VI SA/Wa 2347/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2009 r. sprawy ze skargi F. Sp. z o.o. z siedzibą w C. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie rozstrzygnięcia o charakterze konkursu pod tytułem [...] 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] maja 2008 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Finansów na rzecz F. Sp. z o.o. z siedzibą w C. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Minister Finansów – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. z 2004 r. Nr 4, poz. 27 ze zm.) utrzymał w mocy swoją własną decyzję z dnia [...] maja 2008 r. w przedmiocie rozstrzygnięcia, że konkurs pn. [...] podlega ustawie o grach i zakładach wzajemnych. Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. W grudniu 2007 r. F. sp. z o.o. z siedzibą w C. (zwana dalej spółką F.) zwróciła się do Ministra Finansów o rozstrzygnięcie, czy konkurs [...] (dalej zwany konkursem [...]) stanowi grę w rozumieniu ustawy o grach i zakładach wzajemnych. W odpowiedzi na wniosek Minister pismem z dnia [...] marca 2008 r. wyjaśnił, że konkurs [...] nie wyczerpuje znamion ustawowych gry losowej, ale zawiera elementy zakładów wzajemnych, zatem podlega rygorom ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2008 r. spółka F. wystąpiła do Ministra Finansów o wydanie decyzji w trybie art. 2 ust. 3 ustawy o grach i zakładach wzajemnych, czy konkurs pn. [...] podlega ustawie o grach i zakładach wzajemnych. Z wyjaśnień spółki F. i nadesłanego regulaminu konkursu [...] wynikało, iż przedmiotowy konkurs związany jest z wprowadzeniem przez spółkę F. programu lojalnościowego dla klientów spółki pod nazwą F. W ramach tego programu spółka zamierzała organizować konkursy dla stałych graczy będących członkami Klubu. Jednym z takich konkursów miał być konkurs [...]. Wedle regulaminu, konkursu jego uczestnikami mogli zostać gracze, którzy trafnie typowali zdarzenia w zakładach bukmacherskich. Po przystąpieniu do konkursu każdy uczestnik ma założone konto, na którym gromadzi punkty uzyskane za kolejne wygrane w zakładach bukmacherskich, według zasadny 1 wygrana złotówka = 1 punkt. Gracze wysyłają do centrali wygrane kupony, po powiadomieniu o tym Punktu Obsługi Zakładów. Zakłady zaliczane do konkursu ograniczone są limitem dziennym w wysokości 500,00 zł. Konkurs ma 6 dwumiesięcznych etapów, które mają być rozstrzygane na poziomie Punktu i na poziomie kraju. Osoba, która zdobędzie na poszczególnym etapie najwięcej punktów w swoim macierzystym Punkcie – wygrywa i otrzymuje dodatkową nagrodę. Trzy najlepsze osoby z Punktów w skali całego kraju są nagradzane na każdym etapie. Konkurs kończy się [...] grudnia 2008 r. Zwycięzcą [...] zostaje gracz, który w sumarycznym zestawieniu miejsc poszczególnych etapów zajął najwyższą pozycję. Jako główną nagrodę przewidziano samochód wartości 40.000,00 zł. Decyzją z dnia [...] maja 2008 r., nr [...] Minister Finansów, działając na podstawie art. 104 k.p.a. oraz art. 2 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy o grach i zakładach wzajemnych - rozstrzygnął, że planowany konkurs pn. [...] podlega ustawie o grach i zakładach wzajemnych. W uzasadnieniu organ wskazał, iż interpretując przepisy ustawy o grach i zakładach wzajemnych wprowadzającej ograniczenia swobody gospodarczej ze względów społecznych, należy stosować ścisłą wykładnię gramatyczną, posługując się jednocześnie wykładnią funkcjonalną i celowościową. Stanowisko organu wymaga każdorazowo z jednej strony uwzględnienia przewidywanych skutków społecznych i ekonomicznych związanych z zakwalifikowaniem konkretnych form działalności do gier losowych, a z drugiej strony - dokonania oceny celowości odstąpienia od objęcia danej działalności reglamentacją ustawową przy uwzględnieniu interesu publicznego oraz interesów budżetu państwa. Konkurs prowadzony na zasadach określonych w przedstawionym projekcie regulaminu nie wyczerpuje ustawowych znamion gry losowej opisanych w art. 2 ust. 1 cytowanej ustawy. Jednocześnie Minister Finansów stwierdził jednak, że przedmiotowy konkurs zawiera elementy zakładów wzajemnych, które obejmuje ustawa i na których prowadzenie wymagane jest uzyskanie zezwolenia. Zdaniem organu częścią przedmiotowego konkursu jest zawarcie zakładu wzajemnego, a jego elementy mają wpływ na pozycję uczestnika w konkursie, w związku z tym planowany przez skarżącą konkurs pn. [...] podlega ustawie o grach i zakładach wzajemnych. Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2008 r. skarżąca spółka zwróciła się do organu o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu strona wskazała, iż jej zdaniem planowany konkurs pn. [...], prowadzony na zasadach określonych w przedłożonym regulaminie, nie wyczerpuje ustawowych znamion zakładu wzajemnego. Strona stwierdziła, iż - wbrew sugestiom organu - częścią tego konkursu nie jest zakład wzajemny, ponieważ wyniki konkursu nie zależą od wyniku zakładu, a ponadto konkurs rozpoczyna się już po rozstrzygnięciu zawartego uprzednio zakładu wzajemnego - bukmacherskiego. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] Minister Finansów po ponownym rozpatrzeniu sprawy działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 2 ust. 3 ustawy o grach i zakładach wzajemnych utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] maja 2008 r. Minister wskazał, że udział w konkursie powiązany jest z zawieraniem zakładów wzajemnych, w których uczestnictwo jest możliwe wyłącznie po wpłaceniu stawki, zatem konkurs zawiera elementy zakładu wzajemnego. Uzyskanie wygranej poprzez prawidłowe wytypowanie zaistnienia pewnych zdarzeń decyduje o szansie uzyskania dodatkowej wygranej ofiarowanej w przedmiotowym konkursie. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła spółka F. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Finansów oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] maja 2008 r. zarzucając naruszenie przepisów ustawy o grach i zakładach wzajemnych. W uzasadnieniu skarżąca spółka stwierdziła, że błędny jest pogląd, iż częścią planowanego konkursu jest zawarcie zakładu wzajemnego. Konkurs jest skierowany do graczy, którzy już wcześniej zawarli układ wzajemny, a jego wynik jest podstawą określenia pozycji punktowej uczestnika. Przebieg konkursu nie ma wpływu na wynik zakładu wzajemnego. Minister nie wskazał jakie elementy zakładu wzajemnego zawiera konkurs. W konkursie brak elementu odgadywania wyników współzawodnictwa sportowego i zaistnienia różnych zdarzeń, brak występowania stawek i związku wartości przewidywanych wygranych z wpłaconymi stawkami. Jest to konkurs adresowany do stałych graczy, który ma uhonorować tych graczy. To, że bazą konkursu są zakłady wzajemne nie daje podstaw do oceny, iż konkurs jest ich częścią. Konkurs jest techniką promocji udziału stałych graczy w zakładach bukmacherskich, ale częścią konkursu nie jest usługa bukmacherska. Interpretując przepisy ustawy o grach i zakładach wzajemnych należy stosować wykładnię ścisłą, zaś skarżone rozstrzygnięcie opiera się na wykładni rozszerzającej poprzez łączne interpretowanie zasad konkursu i zakładu wzajemnego. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje dotychczasowe stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Spółka F. w piśmie procesowym z dnia [...] lutego 2009 r., złożonym w toku postępowania sądowo-administracyjnego podtrzymała dotychczasowe zarzuty skargi i przedłożyła dwie opinie prawne sporządzone na okoliczność charakteru prawnego spornego konkursu pn. [...], z których wynika, że konkurs ten nie stanowi zakładu wzajemnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej także: p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu analizowana w taki sposób skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Finansów z dnia [...] sierpnia 2008 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja tego organu z dnia [...] maja 2008 r. - naruszają prawo. Zdaniem Sądu Minister Finansów dopuścił się naruszenia art. 2 ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o grach i zakładach wzajemnych, które to naruszenie polega na błędnym przyjęciu, iż projektowany przez skarżącą spółkę konkurs pod nazwą [...] podlega rygorom cytowanej ustawy. Zgodnie z art. 2 ust. 3 ustawy o grach i zakładach wzajemnych, Minister właściwy do spraw finansów publicznych rozstrzyga, w drodze decyzji, czy gra losowa, zakład wzajemny, gra na automacie lub gra na automacie o niskich wygranych posiadająca cechy wymienione w ust. 1, 2, 2a i 2b (tego artykułu) jest grą losową, zakładem wzajemnym, grą na automacie albo grą na automacie o niskich wygranych w rozumieniu ustawy. Na wstępie należy wyraźnie wskazać, iż z uwagi na wyrażoną w przepisach art. 20 i 22 Konstytucji RP zasadę swobody (wolności) działalności gospodarczej i jej ochrony, a także ze względu na to, że reglamentacyjne uregulowania ustawy o grach i zakładach wzajemnych stanowią ograniczenie tej konstytucyjnej zasady, przy wykładni przepisów ustawy należy stosować wykładnię ścisłą. W związku z powyższym wykluczona jest możliwość stosowania przez Ministra Finansów jakiejkolwiek rozszerzającej interpretacji (wykładni) ustawowych pojęć zarówno "gry losowej", jak i "zakładu wzajemnego", która prowadziłaby do ingerencji w te sfery działalności gospodarczej, które uregulowane są innymi, niż w/w ustawa, przepisami prawa (tak również: Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 10 lutego 1998 r., sygn. akt II SA 1260/97, LEX nr 43194). Ustawodawca upoważniając Ministra Finansów w art.2 ustawy do rozstrzygania w drodze decyzji, czy dana gra lub zakład wzajemny (lub inne projektowane przedsięwzięcie) jest grą losową lub zakładem wzajemnym, jednoznacznie określił zakres działania Ministra. Wskazał mianowicie, że chodzi o ocenę przedsięwzięcia mającego cechy wymienione w ust.1 (gry losowe), ust.2 (zakłady wzajemne), ust. 2a (gry na automatach) i ust. 2b (gry na automatach o niskich wygranych). Rzeczą Ministra jest więc dokonanie analizy cech przedsięwzięcia przedstawionego mu do oceny oraz zdecydowanie, czy są to cechy wymienione w art. 2 ust.1 (cechy gry losowej), w art. 2 ust. 2 (cechy zakładu wzajemnego), w art. 2 ust. 2a (cechy gry na automatach), art. 2 ust. 2b (cechy gry na automatach o niskich wygranych). Jeśli przedstawione do oceny przedsięwzięcie posiada wszystkie cechy wymienione w którymkolwiek z powołanych przepisów, Minister w drodze decyzji określa je odpowiednio jako grę losową, zakład wzajemny, grę na automatach lub grę na automatach o niskich wygranych. Oznacza to, iż Minister Finansów, w ramach przyznanych mu kompetencji, nie jest upoważniony do samowolnego kreowania nowych typów zakładów wzajemnych albo gier losowych (gier na automatach, gier na automatach o niskich wygranych) o typologii odbiegającej od tej przyjętej w ustawie o grach i zakładach wzajemnych. Art. 2 ust. 3 ustawy upoważnia Ministra jedynie do wyjaśnienia wątpliwości, co do charakteru przedsięwzięcia i jego oceny pod kątem posiadania cech wymienionych w ustawie gry losowej lub zakładu wzajemnego (por. wyrok NSA z 31 stycznia 1994 r. II SA 2338/93, Lex 11033 i wyrok NSA z 25 maja 1998 r. II SA 414/98, Lex 35876). Jako podlegające ustawie mogą być zakwalifikowane tylko te przedsięwzięcia, które posiadają wszystkie cechy ustawowe charakteryzujące gry losowe, zakłady wzajemne (gry na automatach, gry na automatach o niskich wygranych), ale na skutek elementów dodatkowych lub kombinacji różnych cech, ich charakter nie jest jasny. W niniejszej sprawie Minister Finansów uznał, że ponieważ udział w przedstawionym do oceny konkursie [...] powiązany jest z zawieraniem zakładów wzajemnych, zatem zawiera elementy zakładu wzajemnego. Uzyskanie wygranej poprzez prawidłowe wytypowanie zaistnienia pewnych zdarzeń, decyduje o szansie uzyskania dodatkowej wygranej w konkursie, zatem konkurs ten podlega ustawie o grach i zakładach wzajemnych. Stanowisko Ministra jest błędne. Cały czas trzeba mieć na względzie, że ocenie podlega tylko konkurs, a nie bezspornie bukmacherska działalność spółki. Należy więc rozważyć, czy oceniany konkurs posiada cechy ustawowe zakładu wzajemnego. Zgodnie z art. 2 ust. 2 cyt. ustawy, zakładami wzajemnymi są zakłady o wygrane pieniężne, polegające na odgadywaniu: 1) wyników sportowego współzawodnictwa ludzi lub zwierząt, w których uczestnicy wpłacają stawki, a wysokość wygranej zależy od łącznej kwoty wpłaconych stawek - totalizatory; 2) zaistnienia różnych zdarzeń, w których uczestnicy wpłacają stawki, a wysokość wygranych zależy od umówionego, pomiędzy przyjmującym zakład a wpłacającym stawkę, stosunku wpłaty do wygranej - bukmacherstwo. Zakłady wzajemne bukmacherskie to zakłady : 1/ polegające na odgadywaniu zaistnienia zdarzeń, 2/ których uczestnicy wpłacają stawki, 3/ wysokość wygranej (pieniężnej) zależy od umówionego stosunku wpłaty do wygranej. Tylko przedsięwzięcie posiadające wszystkie wymienione cechy może być uznane za zakład wzajemny. Z przedłożonego przez spółkę regulaminu konkursu [...] wynika, że konkurs ten nie posiada żadnej cechy zakładu wzajemnego, w rozumieniu art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o grach i zakładach wzajemnych. Gracze przystępują do konkursu dobrowolnie po zakończeniu zakładów bukmacherskich i już nic nie przewidują (żadnych zdarzeń, o które można by się założyć), nie wpłacają żadnych stawek, gdyż udział w konkursie jest bezpłatny, wysokość wygranej nie zależy od umówionego stosunku wpłaty do wygranej, lecz jest nią z góry wiadoma i ustalona przez organizatora nagroda rzeczowa. Oceniając konkurs pamiętać należy, że czym innym jest obowiązująca w zakładach wzajemnych zasada ustalenia wysokości wygranej (wygrana jest, co do zasady, iloczynem wpłaconej stawki i kursu, przy założeniu odgadnięcia zdarzenia), a czym innym zasada wyłonienia zwycięzcy konkursu, z uwagi na ilość punktów przyznanych za wygraną wcześniej kwotę. Przypomnieć też trzeba, że na etapie konkursu, który ma miejsce po rozegraniu zakładów bukmacherskich, nie jest wymagane odgadywanie jakiegokolwiek zdarzenia. Udział w konkursie nie jest odpłatny, bowiem kupon, z którym gracz wchodzi do gry, jako dowód wygranej we wcześniej rozstrzygniętym zakładzie bukmacherskim, pozbawiony jest jakiejkolwiek wartości i jego wniesienie nie stanowi wniesienia stawki. Zdaniem Sądu na kwalifikację udziału w konkursie [...], jako czynności prawnej niemającej charakteru udziału w zakładzie wzajemnym, nie wpływa okoliczność posłużenia się przez uczestnika kuponem wcześniej wygranego zakładu wzajemnego. Wzięcie udziału w konkursie, a wzięcie udziału w rozstrzygniętym wcześniej zakładzie wzajemnym to dwie odrębne czynności prawne, o zupełnie różnych charakterze niezależnie od siebie zawierane i wykonywane. Z akt sprawy wynika, iż do warunków przedmiotowo istotnych konkursu należy w szczególności: - nieodpłatność uczestnictwa, - brak elementu przypadkowości i odgadywania określonych zdarzeń, a także – brak elementu współzawodnictwa między uczestnikami a organizatorem, które to współzawodnictwo jest cechą zakładu wzajemnego. Mając powyższe na względzie uznać należy, iż - wbrew twierdzeniom organu - projektowany konkurs nie stanowi zakładu wzajemnego (bukmacherskiego) z uwagi na niewypełnienie jego ustawowych cech, a więc jego przeprowadzenie nie podlega rygorom ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych. Oznacza to w konsekwencji, iż Minister Finansów wydając sporne decyzje administracyjne dopuścił się istotnego naruszenia przepisów art. 2 ust. 3 w zw. z art. 2 ust. 2 pkt 1 i 2 cyt. ustawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. Stwierdzając, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu, Sąd działał na podstawie art. 152 p.p.s.a. Orzekając o zwrocie kosztów postępowania sądowego w wysokości 200,00 zł z tytułu uiszczonego wpisu od skargi, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na przepisie art. 200 p.p.s.a.