I SA/Wa 1901/08

WyrokWSA w Warszawie2009-03-24

Skład orzekający: Jolanta Rudnicka, Gabriela Nowak, Mirosław Gdesz

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego mógł uchylić decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w trybie art. 161 § 1 k.p.a., gdy równolegle toczyło się postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji, a Minister dokonał ponownej oceny zabytkowego charakteru nieruchomości?
Ratio decidendi
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego nie mógł uchylić decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w trybie art. 161 § 1 k.p.a. przed zakończeniem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Tryb z art. 161 § 1 k.p.a. ma charakter subsydiarny i wymaga, aby nie istniała możliwość wyeliminowania decyzji w innym trybie. Ponadto, organ nadzoru nie może dokonywać ponownej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy zakończonej ostateczną decyzją w ramach postępowania nadzwyczajnego, co stanowi naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 k.p.a.).
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która uchyliła własną decyzję z dnia 2008 r. oraz decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 2006 r. orzekającą o nie wpisaniu willi do rejestru zabytków. Wcześniej Wojewódzki Konserwator Zabytków odmówił wpisu, opierając się na opiniach specjalistycznych. Minister, powołując się na opinię prof. W. B. i interes społeczny, uznał willę za zabytek i uchylił decyzję o odmowie wpisu. Skargi wniosły spółki C. Sp. z o.o. i T. Sp. z o.o., zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym brak możliwości ponownego rozpoznania sprawy i naruszenie zasady trwałości decyzji.
Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2008 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego Ministra z dnia [...] stycznia 2008 r., zasądzając jednocześnie koszty postępowania od Ministra na rzecz skarżących spółek.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Rudnicka Sędziowie WSA Gabriela Nowak (spr.) asesor WSA Mirosław Gdesz Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2009 r. sprawy ze skarg C. Sp. z o. o. z siedzibą w W. i "T." Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz C. Sp. z o. o. z siedzibą w W. kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz "T." Sp. z o.o. z siedzibą w K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...], po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek "T." Spółka z o.o. w K. uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] oraz uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] orzekającą o nie wpisaniu do rejestru zabytków nieruchomych województwa [...] willi położonej w W. przy ul. [...]. Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie sprawy. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków w W. po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie wpisania zabytku do rejestru zabytków, decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] orzekł o nie wpisaniu do rejestru zabytków nieruchomych województwa [...] willi położonej w W. przy ul. [...]. Podejmując powyższe rozstrzygnięcie organ oparł się na opiniach specjalistycznych opracowanych przez E. P., M. W. i M. S., w których odmawiali oni ww. willi znaczących wartości zabytkowych, przede wszystkim z uwagi na jej mało interesującą i niespójną stylistycznie oprawę architektoniczną. W związku z wystąpieniem przez Stowarzyszenie [...] o stwierdzenie nieważności powyższego rozstrzygnięcia i objęcie ochroną konserwatorską przedmiotowej willi, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wszczął z urzędu postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2006 r. o czym powiadomił strony pismem z dnia 4 stycznia 2007 r. Postępowanie w tym przedmiocie nie zostało zakończone, natomiast kolejnym zawiadomieniem z dnia 12 marca 2007 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powiadomił strony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uchylenia ww. decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, w trybie art. 161 § 1 k.p.a. Decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego na podstawie art. 161 § 1 k.p.a. uchylił w całości decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w W. o nie wpisaniu do rejestru zabytków nieruchomych województwa [...] willi położonej w W. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł, iż z akt sprawy wynika, że zamiarem właściciela willi – firmy "C." Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, jest jej wyburzenie (dwie sąsiednie wille usytuowane przy ul [...] nr [...] i [...] zostały rozebrane w kwietniu 2007 r.), a następnie wybudowanie na tym terenie wielorodzinnego zespołu mieszkaniowego. Dla inwestycji tej [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków postanowieniem z dna [...] stycznia 2003 r. uzgodnił decyzję ustalającą warunki zabudowy. Wskazując na historię powstania wilii (wybudowanej ok. 1928 r. dla A.C. – właściciela dużej [...] firmy [...]) oraz opierając się na opinii prof. W. B. z dnia 9 października 2006 r. (krytycznej względem opinii przywoływanych przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków), Minister wywodził, iż zespół fabryczno –willowo - parkowy, w tym przede wszystkim willa przy ul. [...], posiada niekwestionowaną wartość artystyczną i historyczną, a zachowanie tego obiektu leży w interesie społecznym. Stanowi ona ważny element kultury materialnej W., ponieważ jej powstanie dokumentuje przemiany społeczne dokonujące się na obszarze [...] od XVIII wieku do 1939 r., których wyrazem było m.in. stopniowe przekształcanie dawnej rezydencji magnackiej w zaciszną, elegancką willową dzielnicę [...] przemysłowców. W ocenie organu nie ulega wątpliwości, że omawiana willa jest zabytkiem w świetle przepisu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.). Zgodnie zaś z art. 5 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Rzeczypospolita strzeże dziedzictwa narodowego. Ochrona zabytków jest zatem ważnym interesem Państwa i w pełni odpowiada gwarancji konstytucyjnej udzielonej społeczeństwu w tym zakresie zwłaszcza, że już w preambule Konstytucji zawarte jest zobowiązanie przekazania przyszłym pokoleniom wszystkiego co cenne z ponad tysiącletniego dorobku. W jego ocenie decyzja [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków orzekająca o nie wpisaniu willi do rejestru zabytków oznacza de facto, że zarówno sama willa, jak również kompozycja przestrzenna jej otoczenia, zostaną całkowicie zniszczone. Działanie takie doprowadzi zaś do całkowitego unicestwienia jednego z elementów dokumentujących dzieje rozwoju przestrzennego tej części [...]. Uznając, że przedmiotowa willa nie powinna zostać zniszczona organ nadzoru wskazał, iż zgodnie z art. 161 § 1 k.p.a. minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzje ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrożenia życiu lub zdrowiu ludzkiemu, albo zapobiec szkodom dla gospodarki narodowej lub ważnych interesów Państwa. Jego zdaniem w omawianej sprawie zagrożenie, o którym mowa w tym przepisie, jest realne i zostało udowodnione. Willa przy ul. [...] w W. jest zabytkiem w świetle przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Rezygnacja z zapewnienia temu zabytkowi prawnej ochrony konserwatorskiej jest zaś równoznaczna z jego wyburzeniem i nieodwracalnym przekształceniem całego terenu dawnego zespołu fabryczno–willowo-ogrodowego A. C. W celu zapobieżenia takim działaniom Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał za konieczne uchylenie decyzji orzekającej o nie wpisaniu przedmiotowej willi do rejestru zabytków. Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły: biorąca udział w postępowaniu w charakterze strony "C." Sp. z o.o. z siedzibą w W. oraz niebiorąca udziału w tym postępowaniu "T." Sp. z o.o. z siedzibą w K. dołączając do swojego wniosku odpis z księgi wieczystej Nr [...] prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości. Z księgi tej wynika, iż na podstawie umowy sprzedaży z dnia 14 września 2007 r. "T." Spółka z o.o. stała się właścicielem przedmiotowej willi. W tym stanie rzeczy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, uznając, że "C." Sp. z o.o. w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego utraciła przymiot strony, decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] umorzył postępowanie odwoławcze wszczęte wnioskiem tej spółki. W następstwie zaś rozpoznania wniosku firmy "T." Sp. zo.o. (obecnego właściciela willi), decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uchylił w całości swoją poprzednią decyzję z dnia [...] stycznia 2008 r. i ponownie uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] o nie wpisaniu do rejestru zabytków województwa mazowieckiego willi położonej w W. przy ul. [...] Wskazując na okoliczności związane z brakiem udziału strony ("T.") w postępowaniu w pierwszej instancji Minister wyjaśnił, iż uchylenie uprzednio wydanej przez niego decyzji ma na celu realizację wynikającej z art. 10 § 1 k.p.a. zasady czynnego udziału stron na każdym etapie postępowania, a także zwartej w art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności. Uzasadniając zaś powody uchylenia, w trybie art. 161 k.p.a., decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2006 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego powtórzył w całości argumentację podniesioną w decyzji z [...] stycznia 2008 r. Skargi na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2008 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły "C." Spółka z o.o. oraz "T." Spółka z o.o. "C." spółka z o.o. podniosła, iż Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego po uchyleniu własnej decyzji z [...] stycznia 2008 r. wydał identyczne rozstrzygnięcie merytoryczne jak w decyzji uchylonej. Jedyna różnica między decyzją z dnia [...] stycznia 2008 r., a decyzją zaskarżoną polega na tym, że pierwsza z nich jest kierowana do "C.", druga zaś do "T.". W tym stanie rzeczy "C." Sp. z o.o. zarzuciła zaskarżonej decyzji: 1) Naruszenie przepisów prawa uzasadniających wznowienie postępowania administracyjnego, to jest: - art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 26 § 1 k.p.a. poprzez rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wydanie skarżonej decyzji przez Ministra T. M., podlegającego wyłączeniu z uwagi na to, iż rozpoznawał sprawę i wydawał decyzję w pierwszym rozpoznaniu sprawy, co stanowi przesłankę do wznowienia postępowania w oparciu o podstawę z art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., - art. 138 § 1 pkt 2, art. 127 § 3 oraz art.15k.p.a poprzez pozbawienie spółki "T.", na skutek wydania decyzji, prawa do dwukrotnego rozpoznania sprawy uchylenia decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w trybie art. 161 § 1 k.p.a. oraz poprzez wydanie decyzji reformatoryjnej, mimo braku podstaw do jej wydania; - art. 127 § 3, art. 15, art. 10 oraz art. 109 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie "C." udziału w postępowaniu zakończonym skarżoną decyzją, pominięcie "C." jako strony przy wydawaniu decyzji oraz niedoręczenie jej tej decyzji, -art. 10 § 1, art. 11, art. 7 i 77 § 1 k.p.a. – w szczególności poprzez wydanie skarżonej decyzji, mimo braku prawidłowego określenia przez Ministra od początku postępowania jego przedmiotu, co uniemożliwiało stronom czynny udział w postępowaniu dowodowym 2) Naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. - poprzez niezawarcie w decyzji uzasadnienia wymaganego przez te przepisy - art. 15 k.p.a. w zw. z art. 91 ust. 4 pkt 4 w zw. z art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2002 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, poprzez rozpoznanie w niniejszym postępowaniu - po raz drugi – sprawy zasadności wpisu budynku przy ul. [...] do rejestru zabytków, zakończonej ostateczna decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, zamiast zbadania przesłanek określonych przepisem art. 161 § 1 k.p.a.- co skutkowało naruszeniem przepisów o właściwości oraz dwuinstancyjności postępowania; -art. 8 k.p.a. – poprzez wydanie decyzji jako rozstrzygnięcia sprzecznego z dotychczasowym stanowiskiem organów ochrony zabytków odnośnie budynku oraz wydanie tego rozstrzygnięcia po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, którego przedmiot nie był w jego toku znany z uwagi na nieprawidłowe zawiadomienie o wszczęciu postępowania; -art. 16 § 1 k.p.a., a w konsekwencji konstytucyjnej zasady ochrony praw nabytych (art. 2 Konstytucji) – poprzez uchylenie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zbytków – mimo braku przesłanek do jej uchylenia oraz mimo rozpoznania sprawy we właściwym dla niej trybie zwyczajnym przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków; - art. 7 k.p.a., art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 k.p.a. – poprzez przyjęcie w skarżonej decyzji arbitralnych , dowolnych ustaleń, które nie wynikające zgromadzonego materiału dowodowego oraz poniechanie zbadania interesu prawnego "C." w uczestnictwie w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją; - art.31 § 1, § 2 k.p.a. – poprzez bezprawne dopuszczenie do udziału w postępowaniu organizacji społecznych, to jest Stowarzyszenia [...] 3) Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, to jest: - art. 161 § 1 k.p.a. poprzez wydanie decyzji uchylającej decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w trybie art. 161 § 1 k.p.a. mimo braku jakiejkolwiek przesłanki do jej wydania, a przede wszystkim, pomimo braku wyczerpania możliwości wyeliminowania decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z obrotu prawnego w innym trybie (postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w toku); - art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – poprzez uznanie , iż budynek stanowi zabytek; - art. 28 k.p.a. – poprzez odmowę przyznania "C." przymiotu strony w postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją. "T." Sp. z o.o. zarzuciła zaś decyzji Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] września 2008 r., iż narusza ona przepisy: 1) art. 10 § 1 , art. 40 § 1 oraz § 3, art. 109 § 1 oraz art. 15 k.p.a. – poprzez pozbawienie spółki udziału w postępowaniu administracyjnym w pierwszym rozpoznaniu sprawy, co stanowi podstawę do jego wznowienia w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., 2) art. 7 i 77 k.p.a. - poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności i oparcia się na opinii prof. W. B., a nadto poprzez niewyjaśnienie rozbieżności zaistniałych w opiniach poszczególnych rzeczoznawców, 3) art. 161 k.p.a. poprzez zastosowanie tego przepisu pomimo istnienia przesłanek negatywnych wykluczających jego stosowanie w postaci prowadzonego przez tegoż ministra postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków i braku pozytywnych przesłanek do zastosowania tego przepisu w postaci istnienia stanu zagrożenia dla ważnych interesów Państwa 4) art. 138 § 1 pkt 2, art. 127 § 3 oraz art. 15 k.p.a. poprzez pozbawienie "T.", na skutek wydania skarżonej decyzji, prawa do dwukrotnego rozpoznania sprawy uchylenia decyzji przyjęcie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w trybie art. 161 § 1 k.p.a. oraz poprzez wydanie decyzji reformatoryjnej, mimo braku podstaw do jej wydania; 5) art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 26 § 1 k.p.a. poprzez rozpoznanie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wydanie decyzji przez Ministra T. M., podlegającego wyłączeniu z uwagi na to, ze rozpoznawał sprawę i wydawał decyzje w pierwszym rozpoznaniu. W oparciu o tak sformułowane zarzuty obydwie spółki wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargi wniósł o ich oddalenie podtrzymując w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U . Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrole pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Przy czym w pierwszej kolejności Sąd z urzędu bada, czy kwestionowana decyzja nie jest dotknięta jedną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. Dokonując powyższej oceny Sąd nie jest związany ani treścią zarzutów zawartych w skardze, ani jej wnioskami czy też powołaną podstawa prawną. Rozpatrując sprawę w ramach tych kryteriów uznać należy, że skargi "C." Sp. z o.o. i "T." Sp. z o.o., niezależnie od podnoszonych w nich zarzutów, są uzasadnione, gdyż zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] stycznia 2008 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Na wstępie podkreślić należy, iż jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest wyrażona w art. 16 k.p.a. zasada trwałości decyzji administracyjnych. Ma ona na celu zagwarantowanie pewności i bezpieczeństwa obrotu prawnego, ochronę praw nabytych jednostki, a także przyczynienie się do pogłębiania zaufania obywateli do działalności organów. Trwałość decyzji ostatecznych oznacza, że ich zmiana, stwierdzenie nieważności oraz wznowienie postępowania mogą nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie postępowania administracyjnego lub ustawach szczególnych. Zasada ta wymaga przy tym ścisłego przestrzegania granic rozpoznania sprawy dla konkretnego, przewidzianego przez kodeks, trybu eliminacji z obrotu prawnego ostatecznej decyzji administracyjnej. Przesłanki każdego z tych trybów nie mogą być stosowane zamiennie bądź łącznie w ramach jednego postępowania (por. wyrok NSA z 4.10.2002 r., sygn. akt IV SA 1206/02, ONSA 2003, Nr 4, poz. 140). Jednym ze szczególnych trybów weryfikacji ostatecznych decyzji administracyjnych przewidzianych przepisami kodeksu postępowania administracyjnego jest tryb uregulowany w art. 161 § 1 k.p.a. Przepis ten stanowi, iż minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzję ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa. Zważyć przy tym należy, iż o ile niektóre inne tryby weryfikacji decyzji ostatecznych mają na celu wyeliminowanie określonego rodzaju wadliwości, o tyle tryb przewidziany w cytowanym przepisie dotyczy weryfikacji decyzji prawidłowej (niedotkniętej żadną kwalifikowaną wadą prawną), która nie może być wzruszona na podstawie przepisów kodeksu, przewidujących zmianę lub uchylenie decyzji na podstawie art. 154, 155, 163 lub stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1, czy też wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną na podstawie art. 145 § 1 k.p.a. (vide wyrok SN z dnia 10 stycznia 1997 r., sygn. III RN 52/96, OSNP 1997, Nr 18, poz. 331). W ramach prowadzonego w tym trybie postępowania administracyjnego nie dochodzi do ponownego merytorycznego rozpoznawania istoty sprawy zakończonej ostateczną decyzją, a jego przedmiotem jest wyłącznie ustalenie, w jakim stopniu stan faktyczny sprawy odpowiada ustawowym przesłankom uchylenia lub zmiany w niezbędnym zakresie ostatecznej decyzji, której legalności w tym postępowaniu organy nie mogą kwestionować. Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy, przede wszystkim wskazać należy, iż zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz poprzedzająca ją decyzja tego organu z dnia [...] stycznia 2008 r. nr [...] wydane zostały w sytuacji, gdy nie zostało jeszcze zakończone, prowadzone równolegle, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] sierpnia 2006 r. orzekającej o nie wpisaniu willi przy ul. [...] w W. do rejestru zabytków. Nie ulega zaś wątpliwości Sądu, że ze względu na subsydiarny charakter postępowania uregulowanego w art. 161 k.p.a. nie można go było uruchomić, przed zakończeniem postępowania nadzorczego prowadzonego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. Skoro bowiem warunkiem jego zastosowania, jest brak możliwości wykorzystania innego trybu wzruszenia ostatecznej decyzji, zaś celem tego postępowania jest zmiana lub uchylenie w niezbędnym zakresie decyzji nie wadliwej, to wymaga to przede wszystkim zakończenia prowadzonego już postępowania, w toku którego dopiero ustalone zostanie czy badana decyzja obarczona jest kwalifikowaną wadą prawną, czy też nie. Uchylenie ostatecznej decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków przed zakończeniem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji oznacza, że rozstrzygnięcie naczelnego organu nastąpiło w warunkach nie odpowiadających wymaganiom art. 161 § 1 k.p.a., co stanowi w ocenie Sądu rażące naruszenie tego przepisu w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ponadto w ocenie składu orzekającego Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego podejmując kwestionowane rozstrzygnięcia w sposób niedopuszczalny dokonał ingerencji w ustalenia stanu faktycznego sprawy zakończonej ostateczną decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] sierpnia 2006 r. Uznał on mianowicie, wbrew ustaleniom Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, że willa przy ul. [...] w W. jest zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. – o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. nr 162, poz. 1568 ze zm.) i dopiero w oparciu o tak zmienioną ocenę prawną charakteru budynku badał sprawę w kontekście przesłanek, o których mowa w art. 161 § 1 k.p.a. Naruszył on tym samym w sposób rażący gwarantującą pewność obrotu prawnego zasadę trwałości decyzji administracyjnych (art. 16 k.p.a.). Zasada ta wymaga jak już wspomniano na wstępie ścisłego przestrzegania granic rozpoznania sprawy dla konkretnego, przewidzianego przez kodeks postępowania administracyjnego, trybu eliminacji z obrotu prawnego ostatecznej decyzji administracyjnej. Nie ulega wątpliwości Sądu, że w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 161 k.p.a. organ nadzoru nie dokonuje ponownego ustalenia i oceny prawnej stanu faktycznego odnoszącego się do istoty sprawy zakończonej ostateczną decyzją, którą to oceną jest on związany, ale bada wyłącznie tą sprawę w aspekcie określonych tym przepisem przesłanek uchylenia lub zamiany decyzji, w związku z tzw. stanem nagłej konieczności administracyjnej. Innymi słowy ocenia on wyłącznie, czy w związku z wystąpieniem realnego zagrożenia wartości, o których mowa w tym przepisie, istnieje konieczność eliminacji niewadliwej w stopniu kwalifikowanym decyzji z obrotu prawnego. W tym stanie rzeczy niedopuszczalne było na etapie prowadzonego obecnie postępowania nadzwyczajnego rozstrzyganie przez naczelny organ o zabytkowym charakterze nieruchomości objętej decyzją organu konserwatorskiego. Przekroczenie zaś w toku rozpoznawania sprawy przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego określonych w art. 161 § 1 k.p.a. granic nadzwyczajnego postępowania administracyjnego i nie respektowanie wyrażonej w art. 16 k.p.a. zasady trwałości decyzji administracyjnych, skutkowało wydaniem decyzji administracyjnych obciążonych wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a, tj. naruszeniem w stopniu rażącym norm zawartych w przepisach art. 161 § 1 k.p.a. oraz art. 7, 8 i 16 § 1 k.p.a. Biorąc zatem pod uwagę, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca dotknięte są wadą rażącego naruszenia prawa Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów sądowych orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło