II OZ 301/10

Dnia 13 kwietnia 2010 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2010 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 793/08 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2008 roku znak: [...] w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na posiadania broni palnej gazowej postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 18 stycznia 2010 r. odmówił J.P. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.P. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia [...] lutego 2008 r. w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na posiadanie broni palnej gazowej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem referendarza sądowego z dnia 9 października 2008 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 13 lipca 2009 r. wpłynął do Sądu kolejny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z danych podanych w formularzu wynika, iż skarżący nadal posiada te same nieruchomości, natomiast nie posiada już jednostek funduszy inwestycyjnych. Najistotniejsza zmiana dotyczy wysokości dochodów, które skarżący określił na kwotę 300 zł miesięcznie (w poprzednim wniosku 3000 zł). Zarządzeniem referendarza sądowego wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o stosowne dokumenty. W zakreślonym terminie strona nie wykonała zarządzenia. Postanowieniem z dnia 13 października 2009 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 30 października 2009 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wskazując, że w jego ocenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy błędnie oceniono sytuację finansową wnioskodawcy. Odmawiając przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny podkreślił, że w niniejszej sprawie prawomocnym postanowieniem z dnia 9 października 2008 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, dlatego też ponowny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy rozpoznany jest w świetle unormowań zawartych w treści art. 165 p.p.s.a. Sąd I instancji wskazał, że badając całokształt okoliczności w sprawie uznać należy, iż skarżący nie wykazał, iż pozostaje w sytuacji majątkowej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Z nadesłanych przez skarżącego dokumentów oraz informacji zawartych w formularzu wynika, iż samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada mieszkanie o powierzchni 13 m2, nieruchomość rolną o powierzchni 0,1439 ha oraz kiosk drewniany o powierzchni 13 m2. Ponadto, z tytułu działalności rolniczej oraz z innych źródeł uzyskuje dochód miesięczny brutto w wysokości 300 zł. Skarżący posiada również zdeponowaną na lokacie bankowej kwotę 27.000 zł przeznaczoną na cele mieszkaniowe. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w uzasadnieniu sprzeciwu, skarżący nie jest w stanie przedstawić dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych dochodów. W ocenie Sądu I instancji, na możność pokrycia kosztów sądowych ze środków zdeponowanych na rachunku oszczędnościowym nie ma wpływu ewentualna rozbieżność w zakresie posiadanych przez skarżącego nieruchomości tj. kiosku drewnianego o powierzchni 13 m2., czy tez mieszkania o powierzchni 13 m2, jak i podanie przez skarżącego dochodu w wysokości dziesięciokrotnie niższej niż w poprzednim wniosku. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący wskazując, że przysługuje mu zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić jeżeli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny zatem uzasadniać wyjątkowe traktowanie o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. W niniejszej sprawie podstawowe znaczenie ma fakt, że jest to drugi wniosek w przedmiocie prawa pomocy złożony w postępowaniu przez skarżącego. Postanowieniem z dnia z dnia 9 października 2008 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych Postanowienie to jest postanowieniem prawomocnym (art. 168 § 1 p.p.s.a.). Nie wyklucza to jednak możliwości ponownego ubiegania się przez stronę o przyznanie prawa pomocy, ponieważ stosownie do treści 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku (na każdym jego etapie). Zgodnie jednak z art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Wspomniana moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2006, s. 365). Przenosząc powyższe na grunt niniejszego postępowania wpadkowego należy stwierdzić, że Sąd I instancji rozpoznając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie może odstąpić od oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy zawartej we wskazanym postanowieniu z dnia 9 października 2008 r. Możliwość zmiany bądź uchylenia wspomnianego orzeczenia daje natomiast art. 165 p.p.s.a., jednakże tylko przy spełnieniu wskazanego w nim warunku, a mianowicie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. W przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie to w szczególności pogorszenie sytuacji finansowej wnioskodawcy. Mając na uwadze przytoczone wywody Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zasadnie Sąd I instancji kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy potraktował jako wniosek złożony w trybie art. 165 p.p.s.a., tj. zmierzający do weryfikacji poprzedniego postanowienia wskutek zmiany okoliczności sprawy. Rozpoznając ten wniosek, Sąd I instancji zobowiązany był zatem zbadać, czy nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, przede wszystkim ustalić, jakie były dochody, wydatki i środki finansowe skarżącego w chwili wydania postanowienia z dnia 9 października 2008 r., a jakie w chwili kolejnego rozpoznania sprawy. Takiej analizy Sąd I instancji dokonał, a Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sąd I instancji prawidłowo zaakcentował, że skarżący posiada oszczędności w znacznej wysokości, a okoliczność, że zamiarem skarżącego było przeznaczenie ich na inny cel nie może mieć wpływu na podjęte rozstrzygnięcie, bowiem oznaczałoby to zaakceptowanie nieuzasadnionego przerzucenia obowiązku udziału strony w partycypowaniu w kosztach postępowania na Skarb Państwa. Ta też okoliczność miała zasadnicze znaczenie dla podjętego rozstrzygnięcia. Słusznie zatem Sąd I instancji uznał, że bez wpływu na zasadność wniosku pozostaje deklarowana przez stronę kwota miesięcznego dochodu, szczególnie uwzględniając, że skarżący, mimo wezwania, w żaden sposób swoich dochodów nie udokumentował. Wyjaśnienia przy tym wymaga, że Sąd I instancji powinien był odmówić zmiany prawomocnego postanowienia, a nie odmówić przyznania prawa pomocy, jednakże uchybienie to nie miało istotnego wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem wywołuje w istocie wobec skarżącego identyczne skutki procesowa, a ponadto z treści uzasadnienia postanowienia w sposób jednoznaczny wynika, że wniosek rozpoznany był w zakresie zmiany okoliczności sprawy, w więc w trybie art. 165 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.