II GZ 23/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M. A. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 4 listopada 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 2906/08 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu opłaty legalizacyjnej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania M. A. prawa pomocy w zakresie całkowitym. W sprzeciwie od tego skarżący wskazując na trudną sytuację materialną podniósł, że spłaca długi związane z pożarem powstałym w gospodarstwie oraz zaciągnięty kredyt na zakup sprzętu rolniczego. Postanowieniem z dnia 4 listopada 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 2906/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił M. A. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. A. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu opłaty legalizacyjnej. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji podał, że z dokumentów przedłożonych przez M. A. wynika, iż prowadzi gospodarstwo domowe z synem, jego jedynym dochodem jest kwota 3800 zł uzyskiwana z produkcji rolnej, zaś jako składniki swojego majątku wymienił: dom o powierzchni 180 m2, 43 hektary nieruchomości rolnej, ciągnik ZETOR oraz kombajn zbożowy. Skarżący wskazał, że utrzymanie miesięczne zamyka się w kwocie 1500 zł, a wydatki związane z produkcją rolną to 1800 zł. Ponadto podał, że dochodowość gospodarstwa wynosi 2220 zł na 1 hekter przeliczeniowy, dopłaty unijne wynoszą 27323,97 zł, natomiast wysokość rocznych wydatków wynosi: spłata kredytu inwestycyjnego za 2009 r. - 24515,91 zł, podatek rolny - 1671 zł, opłata za energię - 4526,52 zł, zakupy środków do produkcji - 33063,91 zł, ubezpieczenie -1227 zł, KRUS 1076 zł. Skarżący do wydatków miesięcznych zaliczył również opłaty za usługi telefoniczne w wysokości około 140 zł oraz utrzymanie dwóch osób w wysokości 1000 zł. Wskazał także, iż nie uwzględnił w wydatkach zakupu paliwa do maszyn rolniczych. W sumie wydatki określił na poziomie 4500 zł miesięcznie. Skarżący poinformował również, iż nie posiada zasobów pieniężnych ulokowanych w banku oraz innych oszczędności tzw. środków pieniężnych wolnych, które mogłyby stanowić podstawę zakupu innych dóbr domowych. Sąd I instancji po analizie nadesłanych przez skarżącego dokumentów i przeanalizowaniu okoliczności stwierdził, że nie zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. W ocenie Sądu decydujące bowiem znaczenie ma fakt, że skarżący prowadzi gospodarstwo rolne dużych rozmiarów (ponad 44 ha), roczny dochód gospodarstwa kształtuje się na poziomie 51255 zł, a ponadto skarżący uzyskuje pomoc w postaci dopłat unijnych w wysokości 27232,97 zł. W sumie roczny dochód gospodarstwa wynosi 78000 zł. W ocenie Sądu I instancji skarżący nie wykazał, że wszystkie środki finansowe pozostające w jego dyspozycji były pożytkowane na niezbędne wydatki związane z zaspokajaniem podstawowych potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu skarżący będzie w stanie pokryć koszty wynagrodzenia pełnomocnika i koszty sądowe i dlatego w oparciu o art. 254 § 1 i art. 260 p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy w omawianym zakresie. W zażaleniu M. A. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Podniósł, że środki finansowe na unowocześnienie produkcji rolnej pochodziły głównie z zaciągniętych kredytów. Natomiast do ratowania produkcji bydła mlecznego konieczne stało się zaciągnięcie pożyczek rodzinnych. Skarżący wskazał, że wysokość wydatków na spłacenie zobowiązań finansowych wobec rodziny i banków oraz wydatki związane z kosztami produkcji i utrzymaniem dwuosobowej rodziny, pomimo nowoczesnego gospodarstwa wskazują praktycznie zerowy dochód netto. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie znajduje uzasadnionych podstaw. Stosownie do przepisu art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. następuje w określonych przypadkach - w zakresie całkowitym, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że instytucja zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych zaliczyć można bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Ciężar udowodnienia trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie tego prawa. To strona ma wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jeżeli podane przez stronę we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności nie zostały przez nią należycie uzasadnione lub uprawdopodobnione, to sąd (bądź referendarz sądowy), na mocy art. 255 p.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, że skarżący nie wykazał tego rodzaju sytuacji materialnej, która uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy - nie pozwalają na to miesięczne i roczne dochody. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że dokonując analizy zdolności płatniczych skarżącego Sąd I instancji zasadnie przyjął, iż skarżący nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, jak i koszty sądowe. Zauważyć dodatkowo trzeba, że w zażaleniu skarżący skutecznie nie podważył dokonanych przez WSA ustaleń. Ograniczył się do stwierdzenia, że znajduje się w trudnej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Nie przedstawił więc nowych okoliczności, które mogłyby zmienić ocenę stanu faktycznego sprawy, która - jak wyżej zostało stwierdzone jest prawidłowa. Naczelny Sąd Administracyjny kontrolując prawidłowość orzekania przez Sąd I instancji ocenia je pod względem legalności. W niniejszej sprawie Sąd I instancji nie naruszył obowiązujących go przepisów prawa procesowego i materialnego, a przedstawione w uzasadnieniu rozważania obrazują tok rozumowania Sądu w sposób logiczny i prawidłowy. W konsekwencji zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, stosownie do przepisu art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.