II SA/Rz 729/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący NSA Małgorzata Wolska /spr./ Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk WSA Robert Sawuła Protokolant st. sekr. sąd. Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 11 lutego 2009 r. sprawy ze skargi M. D., A. C. i J. D. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...]; II. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżących M. D., A. C. i J. D. solidarnie kwotę 557 zł /słownie: pięćset pięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia [...] czerwca 2008 r., Nr [...] o zawieszeniu z urzędu postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1968r., Nr [...], orzekającej o przejęciu na Skarb Państwa nieruchomości położonej we wsi D. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 w związku z art. 97 § 1 pkt 4 i art. 100 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. ). Z uzasadnienia postanowienia i akt administracyjnych wynika, że przedmiotem postępowania głównego jest wniosek M. D., J. D. i A. Ch. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1968 r., Nr [...] w części dotyczącej przejęcia na Skarb Państwa nieruchomości objętych Lwh 842 i 1105, położonych we wsi D. W toku prowadzonego postępowania organ orzekający ustalił, że właścicielem działki objętej Lwh 1105 był J. D. ( dziadek wnioskodawców ) zaś działek objętych Lwh 842 J. D. w 4/8 częściach( babka wnioskodawców), D. D. oraz M. i L. D. po 1/8 części ( dzieci J. i J. D. ). J., J. D. oraz D. i L. D. nie żyją i nie są znani ich następcy prawni. Jedynie po D. D. przeprowadzone zostało postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku. W stosunku do pozostałych osób, za wyjątkiem L. D., nie odnaleziono nawet aktów zgonu. Powyższych dokumentów ani też dokumentów potwierdzających fakt ubiegania się o nie we właściwych organach nie złożyli również wnioskodawcy. Wobec niemożności ustalenia wszystkich stron, uprawnionych do udziału w postępowaniu, organ zawiesił je, uznając, że rozstrzygnięcie zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, którym jest ustalenie kręgu spadkobierców po zmarłych właścicielach /współwłaścicielach/ nieruchomości poł. w miejscowości D., objętych Lwh 842 i 1105. Na podstawie art. 100 § 1 K.p.a. wezwano wnioskodawców do wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłych w/w osobach. Z takim stanowiskiem organu orzekającego nie zgodzili się wnioskodawcy. Postawione przez nich zarzuty to: brak określenia po jakich właścicielach strony są zobowiązane przedłożyć postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, naruszenie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na zawieszeniu postępowania pomimo tego, że znani są spadkobiercy D. D., współwłaściciela działek Lwh 842 i 1105, obciążenie ich obowiązkiem ustalenia spadkobierców, pomimo braku regulacji prawnej w tym zakresie. Podniesione zarzuty w ich ocenie powinny skutkować uchyleniem postanowienia oraz nadaniem sprawie dalszego biegu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po ponownym rozpoznaniu sprawy, wspomnianym na wstępie postanowieniem, utrzymało wydane przez siebie wcześniej postanowienie z dnia [...] czerwca 2008 r. W uzasadnieniu wskazano, że legitymowanymi do uczestnictwa w sprawie są wszystkie osoby, którym przysługiwało określone prawo rzeczowe do gruntów, w przypadku ich śmierci, legitymacja procesowa przechodzi na ich spadkobierców. Zatem nie można uznać za słuszne stanowiska, że wyłącznymi stronami w sprawie są wnioskodawcy, będący jedynie spadkobiercami po D. D. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że był on jednym z wielu współwłaścicieli, zatem ograniczenie prawa do udziału w postępowaniu tylko dla jego spadkobierców stanowiłoby naruszenie zasady czynnego udziału w postępowaniu pozostałym stronom. Z akt sprawy bezspornie wynika, że nie żyje również L. D., ale wobec nieprzedłożenia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po wyżej wymienionym, organ nie mógł ustalić jego następców prawnych, co już z tej przyczyny determinowało postanowienie. Posłużenie się w sentencji postanowienia ogólnym pojęciem "do czasu przedłożenia postanowień sądowych o nabyciu praw do spadku po zmarłych współwłaścicielach" bez ich jednoznacznego określenia, organ tłumaczy tym, iż nie chciał ograniczać wnioskodawcom działań zmierzających do uzyskania sądowych dokumentów spadkowych jedynie po zmarłym L. D. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższe postanowienie wnieśli M. D., J. D. i A. Ch. z zarzutem naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez ustalenie, że rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od "uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd poprzez ustalenie innych osób mogących być – ewentualnie – stronami w sprawie". Ponownie podnieśli, że zaskarżone postanowienie nie określa precyzyjnie nałożonego na nich obowiązku, tj. nie wskazuje po jakich osobach zobowiązani są wystąpić do sądu o wszczęcie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Zdaniem skarżących wykazali oni swój interes prawny – są spadkobiercami D. S. wpisanego jako współwłaściciel nieruchomości objętych Lwh 842 i 1105 – i przedmiotowa sprawa może być prowadzona bez żadnych przeszkód. Brak jest podstaw prawnych do nakładania na dotychczasowe strony obowiązku ustalenia, kto jest następcą prawnym po osobach, które ewentualnie mogłyby być także stroną w sprawie. Nadto art. 209 K.c. pozwala na podejmowanie przez każdego ze współwłaścicieli wszelkich czynności zmierzających do zachowania wspólnego prawa. Ustalenie innych ewentualnych stron postępowania nie jest zagadnieniem wstępnym i dlatego zaskarżone postanowienie rażąco narusza art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., a także art. 124 K.p.a. poprzez brak prawidłowego określenia w nim obowiązku stron. Na tej podstawie skarżący wnosili o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, zważył co następuje: Skarga nie jest pozbawiona podstaw prawnych do jej uwzględnienia i dlatego też należało uchylić zaskarżone postanowienie i utrzymane nim w mocy postanowienie z dnia 30 czerwca 2008 r. Nr SKO.44-58/427/08, wydane na podstawie art. 97 § 1 pkt 4, art. 100 § 1, art. 101 § 1 i art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego /Dz.U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm./, o zawieszeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1968 r. [...] orzekającej o przejściu na Skarb Państwa nieruchomości położonych w miejscowości Dobra. Przy wydaniu zaskarżonego postanowienia doszło do naruszenia szeregu przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./. Trzeba zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. Nr 153, poz. 1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z mocy zaś art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi cyt. wyżej Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Stosownie do art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a., który stanowi podstawę zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie, organ administracji zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przez pojęcie "zagadnienie wstępne" rozumie się "sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnym zagadnienia prawnego". Ocena zaś tego zagadnienia wstępnego, gdyby ono w sobie mogło być przedmiotem odrębnego postępowania /tzn. w oderwaniu od sprawy, na tle której wystąpiło/, należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu państwowego niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Jest to poza tym, zagadnienie otwarte, tzn. nie było przedtem prawomocnie przesądzone na właściwej drodze. Zawieszenie postępowania na tej podstawie prawnej jest uzależnione od wystąpienia łącznie trzech przesłanek – postępowanie administracyjne jest w toku, rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej będącej przedmiotem postępowania zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, zaś zagadnienie to nie zostało jeszcze rozstrzygnięte. Wynika więc z powyższego, że obok ustalenia iż postępowanie jest w toku i zagadnienie wstępnie jeszcze nie zostało rozstrzygnięte, należy ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym. W przypadku braku takiego związku zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne. Z akt sprawy wynika, że pismem z dnia 2 grudnia 2005 r. M. D., J. D. i A. Ch. wnioskowali o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia [...] lutego 1968 r. [...] w części dotyczącej przejęcia na Skarb Państwa nieruchomości objętych Lwh 842 i 1105, położonych we wsi D. Organ orzekający ustalił, że właścicielem realności objętej Lwh 1105 był J. D. /dziadek wnioskodawców/, zaś prawo własności realności objętej Lwh 842 przysługiwało J. D. w 4/8 częściach /babce wnioskodawców/, D. D. w 2/8 częściach oraz M. i L. D. po 1/8 części /dzieciom J. i J. D./. Niesporny jest krąg spadkobierców D. D. – należą do nich skarżący M. D., J. D. i A. Ch., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w S. z dnia 14 września 2004 r. sygn. akt I Ns 410/04. Nadto w aktach sprawy znajduje się odpis skrócony aktu zgonu L. D. Zawieszając postępowanie w myśl omówionego wyżej art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. organ orzekający uznał, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez sąd powszechny – wg organu jest nim ustalenie spadkobierców zmarłych współwłaścicieli przejętych na Skarb Państwa nieruchomości - wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie jest niemożliwe. W ocenie Sądu, rację mają skarżący, którzy tego poglądu nie akceptują /zaskarżając zawieszenie postępowania/. Jak wyżej wyjaśniono, organ jest obowiązany ustalić związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym. W przypadku zaś braku takiego związku zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu organ orzekający w żaden sposób nie wykazał, aby taki związek istniał. Organ nie może uchylać się od swych podstawowych obowiązków /art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a./, a więc oceny spełnienia ustawowo określonych przesłanek do rozstrzygnięcia danej sprawy – ani tym bardziej przerzucać ich na stronę – oczekując tylko na dokonanie takiej oceny przez inny organ lub sąd. Trzeba podkreślić, że z przyczyny określonej w art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. zawieszenie postępowania jest obligatoryjne, ale tylko wówczas, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a. Materiał zebrany w sprawie nie daje żadnych podstaw do uznania, że przed zawieszeniem postępowania organ orzekający badał, czy nie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 30 § 5 K.p.a. W przypadku bowiem negatywnego wyniku tych czynności, obowiązany jest wystąpić do sądu o wyznaczenie kuratora spadku, zawieszając do tego momentu postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. W świetle powyższego zawieszenie postępowania na podstawie powyższego przepisu, a także nałożenie obowiązku na skarżących w myśl art. 100 § 1 K.p.a., jest co najmniej przedwczesne i podjęte nie tylko z jego naruszeniem, ale także art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 oraz art. 8 K.p.a. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 135, 152 i 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi cyt. wyżej orzeczono jak w sentencji.