II SA/Ke 45/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Ziomek, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lutego 2009r. sprawy ze skargi R. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia braku uprawnień do świadczeń rodzinnych i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę. II SA/Ke 45/09 UZASADNIENIE Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu odwołania R. A. od decyzji wydanej z upoważnienia Marszałka Województwa, orzekającej o: I. stwierdzeniu braku uprawnień R. A. do świadczeń rodzinnych w postaci: 1) zasiłku rodzinnego na dzieci: A. A., T. A., E. A. i A. A. w okresie od dnia 1 listopada 2006r. do 31 lipca 2007r., 2) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dzieci: E. A. i A. A. w okresie od dnia 1 listopada 2006r. do dnia 31 lipca 2007r., 3) dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła, na dziecko T. A. w okresie od dnia 1 listopada 2006r. do 31 lipca 2007r., 4) dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowania dziecka w rodzinie wielodzietnej, na dzieci: E. A. i A. A. w okresie od 1 listopada 2006r. do 31 lipca 2007r., II. zobowiązaniu R. A. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od dnia 1 listopada 2006r. do 31 lipca 2007r. w łącznej kwocie 7.240 zł., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I-szej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że w podstawie prawnej przytoczonego wyżej rozstrzygnięcia organu I-szej instancji powołano m.in. art. 7 rozporządzenia Rady (EWG) Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz.Urz.WE L nr 149 z 1971r. ze zm.), art. 10 ust.1a rozporządzenia 574/72 z dnia 21 marca 1972r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (Dz.Urz.WE L nr 74 z 1972r. ze zm.) oraz przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalono, że Wójt Gminy decyzją z dnia [...] przyznał R. A. zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na dzieci A. A., T. A., E. A. i A. A. na okres od dnia 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r. Następnie dnia 13 lipca 2007r. do Urzędu Marszałkowskiego wpłynęły stosowne formularze wystawione przez brytyjską instytucję właściwą w sprawach świadczeń rodzinnych, dotyczące R. A., której przyznano świadczenia rodzinne na dzieci w Wielkiej Brytanii. Po przeprowadzeniu postępowania Marszałek Województwa ustalił, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, dlatego też Wójt Gminy decyzją z dnia [...] uchylił z dniem 1 listopada 2006r. decyzję własną w sprawie przyznania R. A. świadczeń rodzinnych. Organ wyjaśnił ponadto, że zgodnie z art. 73 rozporządzenia Rady nr 1408/71 osoba, która podjęła pracę w państwie członkowskim UE jest objęta ustawodawstwem tego państwa członkowskiego, w którym wykonuje pracę najemną, działalność zawodową i ma prawo do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo tego państwa. Świadczenia rodzinne przysługują pracownikowi w państwie członkowskim, w którym wykonuje pracę najemną lub działalność zawodową, jeżeli członkowie rodziny pozostali w Polsce. Tym samym, z dniem podjęcia pracy w Wielkiej Brytanii R. A. nabyła uprawnienia do świadczeń rodzinnych zgodnie z ustawodawstwem brytyjskim. Stosownie natomiast do art. 1 ust.3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenia rodzinne przysługują osobom, o których mowa w ust.2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne. Marszałek podkreślił również, że R. A. składając w Polsce wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków na okres zasiłkowy od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r. została poinformowana o obowiązku zgłaszania wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczeń. Jednak mimo tego, nie poinformowała organu o wyjeździe za granicę i o podjęciu pracy na terytorium Wielkiej Brytanii, jak również nie złożyła wniosku o wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w Polsce. Reasumując organ I-szej instancji uznał, że w momencie wyjazdu z Polski R. A. utraciła prawo do pobierania polskich świadczeń rodzinnych, a w związku z podjęciem zatrudnienia w Wielkiej Brytanii w dniu 13 listopada 2006r. została objęta przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wobec powyższego, pobrane przez nią świadczenia w okresie od 1 listopada 2006r. do 31 lipca 2007r. organ uznał za nienależne i zobowiązał zainteresowaną do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Z rozstrzygnięciem tym nie zgodziła się R. A. wyjaśniając w złożonym odwołaniu, że prawdą jest, że podjęła pracę w Wielkiej Brytanii od dnia 13 listopada 2006r., ale pracowała tylko do 20 grudnia 2006r., gdyż wróciła do Polski. Po świętach pojechała z powrotem, jednak zwolniono ją i przez 2 tygodnie "siedziała w domu". Później znów pracowała przez 2 tygodnie, jednak po raz kolejny została przez tydzień bez pracy. Stałą umowę o pracę podpisała od dnia 1 lutego 2007r. Pierwszy miesiąc był próbny i dopiero tam dowiedziała się, że może ubiegać się o świadczenia rodzinne na dzieci. Dokumenty złożyła w dniu 26 marca 2007r., ale świadczenie zostało jej przyznane dopiero w lipcu z wyrównaniem od marca. Dlatego w lipcu nie składała wniosku w Polsce wiedząc, że świadczenia rodzinne, które się pokrywały będzie musiała zwrócić. Wyjaśniła, że w roku 2006 jej dochód był niski, gdyż pracowała w piekarni przez 6 miesięcy, półtora miesiąca pobierała zasiłek, "miesiąc w Wielkiej Brytanii". Odwołująca się podkreśliła, że z uwagi na fakt, że samotnie wychowuje czworo dzieci i jest obywatelką Polski, to Polska powinna pomagać jej w wychowywaniu dzieci i w Polsce powinna pobierać świadczenia rodzinne. Ponadto podkreśliła, że na początku nie miała stałej pracy i nie wiedziała, że zostanie za granicą. Jej zdaniem, powinna zwrócić jedynie te świadczenia, które pobrała począwszy od 1 kwietnia 2007r. Rozpoznając odwołanie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło treść art. 23a ust.2, 5 i 9 oraz art. 30 ust.1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, na podstawie których zostało przeprowadzone postępowanie w sprawie. Organ podkreślił, że z materiału zgromadzonego w aktach sprawy wiadomo, że R. A. wyjechała w celach zarobkowych do Wielkiej Brytanii i tam też była legalnie zatrudniona w okresie od 13 listopada 2006r. do 19 stycznia 2007r. oraz od 1 lutego 2007r. do nadal. W tej sytuacji Marszałek Województwa uznał, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i zastosował cytowany już wyżej art. 73 rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71. Treść tego przepisu oznacza, iż z chwilą podjęcia przez R. A. legalnego zatrudnienia w Wielkiej Brytanii tj. z dniem 13 listopada 2006r. zainteresowana stała się z mocy przepisów wspólnotowych uprawniona do świadczeń rodzinnych na terenie Wielkiej Brytanii. Odnosząc się do zarzutu odwołującej, iż z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych na terenie Wielkiej Brytanii wystąpiła dopiero w dniu 26 marca 2007r., zaś świadczenie zostało jej przyznane z wyrównaniem w miesiącu lipcu 2007r. i jest gotowa zwrócić nienależnie pobrane świadczenie w Polsce za ten okres, Kolegium wyjaśniło, że przesądzające znaczenie dla ustalenia czy świadczenia pobrano nienależnie ma moment zaistnienia uprawnień do świadczeń rodzinnych na terenie innego państwa członkowskiego UE. Moment ten wyznacza Marszałek Województwa, wskazując od kiedy osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych na terenie innego kraju. Chwili uzyskania uprawnień nie należy utożsamiać z dniem złożenia w innym państwie członkowskim wniosku o świadczenia rodzinne, ani też z chwilą ich wypłaty. Nawiązując natomiast do przerwy w zatrudnieniu R. A. na terenie Wielkiej Brytanii, która miała miejsce od 19 stycznia 2007r. do 1 lutego 2007r., Kolegium stwierdziło, że nie ma ona wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, tj. zobowiązanie do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Zgodnie bowiem z polskim ustawodawstwem zarówno zasiłek rodzinny jak i dodatki, które R. A. miała przyznane, są świadczeniami niepodzielnymi. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, że decyzja Marszałka Województwa jest zgodna ze stanem faktycznym i prawnym. Skargę od tego rozstrzygnięcia wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach R. A. podnosząc, że nie mogła wcześniej strać się o "rodzinne w Anglii", gdyż nie miała stałej pracy, tylko ubezpieczenie, które "trzeba wykupić". Ponadto podkreśliła, że nie wiedziała, czy po Nowym Roku będzie miała jakiekolwiek zatrudnienie, czy też będzie musiała "wracać z niczym". Ponadto gdy dochód nie przekroczy 504 zł., "rodzinne się należy". W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.). Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.). Ustalony przez organy stan faktyczny jest bezsporny i wynika ze zgromadzonych w sprawie dowodów. Nie ulega wątpliwości, że po dniu wydania ostatecznej decyzji w sprawie przyznania świadczeń rodzinnych na okresie zasiłkowy od dnia 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r., R. A. wyjechała do Wielkiej Brytanii i tam podjęła pracę począwszy od 13 listopada 2006r. Stosownie zatem do art. 23a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych, właściwy organ wystąpił do Marszałka Województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy te zawarte zostały w powołanych już na wstępie rozporządzeniach Rady (EWG): Nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie oraz Nr 574/72 z dnia 21 marca 1972r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 (art. 3 pkt 15a ustawy o świadczeniach rodzinnych). Skarżąca wyjechała do państwa członkowskiego Unii Europejskiej i tam podjęła pracę. Jak wynika z preambuły do rozporządzenia Rady Nr 1408/71, pracownicy najemni i osoby prowadzące działalność na własny rachunek przemieszczające się we Wspólnocie, powinny być objęte systemem zabezpieczenia społecznego tylko jednego Państwa Członkowskiego w celu uniknięcia zbiegu właściwych ustawodawstw i wynikających z tego komplikacji. Zgodnie zaś z art. 1 lit.j) tego rozporządzenia, określenie "ustawodawstwo" oznacza w odniesieniu do każdego Państwa Członkowskiego ustawy, rozporządzenia i inne przepisy oraz wszelkie obowiązujące lub przyszłe środki wykonawcze, odnoszące się do działów i systemów zabezpieczenia społecznego określonych w art. 4 ust. 1 i 2 lub do specjalnych świadczeń o charakterze nieskładkowym, określonych w art. 4 ust. 2a. Przepis art. 4 ust.1 lit.h) stanowi, że niniejsze rozporządzenie stosuje się do wszystkich ustawodawstw odnoszących się do działów zabezpieczenia społecznego, które dotyczą świadczeń rodzinnych. Świadczenia te rozporządzenie Rady definiuje w art. 1 lit.u)i) jako wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, wyrównujące koszty utrzymania rodziny zgodnie z ustawodawstwem określonym w art. 4 ust. 1 lit. h), z wyłączeniem specjalnych zasiłków porodowych lub zasiłków z tytułu przysposobienia, określonych w załączniku II. Nie ulega zatem wątpliwości, że rozporządzenie Rady nr 1408/71 ma zastosowanie także do zasiłków rodzinnych uregulowanych w polskim ustawodawstwie i przyznawanych w oparciu o ustawę o świadczeniach rodzinnych, co prawidłowo ustalił Marszałek Województwa w oparciu o art. 23a ust.3 tej ustawy. Wówczas, zgodnie z art. 23a ust.5 i 6 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji: 1. organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Decyzja taka podjęta została w dniu [...], uchylając z dniem 1 listopada 2006r. decyzję z dnia [...] dotyczącą przyznania skarżącej świadczeń rodzinnych za okres zasiłkowy 2006/2007. Wobec nie złożenia odwołania, decyzja ta stała się ostateczna. 2. marszałek województwa wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W niniejszej sprawie decyzja, o jakiej mowa wyżej, podjęta została w dniu [...] – pkt I sentencji - i obejmowała okres od dnia 1 listopada 2006r. (zgodnie z ostateczną decyzją z dnia [...]) do końca okresu zasiłkowego czyli do 31 sierpnia 2007r. Prawidłowość tego rozstrzygnięcia podlega kontroli Sądu w niniejszej sprawie, albowiem zaskarżoną decyzją z dnia [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, utrzymało je w mocy. Stosownie do art. 13 ust. 2 lit.a) rozporządzenia Rady, z zastrzeżeniem art. 14-17 (nie mających w sprawie zastosowania), pracownik najemny zatrudniony na terytorium jednego Państwa Członkowskiego podlega ustawodawstwu tego państwa, nawet jeżeli zamieszkuje na terytorium innego Państwa Członkowskiego lub jeżeli przedsiębiorstwo lub pracodawca, który go zatrudnia ma swoją zarejestrowaną siedzibę lub miejsce prowadzenia działalności na terytorium innego Państwa Członkowskiego. Z kolei art. 73 tego rozporządzenia stanowi, że pracownik najemny lub osoba prowadząca działalność na własny rachunek podlegający ustawodawstwu Państwa Członkowskiego są uprawnione, w odniesieniu do członków swojej rodziny, którzy zamieszkują terytorium innego Państwa Członkowskiego, do świadczeń rodzinnych przewidzianych przez ustawodawstwo pierwszego państwa, tak jakby zamieszkiwali oni terytorium tego państwa, z zastrzeżeniem przepisów załącznika VI. Z zacytowanych przepisów wynika zatem, że poprzez sam fakt podjęcia pracy w Wielkiej Brytanii skarżąca została objęta ustawodawstwem brytyjskim w zakresie przysługujących jej świadczeń rodzinnych. Zasadnie zatem organy uznały, że uprawnienia takie nie przysługują jej w oparciu o polską ustawę o świadczeniach rodzinnych. Za słusznością takiej oceny przemawia dodatkowo treść art. 30 ust.1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym (wedle brzmienia na datę orzekania przez organy), za nienależne świadczenia rodzinne uważa się świadczenia wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Jak wynika z powyższego ustawodawca uznał, że świadczenia rodzinne wypłacone w Polsce po dacie podjęcia przez członka rodziny pracy w jednym z państw członkowskich Unii Europejskiej (co automatycznie powoduje objęcie takiej osoby oraz pozostałych w Polsce członków jego rodziny ustawodawstwem tego państwa), mają charakter nienależnych, a co za tym idzie podlegać winny zwrotowi. Nie ma zatem mowy o tym, ażeby w takiej sytuacji marszałek województwa wydając decyzję w trybie art. 23a ust.6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stwierdził uprawnienie danej osoby do świadczeń rodzinnych w oparciu o polskie ustawodawstwo. Rozstrzygnięcie takie pozostawałoby bowiem w jawnej sprzeczności z art. 30 ust.1 pkt 3 ustawy. Przepis powyższy w związku z art. 23a ust.9 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowił podstawę prawną decyzji Marszałka Województwa z dnia [...], zobowiązującej R. A. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń od daty, w której objęta została ustawodawstwem Wielkiej Brytanii – pkt II sentencji. Zgodnie bowiem z art. 23a ust.9 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, nienależnie pobrane świadczenia rodzinne w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, podlegają dochodzeniu przez marszałka województwa. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Mając na uwadze zacytowaną wyżej definicję świadczenia nienależnego zawartą w art. 30 ust.1 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, Marszałek Województwa prawidłowo zakwalifikował pobrane w Polsce przez R. A. świadczenie rodzinne jako nienależne i orzekł o jego zwrocie. Podkreślenia przy tym wymaga, że formułując powyższą definicję, ustawodawca nie uzależnił oceny wypłaconego w Polsce świadczenia rodzinnego jako nienależnego, od kwestii złożenia stosownego wniosku, realizującego uprawnienie do świadczenia rodzinnego, w innym państwie członkowskim, gdzie członek rodziny (w tym przypadku skarżąca) pracuje, lecz od samego faktu nabycia tego uprawnienia w innym państwie członkowskim. Z tego względu okoliczności podnoszone w skardze nie mogą mieć wpływu na wynik sprawy. W świetle przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie ma także znaczenia powoływana przez R. A. okoliczność, że nie miała ona w Wielkiej Brytanii "stałej pracy". Niezależnie od tego, co skarżąca rozumie pod pojęciem "stałej pracy", bezspornym jest, że od dnia 13 listopada 2006r. do 19 stycznia 2007r., a następnie od 1 lutego 2007r., R. A. była zatrudniona w Zjednoczonym Królestwie legalnie, co wynika ze znajdującego się w aktach dokumentu brytyjskiego. Od tej daty zatem podlegała ustawodawstwu tego państwa członkowskiego, a co za tym idzie była tam uprawniona do świadczeń rodzinnych. Bezspornym jest także, że R. A; nie poinformowała organu właściwego w Polsce do spraw przyznawania świadczeń rodzinnych (w tym przypadku Wójta Gminy) o zmianie jej sytuacji życiowej i wyjeździe za granicę w celach zarobkowych, co ma znaczący wpływ na uprawnienie do tych świadczeń, które zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych uzależnione jest od kryterium dochodowego wynoszącego 504 zł. dochodu na osobę w rodzinie. Obowiązek ten wynika z art. 25 ust.1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ponieważ podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 p.p.s.a.