II SA/Wa 1703/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Iwona Dąbrowska, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2009 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji 2) zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Wnioskiem z dnia [...] lipca 2008 r. P. K. – sędzia Wojskowego Sądu Garnizonowego w W., zwrócił się do Kolegium Wojskowego Sądu Okręgowego w W. o wydanie kopii wszelkich uchwał Kolegium dotyczących jego osoby, podjętych w 2007 r. i 2008 r., wraz ze wszystkimi załącznikami. Zastępca Przewodniczącego Kolegium WSO w W. decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie § 6 ust. 3 lit. b Regulaminu Kolegium Wojskowego Sądu Okręgowego z dnia 7 grudnia 1998 r. oraz art. 104 k.p.a., odmówił wydania wnioskodawcy kopii załączników do uchwał z 2007 r. i 2008 r. Kolegium WSO w W. dotyczących jego osoby. W uzasadnieniu podał, iż załącznikami do uchwał Kolegium są protokoły z jego posiedzeń, które zgodnie z treścią § 6 ust. 3 lit. b Regulaminu Kolegium WSO udostępnia się sędziom i kandydatom na sędziów do wglądu na ich żądanie. Oznacza to, iż brak jest podstaw do wydawania osobom zainteresowanym ich kopii. W odwołaniu od powyższej decyzji, skierowanym zgodnie z pouczeniem, do Ministra Sprawiedliwości, P. K. zarzucił jej ograniczenie zawartego w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, prawa dostępu do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbiorów danych. Ograniczenie tego prawa może określić ustawa, a nie akt wewnętrzny, co oznacza, że doszło do rażącego naruszenia zasady praworządności i art. 6 k.p.a. Zwrócił ponadto uwagę na jawność postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów wojskowych, a wspomniane uchwały inicjowały wobec niego właśnie postępowanie dyscyplinarne. Powołał się także na przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dyrektor Departamentu Sądów Wojskowych decyzją nr [...] z dnia [...] września 2008 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, iż należało rozważyć, czy w kwestii wydania osobie zainteresowanej kopii protokołów posiedzeń organu sądu jakim jest kolegium, prawo pozytywne przewiduje możliwość stosowania przepisów k.p.a. Stwierdził, że taka możliwość istnieje np. w sytuacji odmowy udostępnienia informacji publicznej (art. 16 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej). Jednakże wnioskodawca, zwracając się o wydanie przedmiotowych dokumentów, nie powołał się na nią. W takim zaś przypadku, w ocenie organu, odmawiając ich wydania, należało posłużyć się formą pisma skierowanego do strony, gdyż chodziło o dokonanie czynności materialno-technicznej. Zatem decyzja o odmowie wydania żądanych dokumentów nie znajduje prawnego uzasadnienia, brak jest bowiem w powszechnie obowiązujących przepisach prawa materialnego stosownej normy kompetencyjnej. Po wniesieniu w dniu 1 października 2008 r. przez pełnomocnika P. K. skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, z wnioskiem o stwierdzenie jej nieważności, Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] października 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 19 w zw. z art. 156 § 1 pkt 1 i art. 157 § 1 i § 2 k.p.a., uznał decyzję Dyrektora Departamentu Sądów Wojskowych Ministerstwa Sprawiedliwości za nieważną. W uzasadnieniu organ podał, iż mając na uwadze obowiązujące unormowania, w tym art. 5 § 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. – Prawo o ustroju sądów wojskowych i przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie wykonywania nadzoru nad sądami wojskowymi, a nadto art. 7 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, należało uznać, że przepisy zawarte w tych aktach prawnych nie umożliwiają ww. dyrektorowi wydawania decyzji administracyjnych w sprawach żołnierzy zawodowych – sędziów wojskowych. Dodał ponadto, iż dyrektor nie posiada udzielonego w trybie art. 268a k.p.a. pełnomocnictwa do wydawania decyzji administracyjnych. Konkludując, organ stwierdził, że w tej sytuacji decyzję uchylono w trybie art. 54 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uwzględniając zarzut skargi. Stronę pouczono o prawie wniesienia skargi na niniejszą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie za pośrednictwem Ministra Sprawiedliwości. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, złożonej za pośrednictwem organu, pełnomocnik P. K. zarzucił jej rażące naruszenie art. 54 § 3 oraz art. 56 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wnosząc o stwierdzenie jej nieważności wobec naruszenia również art. 156 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. Wniósł ponadto o wydanie dokumentów Kolegium WSO w W. oraz rozważenie zastosowania środka określonego w art. 156 § 1 p.p.s.a. przez skierowanie do Prezesa Rady Ministrów informacji o naruszeniach prawa przez Ministra Sprawiedliwości. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł w szczególności, że w świetle poglądów doktryny, wniesienie prawnie skutecznej skargi do sądu administracyjnego stanowi przeszkodę do wszczęcia w sprawie nadzwyczajnego postępowania administracyjnego. Ponadto Minister Sprawiedliwości nie był organem, którego działanie zaskarżono, nie mógł zatem wydać decyzji w trybie art. 54 § 3 p.p.s.a. Natomiast na rozprawie pełnomocnik wniósł o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o umorzenie postępowania z uwagi na fakt, iż Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r., po rozpatrzeniu odwołania, uchylił decyzję Zastępcy Przewodniczącego Kolegium Wojskowego Sądu Okręgowego w W. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Strona uzyskała zatem możliwość uwzględnienia swojego żądania i udostępnienia jej żądanych dokumentów. Na rozprawie pełnomocnik organu zmodyfikował wniosek zawarty w odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana pod tym względem zasługuje na uwzględnienie, zgodnie z zawartym w niej wnioskiem o stwierdzenie nieważności. W myśl przepisu art. 54 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie lub bezczynność są przedmiotem skargi (§ 1). Organ, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, może w zakresie swojej właściwości uwzględnić skargę w całości do dnia rozpoczęcia rozprawy (§ 3). Nadane tym przepisem uprawnienia autorewizyjne przysługują, co bezspornie wynika z jego treści, wyłącznie organowi, którego decyzja została zaskarżona do sądu administracyjnego. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie Minister Sprawiedliwości bezpodstawnie wstąpił w miejsce Dyrektora Departamentu Sądów Wojskowych Ministerstwa Sprawiedliwości, który wydał zaskarżoną decyzję, przejmując jego kompetencje w tej sprawie. Co prawda Minister Sprawiedliwości w podstawie zaskarżonego rozstrzygnięcia powołał przepisy postępowania właściwe dla trybu nadzwyczajnego, jakim jest postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, tym niemniej w konkluzji uzasadnienia wskazał wyraźnie, iż działał jako organ, któremu przysługują uprawnienia przewidziane w art. 54 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Okoliczność, iż mamy do czynienia z decyzją wydaną właśnie w tym trybie potwierdza również treść pouczenia o skardze do sądu administracyjnego oraz uzasadnienie odpowiedzi na skargę, gdzie organ wprost przyznał, że posiadał uprawnienia do zastosowania trybu autokontroli wynikające z art. 54 § 3 powołanej ustawy. Zatem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości, co skutkuje stwierdzeniem jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Odnosząc się natomiast do drugiej z przesłanek nieważności decyzji, określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., czyli rażącego naruszenia prawa poprzez nieuprawnione stwierdzenie nieważności decyzji przez organ korzystający z trybu autokontroli, należy stwierdzić, iż zarzut skargi w tym względzie nie jest zasadny. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie istnieją rozbieżne poglądy co do form prawnych, w jakich ma nastąpić przewidziane w art. 54 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi "uwzględnienie skargi w całości". Skoro więc organ dokonał wykładni powyższego przepisu w ten sposób, iż uznał, że stwierdzenie nieważności przy stosowaniu autokontroli jest dopuszczalne, to tym samym nie można mu zarzucić rażącego naruszenia prawa. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądów administracyjnych, z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wówczas, gdy w danej sprawie obowiązywał niewątpliwy stan prawny, zaś błędna wykładnia przepisów co do zasady nie stanowi przesłanki rażącego naruszenia prawa. Nie sposób również podzielić stanowiska pełnomocnika skarżącego przedstawionego na rozprawie, iż zachodzi bezprzedmiotowość postępowania i winno ono być umorzone. Wbrew jego twierdzeniom pismo z dnia 10 listopada 2008 r. skierowane do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem Ministra Sprawiedliwości, a zatytułowane "skarga", jest skargą, a nie wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2008 r. Spełnia bowiem wymogi formalne określone w art. 57 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a nadto jest wyraźnie skierowane do Sądu, nie zaś do organu. Odnosząc się do wniosku skargi o skorzystanie ze środka przewidzianego w art. 155 § 1 ww. ustawy, Sąd doszedł do przekonania, iż w niniejszej sprawie taka konieczność nie zachodzi. Jest to bowiem instrument, który winien być stosowany wyjątkowo i w sytuacji, kiedy stwierdzenie istotnych naruszeń prawa lub okoliczności mających wpływ na ich powstanie powtarza się notorycznie w odniesieniu do danego organu, zaś wydawane orzeczenia sądu nie są przez organ respektowane. Jeśli chodzi natomiast o wniosek dotyczący wydania żądanych dokumentów przez organ, to zgodnie z powołanym na wstępie zakresem kontroli działalności administracji publicznej przez sąd administracyjny, nie ma on w niniejszym postępowaniu uprawnień do nakazania dokonania takiej czynności. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 1 Kpa, orzekł jak w sentencji wyroku. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji sąd orzekł w oparciu o art. 152 powołanej ustawy.