VII SA/Wa 181/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka, , Sędzia WSA Mariola Kowalska (spr.), Asesor WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Protokolant Agnieszka Ciszek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. sprawy ze skargi Szpitala [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] listopada 2008 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie potwierdzenia prawa do świadczenia opieki zdrowotnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Prezydent [...] decyzją z [...] października 2008 r., Nr [...], działając na podstawie art. 2 ust. 2 pkt 1, art. 54 ust. 3, 4, 11 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027), zwanej dalej ustawą, oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071, ze zm.), zwanej dalej k.p.a., po rozpatrzeniu wniosku świadczeniodawcy - Szpitala [...], nie potwierdził prawa K. K. (PESEL [...]), hospitalizowanego w trybie nagłym w dniu 14 września 2008r, do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych Narodowego Funduszu Zdrowia. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu 16 września 2008 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej [...] wpłynął wniosek świadczeniodawcy o wydanie decyzji w sprawie przyznania K. K. prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Organ pomocy społecznej powziął wiadomość, że świadczeniobiorca zmarł w dniu [...] września 2008 r. (akt zgonu z dnia [...] września 2008 r. Nr [...]). W ocenie organu administracyjnego powyższa okoliczność powoduje, że w świetle przepisów ustawy z dnia 12 marca 2008 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728) nie jest możliwe dokonanie czynności wymaganych w treści przepisu art. 54 ustawy. Ponadto norma ustawowa nie reguluje sposobu prowadzenia postępowania oraz nie przewiduje stosowania innych środków dowodowych dla celów ustalenia okoliczności stanowiących przesłanki potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poza określonymi w ustawie z uwzględnieniem przepisów ustawy o pomocy społecznej. Ustawa ma w tym względzie charakter normy lex specialis i nie powinna być interpretowana rozszerzające. W ocenie organu I instancji szpital jako świadczeniodawca będący jednocześnie stroną postępowania zainteresowaną jej wynikiem, powinien być obowiązany do zachowania szczególnej staranności w sprawach związanych z ustaleniem prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W tym celu szpital może zatrudniać pracowników socjalnych, jak ma to miejsce w innych placówkach szpitalnych na terenie miasta [...]. Pracownik taki mógłby przeprowadzać wywiad środowiskowy w nagłych przypadkach. Ośrodek Pomocy Społecznej działający z upoważnienia udzielonego przez Prezydenta [...] nie posiada takich możliwości przeprowadzenia czynności niezbędnych dla wydania decyzji, o której mowa w art. 54 ust. 1 ustawy, jakie miałby pracownik socjalny działający na miejscu w szpitalu. W tym stanie rzeczy kierowanie do Ośrodka Pomocy Społecznej wniosku o wydanie decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej wobec świadczeniobiorcy, w dniu w którym świadczeniobiorca zmarł - oznacza, że już w momencie złożenia tego wniosku, wystąpiła nieusuwalna przeszkoda do dalszego prowadzenia postępowania w sprawie. Śmierć świadczeniobiorcy powoduje, że niedopuszczalne jest prowadzenie postępowania w sprawie wydania decyzji. Ponadto odmowa potwierdzenia prawa do świadczeń na podstawie art. 54 ust. 1 ustawy nie pozbawia szpitala dochodzenia zwrotu środków na zasadach określonych w art. 50 ust. 4 i 8 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Odwołanie od ww. decyzji złożył Szpital [...], zarzucając jej naruszenie przepisów: art. 54 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, art. 8 i 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 7 i 77 k.p.a. W ocenie odwołującego się ograniczenie się przez organ I instancji do stwierdzenia, że K. K. zmarł nie wyczerpuje z całą pewnością możliwości postępowania administracyjnego. Decyzją z [...] listopada 2008 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], na podstawie 138 § 1 pkt 2 k.p.a. po rozpoznaniu ww. odwołania, uchyliło zaskarżoną decyzję i umorzyło postępowanie organu I instancji w sprawie. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że zaskarżona decyzja jest adresowana do K. K. oraz do wnioskodawcy postępowania w sprawie. Wnioskodawca odebrał ww. decyzję w dniu [...] października 2008 r. W ocenie organu odwoławczego wszczęte postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, np. w skutek śmierci strony w toku postępowania w sprawach dotyczących praw lub obowiązków, które nie podlegają dziedziczeniu. W rozpoznawanej sprawie strona postępowania – K. K. zmarł, a dalsze prowadzenie postępowania w sprawie stało się niecelowe. Przedmiotem postępowania była kwestia potwierdzenia lub odmowy potwierdzenia prawa K. K. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, w związku z wnioskiem Szpitala [...]. To postępowanie stało się bezprzedmiotowe z chwilą śmierci K. K.. Ponadto skierowanie przez organ I instancji decyzji do osoby zmarłej, która przestała być stroną od daty śmierci powoduje to, że jest ona dotknięta ciężką wadą i zachodzi konieczność uznania jej za nieważną. Właściwy organ powinien stwierdzić jej nieważność (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.), gdyby była orzeczeniem ostatecznym albo gdyby nie wniesiono od niej odwołania. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Szpital [...], wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o przeprowadzenia rozprawy także pod nieobecność skarżącego. Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2007 r. sygn. akt VII SA/Wa 1081/07, wskazał, że zgodnie z art. 54 ust. 3 i 4 ustawy decyzja administracyjna może być wydana na wniosek świadczeniobiorcy, lub w przypadkach zagrożenia życia świadczeniodawcy. Są to dwie różne sytuacje, które powodują, że interpretacje przepisów, jak i gromadzenie materiału dowodowego podlega zasadniczym różnicom. Przepis art. 54 ustawy należy interpretować zgodnie z ratio legis dla jakiego został wydany i stosownie do sytuacji faktycznej. Ponadto strona skarżąca podniosła, że na podstawie § 2 ust. 5 w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego pracownik socjalny na podstawie przeprowadzonego wywiadu dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby i formułuje wnioski z niej wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy. W niniejszej sprawie takich analiz i wniosków nie przeprowadzono. Organ wykazał brak aktywności w zbieraniu materiału, choć mógł dokonać oceny sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w oparciu o wiele innych źródeł, np. informacji rodziny, matki, sąsiadów, na podstawie rozeznania środowiska, w którym żył K. K.. W ocenie strony skarżącej sprawa nie jest bezprzedmiotowa jak chciałyby organy administracji. Szpital jest podmiotem uprawnionym do żądania ustalenia prawa do świadczeń, ma on nadal interes prawny i faktyczny w domaganiu się rozstrzygnięcia sprawy. Umorzenie postępowania z powodu śmierci K. K. było więc błędne. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] podtrzymał swoje stanowisko i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wynika z tego że sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Podstawą rozstrzygnięcia organów w niniejszej sprawie było dokonanie oceny, że z powodu śmierci świadczeniobiorcy postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczeń opłacanych na podstawie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych stało się bezprzedmiotowe. Z taką oceną prawną trudno się zgodzić. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2004 r. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.), zwanej dalej Ustawą, do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na zasadach określonych w ustawie mają prawo osoby objęte powszechnym - obowiązkowym i dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym oraz inne, niż ubezpieczeni, osoby posiadające obywatelstwo polskie i posiadające miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które spełniają kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728), co do których nie stwierdzono okoliczności, o której mowa w art. 12 tej ustawy, na zasadach i w zakresie określonych dla ubezpieczonych. Stosownie zaś do art. 108 ust. 1 Ustawy, oddział wojewódzki Funduszu finansuje świadczeniodawcy, mającemu siedzibę na terenie województwa, z którym zawarto umowę o udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej, koszty świadczeń opieki zdrowotnej udzielonych na terenie danego województwa świadczeniobiorcy innemu niż ubezpieczony, spełniającemu ww. przesłanki art. 8 i 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Dokumentem potwierdzającym prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, jest decyzja wójta (burmistrza, prezydenta) gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy, potwierdzająca to prawo. Decyzję tę co do zasady wydaje się po przedłożeniu przez świadczeniobiorcę dokumentów potwierdzających: posiadanie obywatelstwa polskiego i zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz stwierdzeniu spełniania kryterium dochodowego i braku okoliczności, o której mowa w art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Mając jednakże na względzie, że niejednokrotnie opieka medyczna musi być udzielona natychmiastowo, a świadczeniobiorca z uwagi na stan zdrowia może nie być w stanie uczynić zadość obowiązkowi udokumentowania prawa do opieki, ustawodawca przewidział w ustawie szczególny tryb postępowania. W przypadku stanu nagłego, decyzję potwierdzającą prawo do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, wydaje się na wniosek świadczeniodawcy udzielającego świadczenia opieki zdrowotnej, złożony niezwłocznie po udzieleniu świadczenia. Podkreślenia wymaga iż w stanach nagłych świadczeniodawca nie może warunkować udzielenia świadczenia od okazania dokumentu, o którym mowa w art. 54 ust. 1 ustawy, zaś świadczenia opieki zdrowotnej udzielane są wówczas świadczeniobiorcy niezwłocznie, bezpłatnie, także bez skierowania. Złożona przez świadczeniobiorcę lub wydana na wniosek świadczeniodawcy decyzja potwierdzająca prawo do świadczeń opieki zdrowotnej, o której mowa w art. 54 ust. 1 ustawy, stanowi dokument, na podstawie którego oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia finansuje koszty udzielonej opieki zdrowotnej. Wynika to z wspomnianego wcześniej art. 108 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach zdrowotnych. Nieustalenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej przez właściwy organ będzie miało taki skutek, iż świadczeniodawca nie uzyska zwrotu kosztów poniesionych wskutek udzielania pomocy zdrowotnej od Narodowego Funduszu Zdrowia. Mając na względzie powyższe, należy stwierdzić, iż Skarżący ma interes prawny w wydaniu przez Prezydenta [...] decyzji, o jakiej mowa w art. 54 ust. 1 ustawy. Stanowi ona bowiem podstawę do uzyskania refundacji kosztów leczenia od oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia. Śmierć świadczeniobiorcy nie pozbawia świadczeniodawcy możliwości uzyskania zwrotu kosztów. W ocenie Sądu nie było zatem podstaw do umorzenia postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. ze względu na śmierć osoby, której prawo do świadczeń opieki zdrowotnej miała potwierdzić zaskarżona decyzja. Z powyższych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.