IV SA/Wr 464/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Tadeusz Kuczyński Sędziowie Sędzia WSA – Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia WSA – Lidia Serwiniowska (spr.) Protokolant Krzysztof Caliński po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 lutego 2009 r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku I. uchyla decyzję I i II instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonych decyzji. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu odwołania H. S. od decyzji Prezydenta Miasta W. z dnia [...] Nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w związku z art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. c) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium podało, że kwestionowaną decyzją Prezydent Miasta W., działając na podstawie art. 104 kpa oraz art. 1 ust. 2 pkt 2c ustawy o świadczeniach rodzinnych, odmówił Z. S. przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko – T. P. S. Wydając decyzję pierwszoinstancyjną organ orzekający wyjaśnił, iż zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 2c ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia rodzinne przysługują cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2006 r. Nr 234, poz. 1694), zgody na pobyt tolerowany lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Ponieważ zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej udzielono Z. S. decyzją Wojewody D. Nr [...] z dnia [...], na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 6, art. 62 ust. 1, 3, 5, 6 i 7 w związku z art. 60 ust. 1, 4, 4a i 5, art. 56 ust. 1, art. 72 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach, a więc nie na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 13, zdaniem organu I instancji, zasiłek rodzinny wraz z dodatkami stronie nie przysługuje. Od decyzji tej Z. S. odwołała się podnosząc, że w Polsce mieszka od 2003 roku. Wyjaśniła, że gdy wyszła za mąż wraz z mężem płaciła składkę KRUS, zaś gdy zaczęła pracować płaciła regularnie składkę ZUS. Co dwa lata odnawiała zezwolenie na zamieszkanie na terenie Polski, a od 2 lat oczekuje na polskie obywatelstwo. Odwołująca się wskazała nadto, że jej dziecko jest obywatelem Polski i jak każdy obywatel ma te same prawa. Jej zdaniem, w związku z decyzją odmowną dziecko będzie rosło w odmiennych warunkach finansowych od swoich rówieśników, tylko dlatego, że los uczynił jego matką osobę o innym obywatelstwie. Zarzuciła, że gdy płaciła składki na KRUS i ZUS oraz wszelkie podatki nikt nie mówił, iż jako obcokrajowiec ma ona mniejsze obowiązki od reszty społeczeństwa, natomiast gdy doszło do wypłaty świadczeń okazało się, iż ma mniejsze prawa. Jako obcokrajowca przeraża ją taka niesprawiedliwość i brak konsekwencji, na której najbardziej cierpi jej dziecko. Jak wyjaśniło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, zasady przyznawania świadczeń rodzinnych uregulowane zostały w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zakres podmiotowy tej ustawy wskazany został w jej art. 1 ust. 2. Stosownie do tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym od dnia 29 maja 2008 r., nadanym ustawą z dnia 18 marca 2008 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 70, poz. 416), świadczenia rodzinne przysługują: 1) obywatelom polskim; 2) cudzoziemcom: a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską umów dwustronnych o zabezpieczeniu społecznym, 3) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na osiedlenie się, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Wspólnot Europejskich, zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2006 r. Nr 234, poz. 1694, z 2007 r. Nr 120, poz. 818 i Nr 165, poz. 1170 oraz z 2008 r. Nr 70, poz. 416) lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, jeżeli zamieszkują z członkami rodzin na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że odwołująca się jest obywatelem rosyjskim i przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony (kserokopia karty pobytu - w aktach). Powyższe zezwolenie na zamieszkanie udzielone zostało decyzją Wojewody D. z dnia [...] na okres od dnia 13 marca 2007 r. do dnia 12 marca 2009 r. Powołana w decyzji podstawa prawna zezwolenia wskazuje, że zostało ono wydane na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 6 z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (tekst jednolity Dz.U. z 2006 r. Nr 234, poz. 1694). Tymczasem z cytowanego na wstępie przepisu art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenia rodzinne przysługują cudzoziemcom przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, jednakże wyłącznie takiego, które udzielone zostało w związku z okolicznością, o której mowa w art. 53 ust. 1 pkt 13 ustawy o cudzoziemcach. Oznacza to, że stronie nie przysługują świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego, albowiem Z. S. jako cudzoziemiec nie spełnia warunków określonych w art. 1 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na marginesie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku przysługuje między innymi rodzicom lub jednemu z rodziców dziecka. Jednocześnie, stosownie do brzmienia art. 23 ust. 1 ustawy ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych następuje na wniosek wskazanych w tym przepisie osób (w tym rodziców lub jednego z rodziców), zatem organ właściwy do wydania decyzji w sprawie przyznania świadczenia rodzinnego może prowadzić takie postępowanie wyłącznie wobec podmiotu, który stosowny wniosek złożył. Z tych przyczyn niekorzystne dla strony rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy nie stoi na przeszkodzie ewentualnemu złożeniu wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego przez małżonka posiadającego obywatelstwo polskie. W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego we Wrocławiu H. S. wniosła o jej uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Decyzji zarzuciła nieprawidłową interpretację prawa dotyczącą przyznawania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami oraz jawną dyskryminację ze względu na jej narodowość, przy rozważaniu kwestii przyznania zasiłku na dziecko. Nadto skarżąca podniosła, iż jej syn jest obywatelem Polski i ma prawo do rozwoju jak każdy inny jego rówieśnik, niezależnie od pochodzenia narodowego jego matki. Skarżąca podkreśliła też, że od 5 i pół roku mieszka w Polsce gdzie spełniała wszystkie obowiązki na równi z obywatelami polskimi. Od marca 2006 roku zatrudniona była w RSP S. B. na stanowisku specjalista do spraw marketingu. Przy wydawaniu decyzji o udzielenie jej zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony nie uwzględniono tego faktu, nawet o niego nie pytano stwierdzając, że dostatecznym powodem otrzymania zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony jest bycie małżonkiem obywatela RP. Tak więc, inne powody z jakich miała prawo otrzymać owe zezwolenie pominięto uznając za najważniejszy posiadanie męża Polaka. W opinii skarżącej, nie przekreśla to jednak faktu, że spełniała warunki wymienione w art. 53 ust. 1 pkt 13 ustawy o cudzoziemcach. W przepisie tym mowa jest o innych okolicznościach, uzasadniających zamieszkanie na terytorium RP. Uważa, że taką dostateczną okolicznością jest bycie matką obywatela polskiego, który jako małe dziecko nie jest w stanie samodzielnie przebywać na terytorium RP. Dodała również, że zamieszkując na terytorium Polski jest pozbawiona praw przysługujących matkom w jej kraju. Jeżeli zaś nie zostanie jej udzielony zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego, dziecko będzie pozbawione wszelkiej pomocy ze strony państwa, na jaką mogą liczyć jego współobywatele, posiadający polskie matki. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło ojej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Skarżąca mająca obywatelstwo rosyjskie, zamieszkująca czasowo na terenie Rzeczypospolitej Polskiej i będąca żoną obywatela polskiego, wystąpiła o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na utrzymanie małoletniego syna – T. P. S., ur. [...] w W. mającego obywatelstwo polskie. Świadczeń tych odmówiono wnioskodawczyni kierując się zasadami wyrażonym w przepisach art. 1 ust. 2 cytowanej wcześniej ustawy. Tymczasem interpretacja tych zasad na tle ustalonego stanu faktycznego nasuwa istotne zastrzeżenia powodujące, że tych negatywnych decyzji nie można utrzymać w obrocie prawnym. Zdaniem Sądu są dwa istotne względy, które przemawiają przeciwko stanowisku administracyjnych organów orzekających w sprawie. W pierwszym rzędzie decydujące znaczenie w materiale prawnym należy przyznać przepisowi art. 4 ust. 1 ustawy, w świetle którego zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka, co wyraźnie wskazuje jaki jest przedmiot ochrony ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolejny wzgląd natomiast to ten, który został zaznaczony przez ustawodawcę już na samym wstępie zasad ogólnych, w szczególności w art. 1 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowiącym o przysługiwaniu świadczeń rodzimych obywatelom polskim. Jeśli w niniejszej sprawie odmawia się zasiłku rodzinnego i dodatków do niego na utrzymanie dziecka będącego obywatelem polskim tylko dlatego, że jego matka nie ma takiego obywatelstwa to w oczywisty sposób, nie wymagający szerokiego wywodu nierówno traktuje się małoletniego wśród innych podobnych mu osób. Nie ulega wątpliwości Sądu, że dochodzi wówczas do naruszenia art. 32 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji, które zapewniają, że wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne oraz, ze nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Poczucie skarżącej wyrażone w skardze na decyzję ostateczną o gorszym traktowaniu jej syna jest więc jak najbardziej zrozumiałe. Można tu odwołać się przy tym do przepisów art. 71 ust. 1 Konstytucji, według którego państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Dochodzi jednocześnie do naruszenia jeszcze jednej zasady Konstytucyjnej wyrażonej w art. 2, że Rzeczypospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W ustawie o świadczeniach rodzinnych, prócz przepisu art. 1 ust. 2 określającego komu przysługują te świadczenia ustawodawca wskazał nadto komu przysługuje prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku. Uczynił to w art. 4 ust. 2 tworząc zamknięty krąg osób, składający się z rodziców, jednego z rodziców albo opiekuna prawnego dziecka, opiekuna faktycznego dziecka i osoby uczącej się. Sąd dostrzega różnicę między zakresem przedmiotowym art. 1 ust. 2 ustawy i art. 4 ust. 2 przy czym uznaje, że zakresy te są z sobą niesprzeczne . Osoby wymienione w art. 4 ust. 2 realizują w istocie rzeczy to, co przysługuje na mocy ustawy osobom wymienionym w art. 1 ust. 2. Inaczej bowiem doszłoby do sytuacji w której prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku niejako "odrywałoby się" od tego na co w świetle ustawy zostało przeznaczone. W szczególności od celu o jakim wcześniej była mowa cel ten realizuje skarżąca. Nie zmienia tego w żadnym razie, że w ustawie wyróżniony został jeszcze jeden krąg osób – w art. 23 ust. 1 – uprawnionych do wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie "ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych oraz ich wypłaty". W istocie pokrywający się zakresowo z treścią art. 4 ust. 2 ustawy. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca mieści się w jednym i drugim z tych kręgów wobec czego wniosek zawarty w motywach decyzji ostatecznej, że nic nie stoi na przeszkodzie by prawo to zrealizował ojciec dziecka jest zbytnik rygoryzmem sprzecznym z podstawowym założeniem ustawy. Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ należało orzec jak w sentencji wyroku. Orzeczenie w pkt II znajduje uzasadnienie w art. 152 cyt. ustawy.