II SA/Sz 28/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędziowie Sędzia NSA Stefan Kłosowski,, Sędzia WSA Maria Mysiak (spr.), Protokolant Aneta Kukla, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 marca 2009 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. S. S. wnioskiem z dnia [...] r. zwróciła się do Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] o przyznanie jej zasiłku celowego na potrzeby bytowe związane z pokryciem kosztów zakupu odzieży i obuwia. We wniosku tym strona wskazała na swoją trudną sytuację finansową, związaną z bezrobociem. Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] , działający z upoważnienia Burmistrza Miasta [...] , decyzją z dnia 23 października 2008 r., Nr DOŚiDM-4210/759/18/08, wydaną na podstawie art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), odmówił stronie przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Organ I instancji przeprowadził wywiad środowiskowy (protokół z dnia [...] r.) i ustalił, że dochód rodziny wnioskodawcy z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...] zł, czyli jest niższy od kryterium dochodowego, wynoszącego [...] zł. Organ uznał więc, że występują przesłanki uprawniające S. S. do ubiegania się o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego tj. bezrobocie, samotne macierzyństwo. Jednakże ze względu na ograniczone środki finansowe Ośrodka na realizację zadań własnych organ stwierdził, że nie ma możliwości uwzględnienia wniosku. W dalszej części uzasadnienia organ I instancji wskazał, że budżet Ośrodka na zadania własne gminy na 2008 r. wynosiły 1.730.000,00 zł. Z kwoty tej pokrywany jest koszt wyżywienia dzieci w szkołach wynoszący ok. 200.000,00 zł, koszt pobytu dzieci w przedszkolach ok. 200.000,00 zł i koszt pobytu osób w domach pomocy społecznej ok. 300.000,00 zł. Po odliczeniu tych kwot, pozostaje kwota 1.030.000,00 zł, którą można przeznaczyć na pomoc w formie zasiłków celowych. Z uwagi na fakt, że z pomocy Ośrodka rocznie korzysta ok. 1.900 środowisk, na każde z nich przypada miesięczna kwota pomocy w wysokości ok. 50,00 zł. Mając powyższe na względzie, organ I instancji odmówił przyznania zasiłku celowego. S. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji organu I instancji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wskazując, że odmowa wsparcia finansowego, w sytuacji egzystencjalnej w jakiej się ona znajduje, stanowi o wydaniu decyzji z naruszeniem prawa. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., Nr [...] , wydaną z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 3 ust. 4 i art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. Uzasadniając zasadność podjętego rozstrzygnięcia, Kolegium powołało się na ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji w toku przeprowadzonego postępowania oraz wywiadu środowiskowego. Organ ten ustalił bowiem, że strona prowadzi dwuosobowe gospodarstwo wspólnie z córką, którą samotnie wychowuje, a dochód rodziny z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł. Na dochód ten składa się: dodatek mieszkaniowy w kwocie [...] zł, zasiłek rodzinny – [...] zł, alimenty [...] zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi zatem [...] zł przy kryterium pozwalającym na przyznanie zasiłku celowego, określonym w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej w kwocie 351,00 zł. Kolegium uznało, że organ I instancji prawidłowo uzasadnił, że wnioskodawca spełnia warunki do przyznania zasiłku celowego, określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, jak i odmowę przyznania tej pomocy, z uwagi na ograniczone środki finansowe Ośrodka. Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z przepisami art. 3 ust. 4 ustawy, potrzeby osób i rodzin, korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Oznacza to, że przyznanie pomocy uzależnione jest nie tylko od spełnienia przesłanek ustawowych, ale przede wszystkim od wielkości przyznanych z budżetu państwa środków finansowych na pomoc społeczną oraz ilości osób ubiegających się o przyznanie tej pomocy. Organ ten stwierdził, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] samodzielnie gospodaruje posiadanymi środkami finansowymi i musi gospodarować racjonalnie, to znaczy tak, aby wystarczyły one chociażby na częściowe zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb bytowych. Ponadto Kolegium zaznaczyło, że w myśl art. 39 ustawy o pomocy społecznej, przyznanie zasiłku celowego nie stanowi obowiązku organu, który dokonuje analizy sytuacji faktycznej i prawnej składających wnioski o pomoc i w zależności od wyników tej analizy podejmuje decyzję. S. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] skargę na powyższą decyzję ostateczną, jako krzywdzącą. Strona zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w [...] oraz Kierownikowi Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] pominięcie w sprawie istotnych dowodów, które miały wpływ na ustalenie wysokości jej dochodu, a w konsekwencji na rozstrzygnięcie sprawy. Skarżąca ponownie przedstawiła swoją sytuację rodzinną i materialną, z której wynika, że nadal jest bezrobotna, uzyskuje niskie dochody, mieszka u matki, która także nie jest w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb życiowych rodziny, w tym kosztów utrzymania mieszkania. W związku z powyższym skarżąca zarzuciła organowi brak jakichkolwiek ustaleń dotyczących rozważenia jej sytuacji życiowej, co oznacza, że decyzje te zostały wydane z naruszeniem prawa, a w szczególności z art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego skutkuje, według skarżącej, brakiem dążenia przez organ do załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) ogranicza się do badania zgodności orzeczenia z prawem. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdził, że zostały wydanie zgodnie z prawem. Tym samym skarga S. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U., Nr 64, poz. 593 ze zm.), która określa m. in. zasady przyznawania świadczeń z pomocy społecznej W świetle przepisów art. 2 i 3 tej ustawy celem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia podstawowych potrzeb i przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości, a także umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Z przepisów tych wynika, że odpowiednie organy powołane do tego mają za cel udzielanie potrzebującym pomocy, a nie otaczanie ich stałą opieką i to w takim rozmiarze, o jaki wnioskują. Skarżąca w dniu [...] r. wniosła o przyznanie zasiłku celowego, tj. przeznaczeniem na pokrycie kosztów zakupu odzieży i obuwia. Pomoc tą przewiduje art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym - w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Tak więc wniosek skarżącej o przyznanie pomocy na pokrycie kosztów zakupu odzieży i obuwia mieści się w katalogu zasiłków celowych, gdyż bez wątpienia jest niezbędną potrzebą bytową umożliwiającą życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednak, aby strona mogła skorzystać z formy takiej pomocy muszą zaistnieć ustawowe i obiektywne przesłanki jej udzielenia. Przesłanki do udzielenia pomocy społecznej ustawodawca zamieścił w art. 7 tej ustawy. Zawarty we wskazanym przepisie katalog "trudnych sytuacji życiowych" jest przykładowy, a wystąpienie ich powoduje domniemanie, że pomoc jest potrzebna i należy przeprowadzić postępowanie w celu ustalenia czy tak rzeczywiście jest. Ponadto warunkiem koniecznym do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest również spełnienie przez osobę ubiegającą się o pomoc, przesłanki dochodowej tzw. kryterium dochodowego, określonego kwotowo w art. 8 tej ustawy. Należy też dodać, że decyzja w przedmiocie przyznania zasiłku celowego podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że w przypadku spełnienia przesłanek do przyznania tego zasiłku, w tym również kryterium dochodowego, organ może ale nie musi przyznać żądany zasiłek celowy. Ten luz decyzyjny nie oznacza jednak dowolności, organ zawsze musi przeprowadzić dokładne postępowanie wyjaśniające i przedstawić jego ocenę oraz podać przyczyny odmowy przyznania zasiłku celowego. Skarżąca składając wniosek o przyznanie zasiłku celowego, podała że prowadzi wspólne gospodarstwo z córką, potwierdził to również wywiad środowiskowy z dnia [...] r. Zgodnie z przytoczonym art. 8 ust. 3 ustawy, należało zatem ustalić dochód rodziny, który jest sumą przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. z [...] r., bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania. Organ I instancji prawidłowo ustalił sytuację finansową i rodzinną skarżącej. Ustalenia te nie przeczą informacjom S. S., które wynikają z treści odwołania od decyzji organu I instancji, jaki również z treści skargi do sądu adminstracyjnego. Skarżąca jest osobą bezrobotną, legitymuje się niskimi dochodami – [...] 0 zł, a także samotnie wychowuje dziecko. Jednakże po analizie sytuacji skarżącej i możliwości finansowej Ośrodka (szczegółowo przedstawionej w uzasadnieniu) organ ten doszedł do wniosku, że nie zachodzą podstawy do przyznania tego świadczenia. Potwierdza to również stanowisko organu odwoławczego, który stwierdził, że skarżąca znajduje się w sytuacji trudnej, jednakże nie jest pozostawiona w ogóle bez pomocy. Otrzymuje, bowiem zasiłek okresowy w kwocie [...] zł. Dodatkowo na podstawie wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu [...] r., należy wywnioskować, że S.S. jest w wieku produkcyjnym (ur. w [...] r.). Wprawdzie podstawowym problemem rodziny jest bezrobocie, trudna sytuacja finansowa oraz samotne macierzyństwo wnioskodawczyni, to jednak stwierdzić należy, że ani względy zdrowotne, ani związane z wychowaniem czteroletniej córki (uczęszcza do przedszkola), w którym mogłaby również pomagać bezrobotna matka skarżącej – K. S,, nie mogą prowadzić do wniosku, że w przypadku skarżącej należy wykluczyć możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy w tym sezonowej, czy dorywczej, jak trafnie zauważył to w swym uzasadnieniu organ odwoławczy. Stawiany przez skarżącą zarzut niesprawiedliwości takiego rozstrzygnięcia jest chybiony. Organ w sposób wyczerpujący ustalił okoliczności sprawy, a odmowa przyznania zasiłku celowego, uzasadniona jest w istocie okolicznościami wynikającymi z ustawy o pomocy społecznej, określonymi w art. 3 ust. 4. Przepis ten upoważnia organ do przyznawania świadczeń w ramach celu i możliwości pomocy społecznej. Wiedzą powszechnie znaną jest to, że ośrodki pomocy społecznej otrzymują z budżetu państwa określone ustawą budżetową środki finansowe. Ograniczenia finansowe powodują, że organy nie są w stanie zapewnić pomocy, w tym także częściowej, wszystkim rodzinom wnioskującym o tę pomoc zgodnie z ustawą o pomocy społecznej. Składający wnioski o przyznanie zasiłku celowego winni się liczyć z sytuacją, że środków tych nie wystarczy dla wszystkich zainteresowanych. Sytuacja taka występuje również w niniejszej sprawie, gdzie organ w uzasadnieniu nie kwestionuje dochodu i sytuacji życiowej skarżącej, które są bez wątpienia prawdziwe. Jednakże wielość składanych wniosków do organu pomocy społecznej, w kontekście ograniczonej ilości posiadanych środków jakimi dysponuje Ośrodek na udzielanie pomocy społecznej, podyktowało odmowę przyznania S. S. zasiłku celowego. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002,r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.