IV SA/Wa 1898/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Joanna Kurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lutego 2009 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Gospodarki na rzecz skarżącego M. P. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zarządzeniem Ministra Handlu Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1949 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "L." w W., wł. P. P., zwanego dalej "zarządzeniem z dnia [...] lipca 1949 r.", ustanowiono z dniem 29 lipca 1949 r. przymusowy zarząd państwowy nad tym przedsiębiorstwem. Następnie, orzeczeniem nr [...] Ministra Leśnictwa z dnia [...] kwietnia 1950 r. wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, zwanego dalej "orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1950 r.", przejęto na własność Państwa przedsiębiorstwo "M.". Podaniem datowanym na 15 września 1990 r. P. P. i A. P. wnieśli m. in. o stwierdzenie nieważności zarządzenia z dnia [...] lipca 1949 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] Minister Gospodarki na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.", umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności zarządzenia z dnia [...] lipca 1949 r. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzje z dnia [...] kwietnia 2008 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że skutkiem ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem "L." w W. jest odjęcie właścicielowi nad nim władztwa. Przymusowy zarząd państwowy następował w ściśle, czasowo określonym celu. Skoro w późniejszym czasie przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało na podstawie orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1950 r. przejęte na własność Państwa, to przymusowy zarząd państwowy został zastąpiony prawem własności na rzecz Państwa, czyli prawem bezterminowym i o dalej idącym skutku. W ocenie organu przejście własności przedsiębiorstwa spowodowało ustanie przymusowego zarządu państwowego, a tym samym - wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia, na podstawie którego zarząd ten został ustanowiony (zarządzenia z dnia [...] lipca 1949 r.), którego stwierdzenia nieważności dotyczy postępowanie. Usunięcie z obrotu prawnego przedmiotowego zarządzenia nastąpiło z dniem ogłoszenia orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1950 r., którego dokonano w Monitorze Polskim [...]. Organ powołał się przy tym na art. 2 zdanie pierwsze i trzecie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. nr 21, poz. 67 ze zm.), zwanego dalej "dekretem", że ustanowienie, wykonywanie i uchylenie zarządu państwowego należy do tego ministra, którego właściwości podlegają sprawy, stanowiące przedmiot działalności danego przedsiębiorstwa oraz że przymusowy zarząd państwowy będzie uchylony, gdy odpadnie powód, dla którego został ustanowiony. Organ nadmienił również, iż zgodnie z art. 4 dekretu każdy przypadek ustanowienia i uchylenia zarządu państwowego podany będzie do publicznej wiadomości w Monitorze Polskim. Skoro jednak dla uchylenia przymusowego zarządu państwowego konieczna była realizacja celu, a cel nie został osiągnięty, nie powstawał tym samym obowiązek publikacji orzeczenia o uchyleniu przymusowego zarządu państwowego. W konkluzji organ stwierdził, że brak pozostawania zarządzenia z dnia [...] lipca 1949 r. w obrocie prawnym powoduje bezprzedmiotowość postępowania w przedmiocie stwierdzenia jego nieważności. W skardze na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2008 r. M. P. wskazał, że w świetle art. 2 zdanie pierwsze dekretu oraz art. 4 dekretu uchylenie zarządzenia z dnia [...] lipca 1949 r. mogło nastąpić tylko przez Ministra Handlu Wewnętrznego, a orzeczenie o uchyleniu powinno być opublikowane w Monitorze Polskim. W związku z tym, że okoliczności takie nie nastąpiły, zarządzenie z dnia [...] lipca 1949 r. nadal pozostaje w obrocie prawnym. Zdaniem skarżącego niedopuszczalne jest domniemanie organu, że wskutek wydania orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1950 r. ustał byt prawny zarządzenia z dnia [...] lipca 1949 r. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji i wnosząc o oddalenie skargi zaznaczył, że przymusowy zarząd państwowy stanowił kwalifikowaną formę nadzoru państwowego, który - zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. nr 16, poz. 62 ze zm.) - trwał do czasu przejęcia przez Państwo przedsiębiorstwa bądź odstąpienia od jego nacjonalizacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, ponieważ zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] kwietnia 2008 r. naruszają prawo. Zgodnie z art. 105 § 1 k. p. a. gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z dnia [...] kwietnia 2008 r. zostały wydane po rozpatrzeniu wniosku o stwierdzenie nieważności zarządzenia z dnia [...] lipca 1949 r. Jednym z oczywistych warunków wszczęcia i prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności aktu jest jego istnienie. Gdy dany akt nie istnieje (nie funkcjonuje w obrocie prawnym) wszczęte postępowanie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 k. p. a. Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy zarządzenie z dnia [...] lipca 1949 r., o którego stwierdzenie nieważności wniosła strona, jest aktem istniejącym, funkcjonującym w obrocie prawnym. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszym składzie nie jest zasadne stanowisko organu, że orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1950 r. o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa wyeliminowało z obrotu prawnego zarządzenie z dnia [...] lipca 1949 r. o ustanowieniu nad nim przymusowego zarządu państwowego. Powyższe zarządzenie zostało wydane m. in. na podstawie art. 1 pkt 3 dekretu oraz art. 2 dekretu. Stosownie art. 1 pkt 3 dekretu przedsiębiorstwa przemysłowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch, których zabezpieczenie lub zagospodarowanie leży w interesie państwa mogą być objęte pod zarząd państwowy. Celem dekretu nie było więc przejęcie na własność Państwa tego rodzaju przedsiębiorstw, lecz jedynie spowodowanie, aby ich ruch został utrzymany lub wznowiony, gdy leży to w interesie Państwa. W ten sposób możliwe było pozyskiwanie lub utrzymanie środków służących zaspokajaniu potrzeb materialnych społeczeństwa i ochronę mienia. Stosownie natomiast do art. 2 zdanie pierwsze i trzecie dekretu ustanowienie, wykonywanie i uchylenie zarządu państwowego należy do tego ministra, którego właściwości podlegają sprawy, stanowiące przedmiot działalności danego przedsiębiorstwa, a przymusowy zarząd państwowy będzie uchylony, gdy odpadnie powód, dla którego został ustanowiony. Odpadnięcie powodu (celu), dla którego został ustanowiony przymusowy zarząd państwowy należy rozumieć w ten sposób, że utrzymanie w ruchu danego przedsiębiorstwa przemysłowego nie leży już w interesie Państwa. Sposób wyeliminowania z obrotu prawnego zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem został określony w art. 4 dekretu i art. 2 zdanie pierwsze dekretu. Stosownie do tych przepisów każdy przypadek uchylenia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem przez ministra, którego właściwości podlegają sprawy, stanowiące przedmiot działalności danego przedsiębiorstwa, podany będzie do publicznej wiadomości w Monitorze Polskim. W niniejszej sprawie takiego orzeczenia nie wydano. Nie sposób więc zaakceptować stanowiska organu, że orzeczenie z dnia [...] kwietnia 1950 r. - wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. nr 3, poz. 17 ze zm.), której celem nie było ustanowienie zarządu nad przedsiębiorstwem, lecz przejęcie go na własność Państwa - powoduje ustanie bytu prawnego zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego. Możliwości umorzenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności aktu z uwagi na wydanie orzeczenia o dalej idącym skutku nie przewidują także przepisy k. p. a. W uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 1995 r., III ARN 50/95, opubl. w OSNAPiUS 1996, nr 11, poz. 150, sformułowano fundamentalną tezę, że ze względu na ustrojową zasadę prawa strony do merytorycznego rozpatrzenia jej żądania w postępowaniu administracyjnym i prawa do rozstrzygnięcia sprawy decyzją, art. 105 § 1 k. p. a. przewidujący tzw. obiektywną bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego nie może być interpretowany rozszerzająco. Powyższy przepis ma bowiem zastosowanie tylko w tych sytuacjach, gdy w świetle prawa materialnego i ustalonego stanu faktycznego brak jest sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania. W związku z powyższym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p. p. s. a.", uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2008 r. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p. p. s. a. w związku z art. 205 § 2 p. p. s. a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).