II SA/Łd 116/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Rymaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Sekunda-Lenczewska, Sędzia WSA Sławomir Wojciechowski, Protokolant aplikant radcowski Krzysztof Kmita, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2009 r. sprawy ze skargi P. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wpłaconej zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Ł. z dnia [...] [...]. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta Ł. odmówił P. L. umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej na rzecz A. L. w kwocie 7.851,74 zł. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zaliczka alimentacyjna była wypłacana na rzecz uprawnionego do świadczenia alimentacyjnego A. L. w okresach od 1 września 2005 roku do 31 grudnia 2008 roku (z wyłączeniem grudnia 2006 roku) w kwocie 300 zł miesięcznie. Kwota należności powiększona o 5% wyniosła 8.190,00 zł przy czym komornik wyegzekwował kwotę 338,26 zł. Organ wyjaśnił, że powyższa należność została decyzją z dnia 25 marca 2008 roku rozłożona na 48 rat, przy czym skarżący nie uregulował żadnej z rat. Organ opisał sytuację rodzinną i majątkową skarżącego podkreślając, że umorzenie należności jest instytucją wyjątkową. Wskazał, że skarżący nie wywiązując się z obowiązku alimentacji miał świadomość, że będzie zobowiązany do zwrotu należności. W ocenie Prezydenta Miasta Ł. umorzenie należności byłoby sprzeczne z interesem publicznym. W odwołaniu od powyższej decyzji P. L. wskazał, że na 20 lat płacenia alimentów miał tylko jeden miesiąc zaległości. Alimenty były potrącane przez komornika z wynagrodzenia skarżącego. P. L. wyjaśnił, że nie wie na jakiej podstawie wypłacano uprawnionemu zaliczkę alimentacyjną. Wyjaśnił, że egzekucja komornicza była wobec niego skuteczna, a zatem zaliczka była nienależna. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. utrzymało w mocy zaskarżona decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał stan prawny i faktyczny sprawy, wskazując, że Prezydent Miasta Ł. przeprowadził stosowne postępowanie mające na celu ustalenie czy zostały spełnione przesłanki dla zastosowania instytucji umorzenia postępowania. Podkreślił, że między innymi został przeprowadzony u skarżącego wywiad środowiskowy. Odnosząc się szczegółowo do stanu majątkowego i rodzinnego strony organ wyjaśnił, że wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi P. L. podniósł argumenty tożsame z argumentami odwołania. Podkreślił ponownie, że jednocześnie wypłacano uprawnionemu alimenty oraz zaliczkę alimentacyjną, co wskazuje, iż wypłacana zaliczka była świadczeniem nienależnym. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym rozstrzygnięciu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest uzasadniona. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Przeprowadzając taką kontrolę, sąd zgodnie z art. 134 § 1 powołanej ustawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może więc dokonać oceny zaskarżonej decyzji także w innym zakresie niż zakres, w jakim zakwestionowała decyzję strona skarżąca. Stosownie do treści art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 roku o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5%. Z kolei zgodnie z treścią art. 16 tejże ustawy, organ właściwy wierzyciela może umorzyć należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, a także wierzyciela z tytułu nienależnie pobranej zaliczki, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną tych osób. Powyższa ustawa jest ustawą już nie obowiązującą, a w niniejszym postępowaniu przepisy jej znalazły zastosowanie w związku z przepisem intertemporalnym następującej po niej ustawy z dnia 7 września 2007 roku o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj Dz.U. z 2009 r., Nr 1, poz. 7). Stosownie do art. 41 ustawy z 7.09.207r., sprawy o zaliczki alimentacyjne, do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonym w przepisach dotychczasowych. Niewątpliwie sprawa o zwrot zaliczki należy do tej kategorii spraw. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, zasadnicze znaczenie dla jej rozstrzygnięcia ma ustalenie, w jaki sposób winno nastąpić wyliczenie długu wynikającego z zaliczki alimentacyjnej, który może podlegać umorzeniu w trybie art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. W cytowanej wyżej "nowej" ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, w treści art. 27 ust. 2 wyraźnie wskazano, że organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Takiego wyraźnego uregulowania brak jest w uprzednio obowiązującej ustawie. Jednakże Sąd rozpoznający niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że również na gruncie ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, winna zostać wydana decyzja w sprawie ustalenia wysokości długu, zawierająca obliczenie i określenie zobowiązania do zwrotu zaliczki alimentacyjnej przez dłużnika alimentacyjnego. Dopiero decyzja ostateczna w tym przedmiocie może być podstawą do rozstrzygania o ewentualnych ulgach w spłacie długu. Powyższą zasadę wyprowadzić należy przede wszystkim z ogólnej zasady załatwiana sprawy decyzją administracyjną (art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 roku, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – zwanej dalej k.p.a.), ale również z ogólnych zasad postępowania administracyjnego – przede wszystkim art. 7 i art. 8 k.p.a. Odmienna interpretacja cytowanych wyżej przepisów prowadzi do sytuacji, w której obliczenie wysokości długu następuje każdorazowo w przypadku wydawania decyzji o uldze – czy to decyzji w przedmiocie umorzenia czy rozłożenia na raty należności. To z kolei powoduje, że sam sposób wyliczenia i zasadność zobowiązania do zwrotu wymykają się jakiejkolwiek kontroli sądu administracyjnego. Co więcej jednak, również dłużnik alimentacyjny pozbawiony zostaje możliwości zakwestionowana wezwania do zwrotu zaliczki. Konsekwencję powyższego widoczne są w niniejszej sprawie. Organy nie ustosunkowały się do zarzutów bezprawnego wypłacania zaliczki alimentacyjnej, ograniczając się w zasadzie do rozpatrzenia przesłanek umorzenia wskazanych w art. 16 ustawy. Nie sposób zatem stwierdzić, czy zaliczka wypłacana była prawidłowo, czy organ nie popełnił błędu przy jej obliczaniu, bowiem kwestia prawidłowości określenia długu nie jest jedną z przesłanek wskazanych w przepisie art. 16 ustawy. W ocenie Sądu, w toku postępowania w przedmiocie umorzenia zaliczki organ istotnie nie miał możliwości zajęcia stanowiska w tej sprawie, bowiem orzekałby w przedmiocie długu, który nie został jeszcze ostatecznie określony. Wydaje się jednak, że podstawę takiej decyzji stanowić winien przepis art. 12 ust.1ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Przepis ten zobowiązuje dłużnika do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek wypłaconych osobie uprawnionej., powiększonej o 5%. Należy założyć, że w przepisie tym mowa jest o zaliczkach zasadnie wypłaconych. W tym właśnie momencie – ustalenia obowiązku wypłaty i obliczenia jego wysokości – dłużnik może kwestionować zasadność obciążenia go tym obowiązkiem. Organy, nie stosując tego przepisu jako podstawy materialnej decyzji, w której określa się wysokość zobowiązania, dokonały tym samym jego błędnej wykładni, a w konsekwencji przedwcześnie zastosowały przepis art. 16 ustawy. Powyższe naruszenie przepisu prawa materialnego niewątpliwie miało wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zarówno decyzji zaskarżonej jak i decyzji ją poprzedzającej, zwłaszcza, że wadliwa interpretacja powołanego przepisu skutkuje niewyjaśnieniem istoty sprawy, czyli okoliczności, czy skarżący rzeczywiście jest zobowiązany do zwrotu żądanej należności oraz ewentualnie jaka jest wysokość zadłużenia. Stanowi to z kolei naruszenie art. 77 i 70 k.p.a. W toku ponownego rozpoznania sprawy organy winny najpierw ustalić, czy faktycznie skarżący jest zobowiązany do zwrotu zaliczki alimentacyjnej, jak jest wysokość tego świadczenia, poddać to rozstrzygnięcie weryfikacji , w dalszej kolejności zaś rozstrzygać w trybie art. 16 ustawy o (...) zaliczce alimentacyjne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) w związku z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji.