I OZ 317/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt II SAB/Sz 5/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. J. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Świnoujściu w przedmiocie udzielenia informacji publicznej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Postanowieniem z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt II SAB/Sz 5/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił P. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi P. J. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Świnoujściu w przedmiocie udzielenia informacji publicznej. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze wniesionej do Sądu P. J. zarzucił Prokuratorowi Rejonowemu w Świnoujściu bezczynność polegającą na nierozpoznaniu jego wniosku z dnia [...] kwietnia 2008 r. o udzielenie informacji o treści "stan przyjętych spraw kolejność kto i dlaczego rozpoznał styczeń 2008 r." Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do rozpoznania sprawy z jego wniosku w terminie 14 dni. Sąd wskazał natomiast, że w aktach niniejszej sprawy znajduje się decyzja Prokuratora Rejonowego w Świnoujściu z dnia [...] sierpnia 2008 r., Nr [...], odmawiająca udzielenia skarżącemu informacji publicznej z powodu niewykazania przez niego szczególnego interesu publicznego w uzyskaniu informacji objętej jego wnioskiem. Sąd podkreślił, że decyzja ta, wraz z prawidłowym pouczeniem o trybie i terminie wniesienia odwołania, została skarżącemu doręczona, w związku z czym, zdaniem Sądu, zachodzi oczywisty brak podstaw do uznania, że Prokurator Rejonowy w Świnoujściu pozostaje w bezczynności. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji uznał, że oczywista bezzasadność skargi określona w art. 247 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoduje, że przyznanie stronie prawa pomocy jest niedopuszczalne. Na to postanowienie P. J. złożył zażalenie, w którym nie odniósł się merytorycznie do jego treści. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Z treści art. 246 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika natomiast, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). W przedmiotowej sprawie jednak podstawą odmowy przyznania prawa pomocy nie była sytuacja rodzinna i majątkowa skarżącego, lecz oczywista bezzasadność jego skargi określona w art. 247 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przypomnieć w tym miejscu należy, że w myśl art. 247 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi, co oznacza, że w określonych sytuacjach przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli zachodzą ku temu przesłanki związane z trudną sytuacją materialną strony, jest niedopuszczalne. Natomiast w orzecznictwie i piśmiennictwie przyjmuje się, że o oczywistej bezzasadności skargi można powiedzieć, gdy "na pierwszy rzut oka" nie ulega wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Przepis art. 247 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi znajduje więc zastosowanie przede wszystkim w sytuacjach, w których skarga kwalifikuje się do odrzucenia na podstawie art. 58 § 1 tej ustawy (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze, 2005 r.). Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2004, str. 321, wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2003 roku, sygn. akt 745/02, niepubl.). Podkreślić jednakże należy, że ocena bezzasadności skargi zawarta w postanowieniu wydanym na podstawie art. 247 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie oznacza i nie może oznaczać merytorycznego rozpoznania skargi. Zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oznacza w istocie, że Sąd ten uchylił się od oceny spełnienia przez stronę przesłanek wymaganych do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie jest to równoznaczne z rozstrzygnięciem skargi na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, co może prowadzić do ograniczenia konstytucyjnego prawa strony do rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.