I OZ 539/09

Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2009 r.. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 17 kwietnia 2009 r., sygn. akt II SA/Sz 71/09 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Sz 71/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił W. K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie. W ocenie Sądu skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych. Sąd wskazał, że, jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada stałe źródło dochodu w postaci emerytury wysokości [...] zł miesięcznie. Ponadto ze złożonych oświadczeń i kserokopii nadesłanych dokumentów źródłowych wynika, iż ponosi on co miesiąc następujące wydatki na utrzymanie mieszkania: woda i ścieki około [...] zł, energia elektryczna około [...] zł, telefon około [...] zł, opał (rachunek na [...] zł bez daty). Ponadto skarżący opłaca rocznie abonament radiowy w kwocie [...] zł oraz podatek od nieruchomości i rolny w kwocie [...] zł. Wnioskodawca ponosi również wydatki na leczenie (w tym zakup leków, urządzeń specjalistycznych i prywatne wizyty lekarskie) oraz prowadzenie ogrodnictwa. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że dla potrzeb prawa pomocy brane są pod uwagę tylko wydatki bezwzględnie koniecznie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W przedmiotowej sprawie, zdaniem Sądu, nie wszystkie wydatki wskazane przez skarżącego należą do wydatków koniecznych, w szczególności wydatkami takimi nie są prywatne wizyty lekarskie, wydatki na materiał siewny, nawozy oraz remont szklarni. Te wydatki nie służą bowiem zaspokajaniu potrzeb podstawowej egzystencji. Sąd wskazał, także, iż skarżący utrzymuje się z emerytury i nie prowadzi działalności gospodarczej związanej z ogrodnictwem. Sąd zauważył ponadto, że skarżący posiada papiery wartościowe (obligacje) o wartości około [...] zł, które można łatwo spieniężyć, uzyskując potrzebne środki finansowe na prowadzenie sprawy. Na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie o odmowie przyznania prawa pomocy, W. K. złożył zażalenie, z którego wynika, że się z nim nie zgadza. Naczelny Sąd administracyjny zważył, co następuje: zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 , poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie natomiast do art. 246 § 1 wskazanej wyżej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych ma charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Podkreślić tu należy z całą stanowczością, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2004r. sygn. akt FZ 165/04). Uznać zatem należy, że z punktu widzenia przepisu art. 245 § 1 w związku z art. 246 § 1 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki wnioskodawcy i jego rodziny, ale również stan majątkowy. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997r., każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym kosztów sądowych. Natomiast w myśl art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja "prawa pomocy" ma zatem na celu ułatwienie najuboższym dochodzenia swych słusznych praw w sprawach dotyczących ich żywotnych interesów. Stanowisko to znalazło potwierdzenie między innymi w uzasadnieniach postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 stycznia 2005r. sygn. akt OZ 1190/04, OZ 1191/04 oraz OZ 1192/04. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby skarżący nie był w stanie uiścić wpisu od skargi w kwocie 200 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej rodziny. Okoliczności takie nie zostały również wskazane w rozpatrywanym niniejszym postanowieniem zażaleniu. Uznać zatem należy, że w świetle niniejszej sprawy i okoliczności jej towarzyszących, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie dokonał prawidłowej oceny uznając, iż w niniejszej sprawie skarżący nie spełnił przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie przepisów art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił, jak w sentencji.