II FZ 208/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 7 maja 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 794/08 w odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wydanego w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 7 października 2008 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2004 od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 7 maja 2009 r. o sygn. I SA/Bd 794/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych M. S. w sprawie ze skargi M. S. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 7 października 2008 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach za 2004 r. 2. Uzasadniając postanowienie, WSA wskazał, że w odpowiedzi na doręczony skarżącemu odpis zarządzenia z dnia 2 lutego 2002 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500 zł, skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Skarżący oświadczył, że obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, które mógłby przeznaczyć na opłacenie wpisu. Nie ma też możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż do dnia 28 lipca 2013 r. spłaca zaciągnięty kredyt w wysokości 17.138,87 zł, a rata miesięczna wynosi 435,80 zł. Dodano, że jedynym źródłem dochodu jest wynagrodzenie z tytułu pracy na stanowisku kierownika w firmie E. sp. z o.o. w S., żona pracuje na stanowisku kierownika w Karczmie "P." w S., miesięcznie otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości około 1.200 zł. Wnioskodawca w oświadczeniu majątkowym wskazał nieruchomość położoną w R. przy ul. M., którą wydzierżawia Spółce E., osiągając z tego tytułu dodatkowe źródło dochodu w wysokości 4.000 zł miesięcznie. Skarżący nie posiada oszczędności ani papierów wartościowych. W rubryce dotyczącej przedmiotów wartościowych wpisano samochód osobowy marki Audi A4, rok produkcji 2003, o wartości 35.000 zł (zajęty przez komornika sądowego) oraz samochód osobowy marki VW Golf IV, rok produkcji 2004, o wartości około 35.000 zł (współwłasność z ojcem żony). Małżonkowie zamieszkują wspólnie z rodzicami skarżącego, jednakże prowadzą odrębne gospodarstwo domowe. Miesięczne koszty ponoszone przez małżonków związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego stanowią wydatek rzędu 2.000 zł. Skarżący podał, że żona studiuje na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu, w związku z czym opłaca czesne w wysokości 5.000 zł rocznie. Na utrzymanie posiadanego samochodu wnioskodawca przeznacza miesięcznie około 600 zł. Pismem z dnia 28 kwietnia 2009 r. pełnomocnik skarżącego podał, że wobec wyboru doradcy podatkowego przez skarżącego, przyznanie prawa pomocy w tym zakresie jest bezprzedmiotowe. 3. Odmawiając przyznania prawa pomocy, WSA powołał art. 260, art. 199, art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.). Dokonując analizy sytuacji finansowej skarżącego, WSA stwierdził, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, iż nie jest on w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony, bowiem z wniesionych przez skarżącego pism wynika, że jest on osobą zatrudnioną na stanowisku kierowniczym w firmie E. sp. z o.o. w S., a jego żona pracuje na stanowisku kierowniczym w Karczmie "P." w S., osiągając dochód w wysokości około 1.200 zł miesięcznie. Oboje małżonkowie są więc osobami zatrudnionymi, osiągającymi stałe miesięczne dochody. Ponadto, skarżący osiąga dodatkowy dochód w wysokości 4.000 zł miesięcznie z tytułu wydzierżawiania nieruchomości spółce E. Zdaniem Sądu, trudno uznać skarżącego za osobę pozbawioną dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia koniecznych potrzeb, wymagającą pomocy państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Uwzględniając miesięczne dochody małżonków, pozostających we dwoje we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadany majątek oraz wskazane miesięczne wydatki rodziny, zdaniem Sądu, poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 1.500 zł, nie przekracza możliwości skarżącego. Nie znalazła uznania argumentacja skarżącego, że uiszczenie wpisu od skargi spowoduje trudności w spłaceniu zaciągniętego kredytu, bowiem spłata kredytu, czy ponoszenie kilkusetzłotowych (600 zł) miesięcznych wydatków na utrzymanie samochodu nie mogą korzystać z uprzywilejowania w stosunku do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego przez osobę wnoszącą skargę do Sądu. Zdaniem Sądu osiąganie przez małżonków dochodów z tytułu pracy oraz dodatkowo kwoty w wysokości 4.000 zł miesięcznie z tytułu najmu nieruchomości daje możliwość uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.500 zł. 4. Wnosząc zażalenie od postanowienia WSA w Bydgoszczy do Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżący (reprezentowany przez pełnomocnika – doradcę podatkowego) zaskarżył to postanowienie w całości, zarzucając błąd w ustaleniach faktycznych mający wpływ na treść tego postanowienia oraz błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 245 § 1 i 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Uzasadniając postanowienie, wskazano, że sytuacja skarżącego nie pozwala na uiszczenie wymaganych kosztów sądowych, gdyż skarżący nie posiada wolnych środków ani nie ma możliwości pozyskania środków finansowych, gdyż nie byłby w stanie spłacić kredytu. Następnie, po raz kolejny opisano sytuację finansową rodziny, wskazując, że Sąd winien wziąć pod uwagę również koszty utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 5. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie podnieść należy, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W myśl art. 243 § 1 i 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą fizyczną, jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Według powołanych przepisów, ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna należycie uzasadnić i wykazać okoliczności stanowiące podstawę żądania. Obowiązkiem sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej i swobodnej, lecz nie dowolnej, analizy oświadczeń, informacji oraz dokumentów przedłożonych przez osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że w sprawie nie ma wątpliwości, iż sytuacja majątkowa podatnika pozwala na uiszczenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 1.500 zł. WSA dokonał bowiem wszechstronnej oceny materiału zgromadzonego w sprawie i uwzględnił wszystkie przytoczone przez skarżącego okoliczności. W szczególności uwzględniono, że oboje małżonkowie są osobami zatrudnionymi, osiągającymi stałe miesięczne dochody, a ponadto skarżący osiąga dodatkowy dochód w wysokości 4.000 zł miesięcznie z tytułu wydzierżawiania nieruchomości spółce E. Sąd uwzględnił również stałe miesięczne wydatki rodziny (w tym konieczność spłaty zaciągniętego kredytu oraz ponoszenie kilkusetzłotowych kosztów eksploatacji samochodu), uznając, że osiągane przez małżonków dochody z tytułu pracy oraz dodatkowo kwoty w wysokości 4.000 zł miesięcznie z tytułu najmu nieruchomości przy wykazanych przez skarżącego wydatkach dają możliwość uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 1.500 zł bez uszczerbku koniecznego utrzymania dwuosobowej rodziny skarżącego. 6. Kierując się wyżej wymienionymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.