I FZ 244/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki po rozpoznaniu w dniu 10 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 11 maja 2009 r. sygn. akt I SA/Op 74/09 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi T. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 12 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do listopada 2003r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 11 maja 2009r., sygn. akt I SA/Op 74/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił T. L. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd przedstawił sytuację majątkową i rodzinną podatnika. Podał, że od grudnia 2003r. podatnik jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku (nigdy nie rejestrował się jako bezrobotny w urzędzie pracy), pozostaje w gospodarstwie domowym z dwoma niepełnoletnimi synami i żoną, z którą posiada rozdzielność majątkową i która pokrywa koszty utrzymania całej rodziny; nie posiada on żadnych oszczędności ani majątku poza samochodem osobowym marki Peugeot 406 (rok produkcji 2000), zajętym zresztą na poczet innych zobowiązań. Podatnik oświadczył, że nigdy nie starał się o żadne zasiłki z pomocy społecznej, zaś jego starania o pracę z uwagi na jego sytuację społeczno-prawną (toczące się postępowanie karne) nie przyniosły pożądanego efektu. Dodatkowo podatnik oświadczył, że nie jest w stanie uzyskać od swojej małżonki informacji odnośnie jej dochodów i wydatków na utrzymanie rodziny, gdyż pozostaje z nią w konflikcie. W oparciu o powyższe Sąd uznał, że strona nie wykazała, aby zachodziły przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Za wątpliwe Sąd uznał, jakoby podatnik nie mógł uzyskać od swej małżonki informacji na temat jej dochodów, powołując się przy tym na trudną sytuację rodzinną i brak zaufania między nim, a małżonką. Sąd stwierdził, że wnioskodawca oparł swoje twierdzenia na okolicznościach, których Sąd de facto nie miał możliwości zweryfikować, a które dotyczą życia prywatnego wnioskodawcy. Rozstrzygając w zakresie wniosku skarżącego Sąd wziął pod uwagę nie tylko informacje uzyskane od tegoż skarżącego, ale także wiadomości znane mu z urzędu, tj. dotyczące prowadzonej przez skarżącego w przeszłości działalności gospodarczej, szeregu postępowań podatkowych oraz karnych toczących się przeciwko niemu. W tym kontekście Sąd powołał się na orzecznictwo NSA i stwierdził, że oczekiwać należy szczególnej przezorności od osoby prowadzącej działalność gospodarczą w zakresie ewentualnych kosztów związanych z tą działalnością, do których zaliczyć można także koszty prowadzonych sporów sądowych. Podatnik zaskarżył postanowienie Sądu pierwszej instancji zarzucając mu, że nie wziął pod uwagę całokształtu okoliczności będących podstawą do zwolnienia go z kosztów sądowych. Zauważył, że rozstrzygając w zakresie wniosku Sąd wymagał od niego ujawnienia informacji ściśle związanych z jego sytuacją rodzinną, co zdaniem skarżącego należy uznać za zbyt daleką ingerencję Sądu w jego sferę prywatną. Dodatkowo w zażaleniu stwierdzono, że Sąd pierwszej instancji oceniając sytuację majątkową skarżącego nie powinien czynić tego odwołując się do zdarzeń przeszłych, tj. prowadzonej kilka lat wcześniej działalności gospodarczej, ale skoncentrować się na jego obecnym statusie finansowym. Sąd nie powinien także rozstrzygać kwestii objętych skargą, co de facto czynił powołując się na dochody uzyskiwane rzekomo przez podatnika z działalności spółki "Gormat". Wobec powyższego podatnik wniósł o uchylenie skarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie podlega oddaleniu. Na wstępie należy wskazać, iż zgodnie z postanowieniem art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływana także jako "P.p.s.a.", prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba taka wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub podczas jego trwania. W przypadku osoby fizycznej wniosek powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące m.in. dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach oraz stanie rodzinnym (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego oraz możliwości płatniczych strony, bądź wzbudza wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć - na wezwanie sądu - w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe (art. 255 P.p.s.a.). W świetle powyższych uwag i w oparciu o akta sprawy stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że w przypadku skarżącego nie zaistniały przesłanki do zwolnienia go z kosztów sądowych. Na aprobatę zasługuje w szczególności argumentacja tegoż Sądu odnośnie niewyjaśnionej sytuacji rodzinnej skarżącego. Należy bowiem mieć na uwadze, że to wnioskodawca ma wykazać, że zasługuje na szczególne traktowanie i dofinansowanie z budżetu państwa, a zatem powinien poczynić starania aby dostarczyć sądowi jak najwięcej informacji potwierdzających jego trudną sytuację finansową. Nawet jeśli skarżący faktycznie trwa w konflikcie z małżonką, to przecież pozostaje z nią we wspólnym gospodarstwie domowym (mimo rozdzielności majątkowej małżeńskiej) i powinien być w stanie przynajmniej oszacować wydatki związane z utrzymaniem rodziny. Dodatkowo trzeba mieć na uwadze, że skoro skarżący przywołuje dane okoliczności, które mają przemawiać za przyznaniem mu prawa pomocy, to powinny one być możliwe do zweryfikowania przez Sąd badający sprawę w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Podsumowując stwierdzić należy, że oświadczenia strony odnośnie statusu majątkowego budzą szereg wątpliwości i zastrzeżeń, stąd postanowienie Sądu pierwszej instancji uznać trzeba za trafne. Nadmienić jednakże należy, że nie zasługuje na aprobatę odwołanie Sądu w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia do prowadzonej w przeszłości przez podatnika działalności gospodarczej i związany z tym wymóg gromadzenia środków na poczet ewentualnych kosztów sądowych. Z samego faktu prowadzenia działalności gospodarczej nie można bowiem wywieść obowiązku czynienia oszczędności na wypadek sporów prawnych, obowiązek taki nie wynika również z żadnego przepisu. Biorąc powyższe pod uwagę w oparciu o przepis art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.