II FZ 169/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA del. Hanna Kamińska, , , po rozpoznaniu w dniu 8 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia B. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 kwietnia 2009 r. sygn. I SA/GL 1140/08 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 27 października 2008 r. Nr [...] w przedmiocie: podatku dochodowego od osób fizycznych p o s t a n a w i a oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem z 6 kwietnia 2009 r. sygn. I SA/Gl 1140/08 Sąd I instancji odmówił B. R. przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem, który posiada gospodarstwo rolne, będące jego odrębną własnością, oraz z dwoma małoletnimi synami. Działalność męża, na którego utrzymaniu pozostaje wnioskująca, przynosi straty. Nadto skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego i nadesłała plik dokumentów - wśród nich: decyzję w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego, decyzję w sprawie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, zaświadczenie Burmistrza Miasta P. z dnia 18 lutego 2009 r. wskazujące na dochodowość gospodarstwa rolnego męża skarżącej w wysokości, tytuł prawny męża skarżącej do nieruchomości położonych na terenie P.; faktury za dostawę energii elektrycznej, fakturę za wodę i odprowadzenie ścieków, zeznanie PIT-36, z którego wynika, że w 2007 r. małżonkowie osiągnęli stratę), deklarację VAT-7K za czwarty kwartał 2008 r. Wskazała, iż od 2004 r. poddaje się leczeniu, nie pracuje i wychowuje dwoje dzieci. Dodała, że dopłaty do gospodarstw rolnych są środkami finansowymi przeznaczanymi na inne cele niż utrzymanie rodziny. Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca, pomimo stosownego wezwania, zaniechała przedłożenia wyciągów z posiadanych przez pozostałe osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym rachunków bankowych, wskazując jedynie, że takowych rachunków osobiście nie posiada. Z dokumentów źródłowych wynika natomiast, że w jej gospodarstwie domowym funkcjonuje co najmniej jeden rachunek, o którym mowa jest w decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P. z dnia 2 lutego 2009 r. Wyciągów z tego rachunku skarżąca nie dołączyła także do sprzeciwu, co uniemożliwia ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych strony. Z tego powodu, Sąd nie jest w stanie, w sposób wolny od wątpliwości, ocenić, czy poniesienie kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie postępowania jedynie do kwoty wpisu od skargi, skutkowałoby uszczerbkiem utrzymania koniecznego skarżącej i jej rodziny. W ocenie Sądu I instancji, strona nie ujawniła aktualnej dokumentacji dotyczącej działalności gospodarczej jej męża, w szczególności aktualnej ewidencji środków trwałych prowadzonej działalności oraz wyciągów z rachunku bankowego firmy. Z akt sprawy wynika, iż obok prowadzonej działalności gospodarczej, małżonek skarżącej posiada gospodarstwo rolne. Zdaniem Sądu I instancji, z nadesłanych przez skarżącą dokumentów, dotyczących wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego ani z oświadczeń strony nie wynika, jakoby zalegała ona z opłatami za dostawę mediów i aby rodzina skarżącej nie była w stanie ponosić comiesięcznych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Nadto skarżąca nie przedstawiła, pomimo wezwania, kompletnej dokumentacji źródłowej, pozwalającej na wolną od wątpliwości ocenę jej rzeczywistego stanu majątkowego. W zażaleniu na to postanowienie skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a. "poprzez błędną ocenę przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy" i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz o zwolnienie od kosztów sądowych; względnie o uchylenie postanowienia w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania sądowi I instancji. Zdaniem skarżącej, poniesienie kosztów postępowania w sprawie zagrażałoby jej egzystencji. Sąd błędnie ocenił, że nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ "fakty, które powoływano we wniosku stanowią dowody na okoliczność spełnienia przesłanek uzasadniających zwolnienie jej od kosztów sądowych". Skarżąca wskazała, że przesłała dokumenty, do których miała dostęp, a dołączone do zażalenia wyciągi z rachunku bankowego – potwierdzają zasadność jej wniosku. W ocenie skarżącej, udowodniła ona swoją sytuację majątkową tak, jak było to możliwe i powinna mieć prawo do rozpoznania sprawy przez Sąd. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), zaś przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a., spoczywa na stronie składającej wniosek. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. Jednak w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Z możliwości określonej w art. 255 p.p.s.a. skorzystał Sąd pierwszej instancji, wzywając skarżącą o przedstawienie dokumentów potwierdzających jej sytuację majątkową i finansową, w tym dotyczącą dochodów i wydatków jej rodziny. Skarżąca nie przedstawiła wymaganych dokumentów, a w odpowiedzi na wezwanie przesłała jedynie swoje oświadczenie w tym zakresie. Sąd I instancji uznał zatem, iż skarżący nie dowiódł, że rzeczywiście nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie wykonał bowiem wezwania Sądu, natomiast przedstawione informacje, zdaniem Sądu I instancji, były nie dość, że zbyt ogólnikowe i niepełne to nie świadczyły o niemożności uczestniczenia przez skarżąca w kosztach postępowania. Uniemożliwiło to orzeczenie, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Pogląd ten ma uzasadnienie także w tym, że, jak zauważył Sąd I instancji - z nadesłanych przez stronę dokumentów nie wynika, by skarżąca zalegała z opłatami za dostawę mediów i aby "rodzina skarżącej nie była w stanie płacić comiesięcznych kosztów związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego". Ocena ta nie została skutecznie zakwestionowana w zażaleniu, ponieważ skarżąca nie uprawdopodobniła stanu rzeczy korzystnego dla niej. Sąd odwoławczy zauważa, że na etapie zażalenia skarżąca nie wskazała żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby wpłynąć na zwolnienie z kosztów sądowych, jak również nie wskazała na wady prawne podjętej przez Sąd I instancji oceny sprawy. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny, podobnie jak Sąd I instancji wydając zaskarżone postanowienie, nie ma możliwości całościowego oglądu sprawy. Ponadto zgodnie z utrwaloną linią orzecznictwa i poglądami doktryny, skoro udzielenie stronie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 2 marca 2009 r. sygn. I Fz 31/09; czy postanowienie NSA z 23 listopada 2008 r. I Fz 463/08) jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, to powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Należy zatem przyznać rację Sądowi I instancji, że trafnie uznał, iż skarżąca nie wykazała braku możliwości uzyskania środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu, co uzasadnia udzielenie pomocy ze środków budżetowych: zwłaszcza wobec środków i przepływów finansowych wynikających z treści nadesłanego przez nią wyciągu z rachunku bankowego. Skarżąca nie wykazała niemożności wygospodarowania środków na potrzeby postępowania sądowego ani z wpływów z gospodarstwa rolnego, ani z działalności gospodarczej. Powyższe okoliczności, jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, nie uzasadniają rozstrzygnięcia – przy zadeklarowanej kondycji finansowej - iż skarżąca spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., co pozwalałoby obciążyć budżet państwa kosztami sądowymi niniejszej sprawy. Zatem zaskarżone postanowienie jest prawidłowe i nie narusza prawa. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. zażalenie należało oddalić, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.