I SA/Wa 1596/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędzia WSA Agnieszka Miernik Protokolant Ewa Nieora po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2009 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego W. S. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. l. dz. [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymał w mocy decyzję tego samego organu z dnia [...] marca 2008 r. l.dz. [...] o odmowie skreślenia z rejestru zabytków budynku dworku zlokalizowanego w G.. Powyższe rozstrzygnięcia zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Dworek położony w G., gmina D. w powiecie [...] został wpisany do rejestru zabytków pod numerem [...] na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z dnia [...] maja 1967 r., l.dz. [...], wydanej na zasadzie art. 6 ust. l pkt l lit. c, art. 7 pkt l, art. 13 ust. l, 5 i 6 oraz art. 89 pkt l ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 oraz z 2004 r. Nr 95, poz. 959 i Nr 239, poz. 2390). Pismem z dnia 4 kwietnia 2006 r. nabywca nieruchomości i jednocześnie aktualny jej właściciel – W.S., wystąpił z wnioskiem o skreślenie w/w obiektu z rejestru zabytków podnosząc, że stan techniczny pozostałości dworku nie pozwala na jego odbudowę lecz całościową rozbiórkę. Jednocześnie we wniosku zaznaczono, że odbudowa dworku pociągnie za sobą olbrzymie nakłady finansowe, które nie leżą w możliwościach wnioskodawcy. Wskazano też, że odbudowany obiekt nie będzie przedstawiał żadnej wartości historycznej. Wydając decyzję z dnia [...] marca 2008 r. odmawiająca uwzględnienia powyższego wniosku Minister oparł się na: dokumentacji w postaci kart ewidencyjnych obiektu "zielonej" - wykonanej w 1959 r. oraz "białej" - wykonanej w 1990 r. przez E.S., piśmie Kierownika Delegatury w P. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L z dnia 24 sierpnia 2006 r. w sprawie skreślenia przedmiotowego obiektu z rejestru zabytków oraz na opinii Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w L. z dnia 12 marca 2007 r., sporządzonej po przeprowadzeniu oględzin nieruchomości w dniu 8 lutego 2007 r. W uzasadnieniu swej decyzji Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, że przedmiotowy dwór w całości zachował czytelną, charakterystyczną kompozycję przestrzenna bryły wraz z rozplanowaniem wnętrza oraz uznał, iż nadal są czytelne rozwiązania architektoniczne elewacji wraz z zachowanym bogatym detalem architektonicznym. Organ podkreślił również, że obiekt będący przedmiotem postępowania zachował wszystkie te wartości, które były podstawą do wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków, a co za tym idzie, w świetle przepisów art. 13 ust. l ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie zachodziły przesłanki do skreślenia go z rejestru zabytków. Od powyższej decyzji W.S. wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając Ministrowi nie zastosowanie się do dyspozycji art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do treści części dokumentów znajdujących się w aktach sprawy tj. opinii z dnia 23 grudnia 1998 r. wykonanej na zlecenie Generalnego Konserwatora Zabytków przez Rzeczoznawcę Ministra Kultury i Sztuki, oraz pisma Kierownika Delegatury w P. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. z dnia 24 sierpnia 2006 r. Ponadto we wniosku podkreślono, że budynek dworu znajduje się w złym stanie technicznym i dla jego dalszego istnienia konieczne jest wzniesienie go na nowo, przy użyciu nowych materiałów i nowych technologii a w takim przypadku tak odtworzony obiekt nie będzie zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Odwołujący zwrócił się także o dokonanie oceny czy ewentualny remont budynku dworku nie oznaczałby w praktyce wykonania całkowitej jego rekonstrukcji. W związku z treścią w/w wniosku Minister – rozpatrując ponownie sprawę – wystąpił do Kierownika Delegatury w P. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. o przeprowadzenie oględzin przedmiotowej nieruchomości w celu ustalenia aktualnego stanu faktycznego. W trakcie przeprowadzonych w dniu 26 maja 2008 r. oględzin obiektu ustalono, że budynek jest w stanie daleko posuniętego zniszczenia oraz że od czasu oględzin zabytku przeprowadzonych przez przedstawicieli Regionalnego Ośrodka Badań i Dokumentacji Zabytków w L. w dniu 8 lutego 2006 r. stan obiektu nie uległ wyraźnej zmianie. Biorąc powyższe pod uwagę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie przedmiotowego zabytku z rejestru zabytków a argumentacja merytoryczna zawarta w uzasadnieniu decyzji tegoż organu z dnia [...] marca 2008 r. została przytoczona w sposób wyczerpujący. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ centralny podkreślił, że argumenty zawarte w opinii z dnia 23 grudnia 1998 r. wykonanej przez Zespół Ekspertów ds. Architektury, Urbanistykii Krajobrazu Kulturowego na zlecenie Generalnego Konserwatora Zabytków nie wiązały się ze sprawą skreślenia obiektu z rejestru zabytków. Opinia ta wydana została w związku z wniesieniem odwołania od decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nakazującej zabezpieczenie dworu w G. i zawarte w niej argumenty nie odnoszą się do istoty przedmiotowej sprawy. Natomiast wyjaśnienia zawarte w piśmie Kierownika Delegatury w P. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. z dnia 24 sierpnia 2006 r. zawierały głównie historię obiektu oraz opis jego stanu zachowania. Jedynie w ostatnim akapicie autor pisma wyraził opinię na temat stanu zachowania poszczególnych elementów, ale jednocześnie zaznaczył, że obiekt nie utracił wartości historycznych i artystycznych, dla których został wpisany do rejestru zabytków. Powyższy pogląd został zaś podzielony przez organ prowadzący przedmiotowe postępowanie, czego dowodem był zapis zawarty w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] marca 2008 r., że częściowa destrukcja obiektu nie spowodowała w żadnym stopniu utraty przez dworek wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. W rezultacie Minister podkreślił, że - zgodnie z art. 13 ust. l ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - skreślony z rejestru zabytków może zostać jedynie zabytek, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Odnosząc zaś powyższe do przedmiotowego stanu faktycznego organ zauważył, że w stosunku do budynku dworu położonego w G. nie zachodziła żadna z w/w przesłanek. Okoliczność ta wynikała przy tym zarówno z opinii wykonanej przez Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w L. z dnia 12 marca 2007 r., jak i pisma Kierownika Delegatury w P. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. z dnia 24 sierpnia 2006 r. Szczególnie zwrócono też uwagę na fakt, że - zgodnie z przepisem art. 6 ust. l pkt l lit. c w/w ustawy, mówiącym, iż ochronie i opiece podlegają m.in. dzieła architektury i budownictwa bez względu na stan zachowania - stan techniczny obiektu nie ma w postępowaniu w sprawie skreślenia przedmiotowego obiektu z rejestru zabytków decydującego znaczenia. Odnosząc się do kwestii ewentualnej rekonstrukcji fragmentów dworu Minister stwierdził, że rekonstrukcja taka, rozumiana jako przywrócenie brakujących elementów zabytku, jest z konserwatorskiego punktu widzenia jak najbardziej dopuszczalna. Tego rodzaju działania w żaden sposób nie umniejszą wartości dworu, którego najistotniejszymi walorami są wartości historyczne i naukowe. Dwór w G., od chwili wpisania go do rejestru zabytków, posiada przede wszystkim walor typologiczny, jako dokument historii kultury materialnej regionu a także wartość naukową - jako element kompozycyjny układu przestrzennego wsi G.. Wartości te zaś zostały zachowane do chwili obecnej. Wyżej opisana decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą wniósł W.S.. Skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, powtórzył w istocie zarzuty podniesione we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zdaniem skarżącego Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego naruszył art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez błędne przyjęcie, iż przedmiotowy dworek w G. nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej i w konsekwencji brak jest podstaw do skreślenia go z rejestru zabytków. Ponadto skarżący podnosił zarzut o naruszeniu przez organ art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, co w konsekwencji skutkuje brakiem ustalenia w sposób nie budzący wątpliwości, jaki jest obecny stan budynku oraz brakiem oceny, jaki jest stopień jego zniszczenia w aspekcie czy ewentualny jego remont nie oznaczałby w praktyce całkowitej jego rekonstrukcji. W uzasadnieniu skargi skarżący, akcentując zły stan techniczny obiektu, nawiązywał w szczególności do dokumentów wymienionych przez niego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy tj. opinii z dnia 23 grudnia 1998 r. wykonanej na zlecenie Generalnego Konserwatora Zabytków przez Rzeczoznawcę Ministra Kultury i Sztuki, oraz pisma Kierownika Delegatury w P. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. z dnia 24 sierpnia 2006 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę należało uznać za uzasadnioną, gdyż w toku postępowania administracyjnego istotnie zostały naruszone przepisy procedury administracyjnej ( art. 7, 8, 10 § 1, 77 § 1, 75 § 1 oraz 80 k.p.a.) w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodzić się trzeba w szczególności z zarzutem skarżącego dotyczącym braku ustosunkowania się przez organ orzekający do treści zawartych w dokumencie znajdującym się w aktach niniejszej sprawy tj. w opinii z dnia 23 grudnia 1998 r. wykonanej na zlecenie Generalnego Konserwatora Zabytków przez Rzeczoznawcę Ministra Kultury i Sztuki. W stosunku bowiem do pisma Kierownika Delegatury w P. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. z dnia 24 sierpnia 2006 r., Minister zajął stanowisko. Wyjaśnienia natomiast zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w których stwierdzono, że argumenty zawarte w opinii z dnia 23 grudnia 1998 r. wykonanej przez Zespół Ekspertów ds. Architektury, Urbanistyki i Krajobrazu Kulturowego na zlecenie Generalnego Konserwatora Zabytków nie wiązały się ze sprawą skreślenia obiektu z rejestru zabytków i z tego powodu opinia ta nie mogła odnosić się do istoty przedmiotowej sprawy, nie są – zdaniem Sądu orzekającego w tym składzie - przekonywujące. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera ani zamkniętej listy środków dowodowych, które mogą być przeprowadzone w danym postępowaniu, ani też nie ogranicza stron przy powoływaniu się na różne środki dowodowe. Jedynym ograniczeniem jest – w myśl art. 86 k.p.a. – możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron - jako dowodu subsydiarnego, ale dowód ten w tej sprawie nie był przeprowadzany. Zgodnie natomiast z treścią art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W sytuacji zatem, gdy strona stara się dowieść, że z uwagi na zły stan techniczny zabytku uległ on takiemu zniszczeniu, iż utracił swoje wszelkie wartości, co w konsekwencji prowadzić może do konieczności wykreślenia go z rejestru zabytków, organ nie może pominąć w swoich ustaleniach, dotyczących stanu faktycznego, treści zawartej w opinii, wydanej wprawdzie w innej sprawie, ale też z zakresu ochrony zabytków. Nie ustosunkowanie się merytoryczne do tego rodzaju dokumentu może być traktowane jako brak obiektywizmu a zatem naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów ( art. 80 k.p.a.). Za naruszenie m. in. tej zasady należy również uznać brak zapewnienia stronie udziału w oględzinach zabytku przeprowadzonych w toku postępowania odwoławczego, które to uchybienie Sąd stwierdził z urzędu. O ile bowiem dowód z oględzin przeprowadzonych w dniu 8 lutego 2007 r. odpowiadał wymogom procedury ( brał w nich udział wnioskodawca, o czym został wcześniej powiadomiony i sporządzono z tej czynności protokół ), o tyle oględziny, zlecone przez Ministra pismem z dnia 30 kwietnia 2008 r., tym wymogom już nie odpowiadały. Wprawdzie o samym fakcie oględzin pełnomocnik strony był powiadomiony, ale brak jest informacji o powiadomieniu strony o terminie oględzin a z pisma Kierownika Delegatury w P. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w L. z dnia 4 czerwca 2008 r. nie wynika by takie powiadomienie do właściciela obiektu było wysłane lub by brał on udział w tej czynności. Brak jest również protokołu z przeprowadzonych oględzin w dniu 26 maja 2008 r. Treść zaś pisma z dnia 4 czerwca 2008 r. zawierającego podsumowanie wyników oględzin stanowiła przecież m. in. podstawę wydania zaskarżonej decyzji. W tym stanie rzeczy przedwczesne jest ustosunkowywanie się przez Sąd do zarzutu naruszenia prawa materialnego, bowiem byłoby to możliwe tylko w sytuacji, gdyby postępowanie dowodowe zostało w tej sprawie przeprowadzone prawidłowo i wszechstronnie. Z uwagi zaś na stwierdzone uchybienia procesowe, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy zachodzi konieczność powtórzenia przeprowadzenia dowodu z oględzin obiektu - zgodnie z wymogami przepisów postępowania - i odniesienia się merytorycznie do treści w/w opinii z dnia 23 grudnia 1998 r. wykonanej przez Zespół Ekspertów ds. Architektury, Urbanistyki i Krajobrazu Kulturowego. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd – z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. ) – orzekł jak w sentencji,