: dwieście złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Z. O. złożył w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie skargę na niewykonanie przez Prezydenta Miasta [...] prawomocnego wyroku tego Sądu z dnia 17 kwietnia 2008 sygn. II SA/Rz 698/07, z jednoczesnym wnioskiem o zwrot zawyżonej opłaty za kartę pojazdu w kwocie 425 zł oraz żądaniem wymierzenia powyższemu organowi grzywny przed sądami administracyjnymi 9Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm), określanej w dalszej części jako P.p.s.a. Stan faktyczny w niniejszej sprawie przedstawia się następująco. Wskazanym wyżej wyrokiem z 17 kwietnia 2008 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny(WSA) w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lipca 2007 roku nr: [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] maja 2007r. nr [...] . Ostatnie ze wskazanych rozstrzygnięć odmawiało Z. O. zwrotu różnicy w opłacie za wydanie karty pojazdu w wysokości 425 zł dla samochodu marki BMW 320 i nr rej. [...], ze wskazaniem, iż pobrana została na podstawie obowiązujących przepisów prawa, nie stanowi tym samym świadczenia nienależnego czy też nadpłaconego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło tę decyzję w całości i odmówiło Z. O. stwierdzenia nadpłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie 425 zł , działając w tym zakresie na podstawie art. art. 233 § 1 pkt.2 lit. a w zw. z art. 75 § 2 pkt.1 lit.c oraz art. 74 pkt.3 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz. U. z 2005 r. nr 8 poz.60 ze zm.). W motywach rozstrzygnięcia organ podniósł , że w świetle art. 72 i 75 Ordynacji podatkowej nadpłata występuje wówczas, gdy określony podatek / opłata / został pobrany bez podstawy prawnej. W sytuacji zaś, gdy podstawa taka istniała w momencie dokonywania wpłaty, brak jest co do zasady podstaw do twierdzenia, iż świadczenie było nienależne. Eliminując z obrotu prawnego obydwie wymienione decyzje , Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 17 stycznia 2006 roku (U 6/04, OTK – A 2006/1/3 ) w którym stwierdzono, że § 1 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 28 lipca 2003 roku w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. Nr 137 poz. 1310) jest niezgodny z : a/ z art. 77 ust. 4 pkt.2 i ust.5 ustawy z 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 2005 nr 108 poz. 908, Dz. U. 2005, nr 175 poz. 1462, Dz. U. 2005 nr 179 poz.1486 i Dz. U. 2005 nr 180 poz. 1494 i 1497 ) b/ z art. 92 ust.1 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W orzeczeniu tym stwierdzono iż wysokość opłaty pobieranej za wydanie karty pojazdu została zawyżona w stosunku do wysokości kosztów związanych z jej drukiem i dystrybucją, co wykracza poza granice delegacji ustawowej określonej w art. 77 ust.5 ustawy Prawo o ruchu drogowym, jak też jest sprzeczne z art. 217 Konstytucji RP, bowiem opłata w podwyższonej części stanowi w istocie daninę publiczną, tę zaś można wprowadzić jedynie na podstawie ustawy. W związku z powyższym wyrokiem Trybunału, z dniu 28 marca 2006 r. wydane zostało przez Ministra Transportu i Budownictwa rozporządzenie (Dz. U. nr 59, poz. 421) w którym ustalono nową wysokość opłaty za kartę pojazdu ( 75 zł). W dalszej części uzasadnienia wyroku z 17 kwietnia 2008 roku WSA w Rzeszowie przytoczył uchwałę Sądu Najwyższego z 16 maja 2007 roku (III CZP 35/07 ) , w której zajęto stanowisko , iż dopuszczalna jest droga sądowa dla dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. WSA powołał się także na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego (I OPS 3/07 ) z dnia 2 lutego 2008 roku w zakresie przedmiotowej kwestii , stwierdzającą, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu uiszczonej na podstawie § 1 ust.1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 2003 roku jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności , na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 p 3 pkt.4 P.p.s.a. Z uzasadnienia tej ostatniej uchwały wynika, że w zakresie żądania zwrotu opłaty dopuszczalna jest także droga procesu cywilnego. Stwierdzenie bowiem w postępowaniu administracyjnym, że określony obowiązek administracyjny strony istnieje lub nie, nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę w zakresie dotyczącym tego obowiązku, jeżeli organ nie wykona świadczenia. Rozstrzygnięcie zaś sądu administracyjnego o istnieniu takiego obowiązku może mieć znaczenie w toku rozpoznawania sprawy cywilnej o zapłatę. Mając powyższe orzeczenia na względzie, WSA w Rzeszowie w w/w wyroku z 17 kwietnia 2008 podniósł, iż sposób dochodzenia od organu części opłaty uiszczonej za wydaną kartę pojazdu zależy od wyboru strony. Odnosząc to stwierdzenie do okoliczności sprawy Sąd podkreślił ,że Z. O. wybrał drogę administracyjną stwierdzając w konkluzji iż przysługuje mu uprawnienie do otrzymania zwrotu części opłaty za kartę pojazdu w kwocie 425 zł wydaną dla samochodu osobowego marki BMW 320i nr rej. [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO) – w piśmie z dnia 11 lipca 2008 roku skierowanym do Prezydenta Miasta [...] ( data wpływu: 15 lipca 2008 ) zwróciło akta administracyjne sprawy , załączając jednocześnie kopię wyroku WSA w Rzeszowie z dnia 17 kwietnia 2008. W dniu 18 lipca 2008 roku Prezydent Miasta poinformował Z. O., powołując się na cytowany wyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 17 stycznia 2008 roku iż w obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do zwrotu przedmiotowej opłaty. Zarówno bowiem wskazane orzeczenie Trybunału, jak też przepisy ustawy o ruchu drogowym oraz regulacje obowiązującego do dnia 15 kwietnia 2006 roku rozporządzenia Ministra Transportu i Budownictwa z 28 marca 2006 roku nie przewidują zwrotu pobranej przez organ opłaty. Przedmiotowe pismo doręczono Z. O. w dniu 22 lipca 2008 roku. W piśmie z dnia 24 lipca 2008 roku Z. O. złożył u Prezydenta Miasta wniosek o zwrot zawyżonej opłaty za kartę pojazdu. W odpowiedzi na powyższe organ udzielił wnioskującemu informacji ( pismo z dnia 1 sierpnia 2008 roku ) , iż w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości zwrotu dochodzonej przez niego opłaty. Informację tę wnioskodawca otrzymał w dniu 196 sierpnia 2008 roku , po czym wniósł do tut. Sądu wskazaną na wstępie skargę datowaną 1 września 2008 roku ( data wpływu: 3 września 2008 r.0. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, w związku z naruszeniem terminu określonego w art. 52 § 3 P.p.s.a. , ewentualnie o oddalenie skargi. W ocenie organu , nie dopuścił się on bezczynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt.8 P.p.s.a., brak jest też podstaw prawnych do wymierzenia mu grzywny. Podkreślił ,że skarga została złożona z naruszeniem 14 dniowego terminu z art. 52 § 3 P.p.s.a. Powoływane wyżej orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 17 stycznia 2006 roku zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw z 30 stycznia 2006 roku i od tego momentu istnieje domniemanie znajomości prawa. Tymczasem Z. O. wystąpił o zwrot opłaty w piśmie otrzymanym przez Prezydenta Miasta dnia 30 stycznia 2007 roku , nie składając uprzednio wezwania do usunięcia prawa, do której to czynności termin upłynął względem niego bezskutecznie 13 lutego 2006 roku. Wyżej wymieniony nie złożył przy tym wniosku o przywrócenie tegoż terminu. Odnosząc się do zasadności skargi organ zwrócił uwagę, iż Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 2003 roku do dnia 1 maja 2006 roku. Oznacza to tym samym, iż orzeczenie Trybunału nie ma mocy wstecznej , zaś ma wywołać skutki prawne w przyszłości. W związku z tym należy przyjąć , że pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu w dniu 22 listopada 2004 roku nastąpiło zgodnie z ówcześnie obowiązującym porządkiem prawnym. Dla potwierdzenia swego stanowiska w tym przedmiocie organ powołał wyrok Sądu Najwyższego z 20 kwietnia 2006 roku 9 IV CSK 28/06, Wokanda z 2006 roku nr 7-8 poz. 24) według którego sąd powinien stosować wadliwą normę prawną przy podejmowaniu rozstrzygnięć, które zapadają po utracie mocy obowiązującej przepisu , dla oceny zdarzeń, które nastąpiły przed tą datą. Prezydent Miasta [...] zwrócił także uwagę, iż sprawy dotyczące zwrotu opłaty za kartę pojazdu toczyły się przed sądami powszechnymi, które zasądzały zwrot takiej opłaty od Skarbu Państwa – Ministra Transportu. Dlatego też, w ocenie organu, przyjęcie przez sądy administracyjne obowiązku zwrotu przez organ żądanej opłaty jest błędne. Prowadzi bowiem do sytuacji, iż niezależnie od zasądzenia przez sąd powszechny należności od Skarbu Państwa, strona może na drodze administracyjnej czy też sądowoadministracyjnej uzyskać zwrot tej samej opłaty , tyle, że od innego podmiotu, tj organu, który zobowiązany był do jej pobrania / prezydenta miasta/. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. nr 153 poz. 1269 z 2002 roku / sądy te sprawują w zakresie swej działalności kontrolę pod względem zgodności z prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153 poz.1270 z 2002 roku / zwanej dalej P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy , których dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. W myśl przepisu art. 145 P.p.s.a. Sąd obowiązany jest do uchylenia decyzji lub stwierdzenia jej nieważności ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięta jest naruszeniem prawa w sposób dający podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy lub jeśli zachodzą przyczyny określone w przepisie art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. W rozpatrywanej sprawie skarżący Z. O. domagał się zwrotu od Prezydenta Miasta [...] opłaty za kartę pojazdu w kwocie 425 zł. Stan faktyczny jest bezsporny i przedstawia się następująco. Skarżący w dniu 22 listopada 2004 roku zarejestrował w Urzędzie Miasta [...] wydział Komunikacji samochód osobowy marki BMW 320i nr rej [...] i uiścił opłatę za wydanie karty pojazdu w kwocie 500 zł. W dniu 30 stycznia 2007 roku złożył wniosek o zwrot zawyżonej opłaty za wydanie karty pojazdu w kwocie 425 zł powołując się na zmianę przepisów w tym zakresie i wskazując, że rzeczywiste koszty wydania karty wynoszą 75 zł. Prezydent Miasta decyzją [...] odmówił zwrotu różnicy w opłacie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją [...] z [...] lipca 2007 r. uchylił decyzję organu I instancji i odmówił stwierdzenia nadpłaty zajmując stanowisko, że przedmiotem rozstrzyganej sprawy nie był zwrot zapłaconej opłaty, lecz rozpatrywany w trybie art. 75 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej wniosek o stwierdzenia nadpłaty w opłacie. Wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2008 roku, sygn. II SA/Rz 698/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w opłacie za wydanie karty pojazdu. W uzasadnieniu wyroku sąd stwierdził, że sposób dochodzenia od organu zwrotu części uiszczonej opłaty za wydaną kartę pojazdu zależy od wyboru strony. Może to być droga procesu cywilnego o zwrot nienależnego świadczenia, lub droga administracyjna załatwiana przez organ w formie czynności z zakresu administracji publicznej. Na drodze administracyjnej organ uznając uprawnienie strony do zwrotu uiszczonej zawyżonej opłaty, zwraca żądaną kwotę, albo w drodze czynności odmawia przyznania takiego uprawnienia. Czynność taka może być kwestionowana w skardze wniesionej do sądu administracyjnego po wyczerpaniu trybu przewidzianego w art. 52 § 3 P.p.s.a, tj po uprzednim wezwaniu na piśmie właściwego organu, w terminie czternastu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się lub mógł dowiedzieć o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności – do usunięcia naruszenia prawa. Sąd wyraził pogląd, że Z. O. przysługuje uprawnienie do otrzymania zwrotu części opłaty za kartę pojazdu w kwocie 425 zł, a ponadto stwierdził, że sprawa została załatwiona w niewłaściwym trybie. Po zwróceniu akt administracyjnych przez SKO, Prezydent Miasta czynnością z dnia 18 lipca 2008 roku odmówił zwrotu części uiszczonej opłaty w wysokości 425 zł za wydanie karty pojazdu [...] i wyjaśnił, że w dacie rejestracji samochodu osobowego marki BMW 320i , nr rej. [...] obowiązywało rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 roku w sprawie opłat za kartę pojazdu ( Dz. U. Nr 137 poz. 1310 ), nie przewidujące zwrotu pobranej przez organ opłaty. Skarżący pismem z dnia 24 lipca 2008 roku wezwał Prezydenta Miasta do usunięcia naruszenia prawa, tj. o zwrot zawyżonej opłaty za kartę pojazdu. Odpowiadając na to wezwanie Prezydent Miasta pismem z dnia 1 sierpnia 2008 roku doręczonym skarżącemu w dniu 16 sierpnia 2008 roku podtrzymał odmowę zwrotu kwoty 425 zł informując, że w obecnym stanie prawnym nie ma możliwości zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu. Na powyższą czynność Prezydenta Miasta z dnia 1 sierpnia 2008 roku skarżący Z. O. w dniu 2 września 2008 roku , za pośrednictwem Prezydenta Miasta, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego domagając się zwrotu zawyżonej opłaty i wymierzenia organowi grzywny za niewykonanie wyroku WSA w sprawie SA/Rz 698/07 w oparciu o przepis art. 154 § 1 P.p.s.a. W ocenie Sądu, skarga Z. O. została wniesiona po wyczerpaniu trybu przewidzianego w art. 52 § 3 P.p.s.a z zachowaniem 30 dniowego terminu od dnia doręczenia odpowiedzi organu na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa. Zatem zarzut organu, że skarga wniesiona została z naruszeniem wymienionego przepisu nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając legalność czynności z dnia 1 sierpnia 2008 roku dokonanej przez Prezydenta Miasta [...] odmawiającej zwrotu części uiszczonej opłaty w kwocie 425 zł , Sąd doszedł do przekonania, że jest ona niezgodne z prawem. Wskazać tu należy wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006 roku sygn. akt: U 6/04/OTK – A 2006/1/3 stwierdzający, że § 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 28 lipca 2003 roku w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. nr 137 poz.1310 ) jest niezgodny z art. 77 ust.4 pkt.2 ust.5 ustawy z 20 czerwca 1997 roku Prawo o ruchu drogowym 9Dz/. U. z 2005 r. Nr 109 poz. 908 ze zm.), art. 92 ust.1 i art. 217 Konstytucji RP. W pkt.II wyroku Trybunał orzekł, że § 1 ust.1 rozporządzenia traci moc z dniem 1 maja 2006 roku. W związku z tym wyrokiem Minister Transportu i Budownictwa wydał w dniu 28 marca 2006 roku nowe rozporządzenie (Dz. U. nr 59 poz. 421 ) w którym określił opłatę za kartę pojazdu w kwocie 75 zł. Rozporządzenie to weszło w życie z dniem 15 kwietnia 2006 i z tym dniem utraciło moc obowiązującą rozporządzenie z dnia 28 lipca 2003 roku . Odmowa zwrotu opłaty za kartę pojazdu pobranej na podstawie art. 77 ust.3 ustawy Prawo o ruchu drogowym stanowi czynność materialno techniczną w rozumieniu przepisu art. 3 § 2 pkt.4 P.p.s.a , a uprawnienie do otrzymania zwrotu kwoty 425 zł zostało przesądzone wymienionym wyżej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Stanowisko Prezydenta, że pobierając w 2004 roku opłatę za wydanie karty pojazdu w kwocie 500 zł działał zgodnie z obowiązującym prawem w sprawie sądowo administracyjnej nie ma, w ocenie Sądu , znaczenia, bowiem stosownie do art. 8 ust.2 Konstytucji RP, Sąd może odmówić zastosowania aktu podstawowego niezgodnego z ustawą i Konstytucją. Nadto – w dacie podejmowania czynności w sprawie zwrotu kwoty 425 zł , wskazane wyżej rozporządzenie z 2003 roku już nie obowiązywało, a sprawa niniejsza w stosunku do sprawy pobrania opłaty jest sprawą nową i należało stosować prawo obowiązujące w dacie podjęcia czynności z uwzględnieniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 17 stycznia 2006 roku. Z przedstawionych powyżej względów Sąd orzekł jak w pkt.1 sentencji wyroku po myśli art. 146 § 1 i 2 p.p.s.a Odnośnie natomiast żądania wymierzenia na, podstawie przepisu art. 154 p.p.s.a, grzywny organowi , który nie wykonał wyroku, Sąd stwierdza, że jest ono przedwczesne. Przepis ten stanowi, że w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność organu po wyroku uchylającym lub stwierdzającym nieważność aktu lub czynności strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy , może wnieść skargę w tym przedmiocie żądając wymierzenia temu organowi grzywny. Jak wskazano wyżej – wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2008 roku II SA/Rz 698/07 uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z powodu załatwienia sprawy w niewłaściwym trybie i wskazał, że jest to sprawa administracyjna, która winna być załatwiona na podstawie art. 3 § 2 pkt.4 P.p.s.a. Nadto – Sąd w uzasadnieniu wyroku wyraził pogląd, że Z. O. przysługuje uprawnienie do otrzymania zwrotu części opłaty w wysokości 425 zł. Aktualny sposób załatwienia sprawy wyczerpuje tryb przewidziany w art. 52 § 3 P.p.s.a , bowiem skarga zaskarża czynność organu , o której mowa w art. 3 § 2 pkt.4 tej ustawy. Nie można natomiast stwierdzić bezczynności organu , o której mowa w przepisie art. 154 P.p.s.a. , który podjął czynność, załatwiając sprawę nie po myśli skarżącego, a nie takiej sytuacji dotyczy wymieniony przepis. Dlatego w zakresie żądania wymierzenia grzywny Sąd skargę oddalił w oparciu o przepis art. 151 P.p.s.a. Z uwagi na to, że charakter zaskarżonej czynności przesądza, że nie nadaje się ona do wykonania, Sąd odstąpił od orzeczenia na podstawie art. 152 P.p.s.a. O kosztach orzeczono po myśli art. 200 P.p.s.a.