II OSK 957/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wiesław Kisiel Sędziowie Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędzia del. WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Protokolant Maciej Stojek po rozpoznaniu w dniu 09 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej E. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 marca 2009 r., sygn. akt III SA/Gd 19/09 w sprawie ze skargi N. D. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego postanawia: umorzyć postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 18 marca 2009 r. w sprawie III SA/Gd 19/09 uchylił zaskarżoną przez N. D. decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana oraz zasadził od Wojewody Pomorskiego na rzecz skarżącego kwotę 357 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Podstawę rozstrzygnięcia Sądu stanowił następujący stan faktyczny i prawny: Decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Prezydent Miasta Sopotu, działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 104 k.p.a. orzekł o wymeldowaniu N. D. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Sopocie. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ I instancji wskazał, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że w/w nie przebywa pod dotychczasowym adresem zameldowania, gdyż w sposób dobrowolny lokal opuścił. N. D. wyprowadził się bowiem z mieszkania przy ul. [...] w Sopocie w maju 2008 r. nie dopełniając obowiązku wymeldowania. Okoliczność ta została ostatecznie ustalona w trakcie rozprawy administracyjnej w toku, której wypowiadali się E. D. - inicjatorka postępowania o wymeldowanie, N. D. oraz świadek M. F. – W.. W następstwie odwołania wniesionego przez N. D. Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] października 2008 r. w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Prezydenta Miasta Sopotu. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy podniósł, że w sprawie nie zachodziła konieczność weryfikacji zeznań świadków. Odwołujący się nie kwestionuje bowiem faktu, że w spornym lokalu nie zamieszkuje. W ocenie organu II instancji sporny lokal nie stanowi obecnie centrum życiowego w/w a wydana w sprawie decyzja organu I instancji znajduje uzasadnienie faktyczne i prawne. Odnosząc się zaś do kwestii wymiany zamków w drzwiach spornego lokalu organ wskazał, ze N. D. nie skorzystał z wszystkich środków prawnych, które umożliwiałyby powrót do lokalu. O przysługujących mu uprawnieniach został zaś należycie pouczony przez pracownika organu I instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku N. D. wniósł o uchylenie wydanych w sprawie rozstrzygnięć. W uzasadnieniu skargi wskazano, że organ nie rozstrzygnął wszystkich zarzutów zawartych w odwołaniu. Nie wystąpienie z powództwem o przywrócenie posiadania organ poczytał zaś w sposób nieuprawniony na niekorzyść skarżącego. Roszczenie to w świetle art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego jeszcze nie wygasło a skarżący zamierza zainicjować stosowne postępowanie sądowe. Według skarżącego organ w sposób bezkrytyczny odniósł się do bezprawnych działań byłej żony skarżącego, który wobec swojej sytuacji nie chciał narażać się na dotkliwe konsekwencje. W ocenie skarżącego nadal korzysta on ze spornego lokalu. W lokalu tym znajdują się bowiem jego rzeczy osobiste. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Pomorski wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku stwierdził, że punkt wyjścia do rozważań na temat prawidłowości procedowania przez organy administracji jak i wydanych w toku postępowania aktów administracyjnych stanowić winna wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, który w dacie orzekania przez organy administracji stanowił, iż organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Sąd zwrócił uwagę, iż instytucje zameldowania oraz wymeldowania z lokalu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i jako takie - nie rodzą żadnych uprawnień do lokalu, ani też nie przesądzają o ich utracie. Są to zatem wyłącznie akty, których istota sprowadza się do administracyjnej rejestracji danych o rzeczywistym miejscu pobytu oznaczonej osoby. Ustalenie stanu przebywania na stałe w danym lokalu nie wyłącza możliwości przejściowej nieobecności czy też występowanie nawet regularnych okresów fizycznej nieobecności w miejscu stałego zameldowania, co nie upoważnia jeszcze do automatycznego stwierdzenia, iż zameldowany opuścił je w rozumieniu, jakie nadaje temu terminowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. O stosownym opuszczeniu może być mowa dopiero wtedy, gdy całokształt zachowań zameldowanego będzie wskazywał na to, iż lokal, w którym był na stałe zameldowany, przestał być miejscem koncentracji jego interesów życiowych. Organy administracyjne obu instancji, wydając decyzje w określonej sprawie, winny uwzględniać fakt wydania przez Trybunał Konstytucyjny w dniu 27 maja 2002 r. orzeczenia o niezgodności z Konstytucją art. 9 ust. 2 w/w ustawy (sygn. akt K 20/01, publ. OTK-A 2002/3/34). Organy administracji nie badają zatem uprawnień danej osoby do przebywania w lokalu. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 1999 r., V SA 252/99, baza Lex nr 49952 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2000 r., V SA 1784/99, baza Lex nr 49415) stosowne ustalenia winny się koncentrować jedynie wokół tego, czy dana osoba opuściła lokal i czy opuszczenie to nastąpiło w sposób dobrowolny i trwały. Co istotne, takie ustalenia muszą być dokonane w sposób rzetelny z poszanowaniem reguł wyznaczonych przez kodeks postępowania administracyjnego, przy czym organ administracji zobowiązany jest mieć na względzie zwłaszcza art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Generalnie zadaniem organu administracji publicznej jest bowiem wyczerpujące zebranie materiału dowodowego i wyjaśnienie okoliczności sprawy w sposób przekonywujący. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego z punktu widzenia zaistnienia przesłanki do wymeldowania, w ocenie Sądu, prowadziła do wniosku, iż skarżący nie korzysta z lokalu w sposób ciągły. W/w nie przebywa bowiem w lokalu z dnia na dzień, co sam potwierdza. Jednak nie można uznać, iż skarżący opuścił definitywnie przedmiotowy lokal w sposób dobrowolny i trwały w rozumieniu art. 15 ust. 2 cytowanego aktu normatywnego. Wynika to zwłaszcza z bezspornego faktu, iż w/w sporadycznie przebywa w przedmiotowym lokalu, w którym znajdują się niektóre jego rzeczy osobiste, do maja 2008 r. skarżący miał klucze do mieszkania i z tego względu nieograniczony do niego dostęp. Sytuacja zmieniła się w maju 2008 r. kiedy uczestniczka postępowania wymieniła zamek, eliminując tym samym dostęp do lokalu. Nie można więc uznać, iż w sprawie mamy do czynienia z opuszczeniem lokalu w sposób dobrowolny i trwały. Podkreślić należy, że zeznania świadków jak i jednorazowa kontrola policyjna wykazały, że skarżący w lokalu nie mieszka. Jednakże faktu tego nie neguje sam skarżący, a w świetle przyznania przez uczestniczkę postępowania, iż dopiero ok. maja 2008r. z powodu wymiany zamka w drzwiach skarżący nie mógł swobodnie dostać się do lokalu, stwierdzić należy, że jest to istotna okoliczność dla dokonania oceny czy skarżący opuścił lokal w sposób dobrowolny. Słusznie organ odwoławczy wskazuje na orzecznictwo NSA, które za równoznaczne z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust.2 uznaje sytuację, w której osoby zameldowane zostały do niego niedopuszczone, a nie skorzystały we właściwym czasie z przysługujących im środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, jakim jest powództwo do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania. Jednakże wnioski organu w tym zakresie uznać należy za błędne, co miało wpływ na wynik sprawy. Otóż trafny jest zarzut skarżącego, że przysługujące mu roszczenie o przywrócenie naruszonego posiadania nie wygasło albowiem nie upłynął rok od daty naruszenia posiadania. W tej sytuacji organ odwoławczy wadliwie stanął na stanowisku, że mamy do czynienia z dobrowolnością opuszczenia lokalu. Skarżący, jak wynika z materiału dowodowego sprawy ma bowiem nadal zamiar przebywania w spornym lokalu, twierdzi, że znajduje się w nim wspólny majątek stron, którym dysponuje jego była żona bez jego wiedzy i zgody. Materiał dowodowy zebrany w sprawie wskazuje, iż nie opuścił on spornego lokalu trwale i dobrowolnie. Ma nadal możliwość, wynikającą z przepisów prawa, do podjęcia działań przywracających mu dostęp do lokalu. Skomplikowana życiowo sytuacja sprawia, że skarżący opuścił lokal, ale fakt ten nie może przesądzać o spełnieniu przesłanki wymaganej powołanym przepisem do wymeldowania. W konsekwencji Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w pkt. 1 wyroku (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej zwanej p.p.s.a.). Od powyższego wyroku skargę kasacyjną w imieniu uczestniczki postępowania E. D. wniósł jej pełnomocnik, zarzucając sądowi: - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. 2006, nr 139, poz. 993) przez niewłaściwe zastosowanie polegające na wadliwym uznaniu, iż w ustalonym stanie faktycznym sprawy nie zachodzi podstawa do zastosowania art. 15 ust. 2 wskazanej ustawy. W konkluzji skargi jej autor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie podlegała merytorycznemu rozpoznaniu Z akt sprawy (akt zgonu) wynika bowiem, że skarżący N. D. zmarł w dniu 9 stycznia 2010 r., czyli po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonego wyroku. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Nie może budzić wątpliwości, że będąca przedmiotem niniejszego postępowania sprawa w przedmiocie wymeldowania dotyczy ściśle sfery praw i obowiązków osobistych skarżącego, który zmarł. Jednocześnie rozstrzygnięcie o wymeldowaniu nie dotyczy sfery prawnej innego podmiotu. Nie zmienia takiej oceny fakt, że jak wynika z pisma pełnomocnika N. D. toczy się postępowanie sądowe o stwierdzeniu nabycia spadku po skarżącym z udziałem jego następców prawnych i to nawet gdyby przyjąć, że w skład spadku wchodzi udział w mieszkaniu z którego został wymeldowany skarżący. Wymeldowanie jest bowiem stanem faktycznym, nie rodzącym jakichkolwiek praw do lokalu. Wymeldowanie nie jest prawem podmiotowym ani innego rodzaju sytuacją prawną wchodzącą w skład spadku po skarżącym. Kwestia zameldowania (wymeldowania) nie posiada zatem jurydycznego znaczenia dla następców prawnych zmarłego skarżącego, nie wpływa na ich sytuację prawną. Z tych względów uzasadniony jest wniosek, że wynik toczącego się postępowania administracyjnego w przedmiocie wymeldowania nie dotyczy interesu prawnego innych osób. W konsekwencji należy stwierdzić, że zachodzi podstawa do umorzenia postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym na podstawie 161 § 1 pkt 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że pismem z dnia 24 maja 2010 r. pełnomocnik uczestniczki postępowania cofnął skargę kasacyjną, co stworzyło dodatkową przesłankę do umorzenia postępowania (art. 161 § 1 pkt 1 w zw. z art. 193 p.p.s.a.).