II GZ 90/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Stanisław Gronowski po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia K. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 25 lutego 2009 r. sygn. akt II SA/Gl 15/08 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z ewidencji egzaminatorów postanawia: oddalić zażalenie Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2008 r. K. J., zwany dalej "skarżącym", domagał się przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Motywując swój wniosek wskazał, że nie jest w stanie samodzielnie ponieść wydatków związanych z udziałem fachowego pełnomocnika. W złożonym oświadczeniu podał, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z małżonką oraz dwojgiem dzieci, zamieszkując w domu o powierzchni 120 m2. Nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych, ani też środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych. Ma natomiast zaciągnięte zobowiązanie w kwocie 7000 zł. Skarżący podniósł, że łączny dochód, jaki otrzymuje wraz z żoną wynosi 5.500 zł brutto miesięcznie, jednakże ze względu na schorzenia własne oraz małżonki znaczna część tego dochodu przeznaczana jest na zakup niezbędnych lekarstw. Ponadto podał, że jego pełnoletni syn pozostaje bez pracy. Z uwagi na niewystarczające informacje dla wszechstronnej oceny złożonego wniosku skarżący został wezwany do przedstawienia, w terminie 7 dni od doręczenia niniejszego wezwania, rachunków za lekarstwa, media, zaświadczenia o wysokości zarobków uzyskiwanych przez skarżącego i jego małżonkę, a także udokumentowania faktu zaciągnięcia kredytu oraz uzyskania przez jego syna statusu bezrobotnego. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/GI 15/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] czerwca 2007 r., nr [...], w przedmiocie skreślenia z ewidencji egzaminatorów. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd I instancji wskazał, że zasadą wynikającą z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", jest, iż każda ze stron ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W postępowaniu prowadzonym na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy przedmiotem badania jest całokształt okoliczności związanych z sytuacją materialną wnioskodawcy. Oznacza to, w ocenie Sądu I instancji, że ma on wykazać, iż nie dysponuje żadnymi środkami ani możliwościami ich zdobycia, zatem inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Sąd I instancji podniósł ponadto, że w rozpoznawanej sprawie skarżący uchylił się od nadesłania dokumentów potwierdzających okoliczności dotyczące stanu majątkowego. W tej sytuacji Sąd I instancji opierając się na informacjach podanych na druku formularza PPF, uznał, że uzyskiwany w rodzinie skarżącego dochód pozwala na pokrycie bieżących wydatków oraz opłacenie fachowego pełnomocnika. Brak jakichkolwiek informacji na temat środków przeznaczanych na utrzymanie skarżącego i jego rodziny uniemożliwia w ocenie Sądu zestawienie ich wysokości z dochodem i ocenę, czy pozostała kwota jest na tyle niska, aby niemożliwe było opłacenie usług adwokata we własnym zakresie. W tej sytuacji Sąd I instancji doszedł do przekonania, że w rozpoznawanej sprawie brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. W zażaleniu na powyższe postanowienie K. J. domagał się zmiany zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie pomocy prawnej w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu podniósł, że z dokumentów dołączonych do wniosku, wynika, iż nie posiada środków finansowych, które zezwalałyby mu na skorzystanie z fachowej pomocy prawnej. Do zażalenia dołączył zaświadczenie o wynagrodzeniu swoim i żony, rachunki za telefony, telewizję kablową, energię elektryczną, wywóz nieczystości, decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości, wyciąg z rachunku karty kredytowej, polecenia przelewów na rzecz V. Sp. z o.o., zaświadczenie o uzyskaniu statusu bezrobotnego przez G. J. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Celem występującej w postępowaniu sądowo-administracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślenia wymaga jednak, że instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe, czy też koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Zasadą - wynikającą z unormowania zawartego w art. 214 p.p.s.a. - jest bowiem obciążenie kosztami sądowymi (tj. opłatami sądowymi, takimi jak wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrotem wydatków) tego podmiotu, który wnosi pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Analizując przywoływane w sprawie przepisy prawne regulujące prawo pomocy należy zauważyć, iż na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje, zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a., zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższy przepis wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma ona środków na poniesienie kosztów postępowania. Strona winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Zwrócić należy jednak uwagę, że nakładając na stronę obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy ustawodawca nie obciążył jej obowiązkiem ich udowodnienia, a jedynie uprawdopodobnienia. W przypadku, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy budzi wątpliwości co do jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych sąd I instancji, stosownie do art. 255 p.p.s.a., obowiązany jest wezwać stronę do złożenia, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego i dochodów. W wezwaniu należy sprecyzować, jakie dokumenty strona powinna złożyć, przy czym rodzaj tych dokumentów winien być dostosowany do sytuacji danej strony. Sąd I instancji podjął czynności, o których mowa w art. 255 p.p.s.a., lecz skarżący nie wykonał zarządzenia Sądu z dnia 14 stycznia 2009 r. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, iż oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony, a co za tym idzie - instytucja ta nie zostanie wobec skarżącego zastosowana. W rozpoznawanej sprawie, z naruszeniem spoczywającego na nim obowiązku, składający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie uprawdopodobnił i nie udokumentował szeregu okoliczności podnoszonych na etapie postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Skoro więc skarżący nie przedstawił dokumentów, które uprawdopodobniłyby, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy to Sąd I instancji miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego biorąc pod uwagę dochód skarżącego oraz jego małżonki w łącznej kwocie 5.500 zł oraz brak jakichkolwiek informacji na temat środków przeznaczanych na utrzymanie skarżącego i jego rodziny Sąd I instancji zasadnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Należy jednak zaznaczyć, że prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy nie ma powagi rzeczy osądzonej. Strona ma prawo złożyć ponownie wniosek o przyznanie prawa pomocy, nawet jeśli jej poprzedni wniosek został oddalony. Do zażalenia K. J. załączył dokumenty, które mogą podlegać ocenie Sądu I instancji na skutek wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z uwagi na powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p. p. s. a. oddalił zażalenie