I OZ 707/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Izabella Kulig-Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 210/09 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. P. o wymierzenie Ministrowi Skarbu Państwa grzywny za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 28 grudnia 2006 r. sygn. akt II SA/Kr 703/03 p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 czerwca 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 210/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uwzględniając wniosek J. P., przyznał jej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata, natomiast odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji ustalił, iż skarżąca - osoba w podeszłym wieku ([...] lat), zamieszkuje sama w mieszkaniu wnuczki i nie ma nikogo na utrzymaniu oraz nie pozostaje z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym. Na jej dochód składa się emerytura w wysokości [...] złotych, która z pewnością, zdaniem Sądu, nie wystarcza na pokrycie kosztów związanych z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika, jednakże co miesiąc otrzymuje regularnie środki pieniężne, z których jest w stanie partycypować w kosztach sądowych niezbyt wysokich, bowiem wpis od skargi wynosi 200 zł. Dodatkowo Sąd stwierdził, iż skarżąca posiada dwie działki przeznaczone pod tereny zielone bez dojazdu o powierzchni [...] m2. Zdaniem WSA sytuacja skarżącej uzasadniała jedynie częściowe przyznanie prawa pomocy. Jednocześnie stwierdzono, iż postępowanie sądowe zostało przez nią zainicjowane i powinna się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów przynajmniej w części. Z kolei instytucja prawa pomocy jest regulacją bardzo szczególną i ma na celu nieść pomoc tym, którzy w sposób niezależny, niezawiniony znaleźli się w bardzo trudnej sytuacji materialnej np. bez jakichkolwiek środków do życia, co w przypadku skarżącej nie zachodzi. Na powyższe postanowienie złożono zażalenie w zakresie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, w którym podniesiono, iż Sąd oceniając stałe dochody nie wziął pod uwagę, iż po odliczeniu stałych miesięcznych wydatków pozostaje skarżącej niespełna [...] zł dziennie na wyżywienie, a wydatek rzędu 200 zł oznacza dla niej uszczerbek konieczny w utrzymaniu poprzez ograniczenie wyżywienia i niezbędnych leków. Jednocześnie podniesiono, iż skarżąca nie ma funduszy na zakup środków czystości i odzieży a nie może liczyć na wsparcie swoich chorych dzieci. Dodatkowo skarżąca nie jest w stanie zadbać o siebie, a tylko dzięki bezinteresownej pomocy ma możliwość dochodzenia swoich praw majątkowych. Podniesiono także, iż posiadane nieruchomości nie przynoszą żadnego dochodu natomiast uchwalony plan zagospodarowania przestrzennego uniemożliwia ich sprzedaż na wolnym rynku, zaś Gmina M. K., która może je wykupić nie ma na to środków finansowych. Skarżąca uważa, iż odmówienie przyznania prawa pomocy w sytuacji wiekowej i materialnej pozbawia ją możliwości do dochodzenia praw w postępowaniu sądowym zagwarantowanych przez art. 45 Konstytucji RP. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) zwana dalej P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem przepis powołanej ustawy przewiduje przyznanie prawa pomocy, po spełnieniu przez stronę określonych przesłanek. Przesłanki te są każdorazowo odnoszone do stanu majątkowego osoby ubiegającej się o przyznanie rzeczonego prawa. Analiza podanych przez wnioskodawcę okoliczności, dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem jej wniosku. W niniejszej sprawie skarżąca wskazała w formularzu PPF, iż utrzymuje się z dochodu uzyskiwanego z tytułu emerytury w kwocie [...] zł oraz posiada dwie działki bez dojazdu o pow. [...] m2 przeznaczone pod tereny zielone (park), Natomiast mieszka sama w mieszkaniu wnuczki i ponosi wszystkie miesięczne opłaty w wysokości [...] zł oraz na lekarstwa wydaje około [...] zł miesięcznie. Wprawdzie skarżąca zaznaczyła ponadto, że po odliczeniu wszystkich niezbędnych wydatków pozostaje jej tylko [...] zł stawki żywieniowej dziennie, należy jednak wskazać, iż wysokość uzyskiwanego przez stronę dochodu jak i posiadany majątek nie pozwalają przyjąć, że w sprawie zachodzą przesłanki przyznania prawa pomocy w skarżonym zakresie. Bowiem Sąd, rozpoznając wniosek strony o przyznanie przedmiotowego prawa, bierze pod uwagę całość uzyskiwanych dochodów oraz wszelkie posiadane przez wnioskodawcę nieruchomości i inne zasoby. Oczywistym jest natomiast, iż strona - koszty swojego utrzymania w tym wymienione opłaty - ponosi z uzyskiwanych dochodów. Skoro zatem skarżąca jest w stanie ponosić opłaty eksploatacyjne mieszkania i leków, to tym bardziej należy przyjąć, że jest w stanie ponosić koszty sądowe, które na tym etapie postępowania ograniczają się do konieczności uiszczenia wpisu w wysokości 200 zł. Na marginesie należy także zaznaczyć, iż należące do majątku skarżącej działki mogą również stanowić źródło dochodu dla strony. Twierdzenia zaś skarżącej o niemożliwości ich sprzedaży na wolnym rynku i zmianie planów zagospodarowania przestrzennego nie zostały poparte jakąkolwiek dokumentacją. Należy bowiem podkreślić, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (post. NSA z dnia 18 czerwca 2004 r. sygn. akt FZ 165/04). Okoliczność ta ma zaś również istotne znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy, zważywszy że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a, zgodnie z którym koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony. Natomiast od ich ponoszenia w sposób całkowity można zwolnić tylko osoby charakteryzujące się ubóstwem np. bezrobotnych bez prawa do zasiłku, osoby pozbawione całkowicie środków do życia, w takiej sytuacji skarżąca się nie znajduje. Nie można się zgodzić z argumentem, iż odmowa zwolnienia od kosztów sądowych narusza konstytucyjne prawo do dochodzenia swoich roszczeń, bowiem należy wskazać, iż sama instytucja prawa pomocy ma właśnie gwarantować obywatelom konstytucyjne prawo do sądu. Z faktu, iż skarżącej przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym - ustanowienia adwokata a odmówiono jedynie w zakresie uiszczenia kosztów sądowych nie można wywodzić naruszenia owej zasady. Ponadto skarżąca wszczynając postępowanie powinna mieć świadomość, iż będzie musiała pokryć chociaż część wydatków związanych z postępowaniem. Opłaty sądowe są swego rodzaju daninami publicznymi i zwolnienie od nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Pozostałe okoliczności podniesione w zażaleniu nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Należy wskazać, iż skarżąca nie wykazała, aby nie była w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.