II SA/Gd 4/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wanda Antończyk /spr./ Sędziowie: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Katarzyna Gross po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2009 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 3 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich: uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 25 czerwca 2008r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z dnia 3 listopada 2008 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z 25 czerwca 2008 r. nr [...], w której odmówił przyznania uprawnień kombatanckich A. B. Decyzja powyższa została wydana w oparciu o następujący stan faktyczny: W dniu 20 czerwca 2005 r. A. B. złożył w Urzędzie ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich, załączając do niego kwestionariusz osoby ubiegającej się o takie uprawnienia, Rekomendację Prezesa Zarządu Okręgowego Związku Kombatantów R.P i Byłych Więźniów Politycznych, orzeczenie Komisji Lekarskiej ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia, życiorys oraz oświadczenia dwóch świadków – S. K. oraz S. B. Decyzją z dnia 2 sierpnia 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił wnioskodawcy przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w D. w listopadzie 1940 r. W ocenie organu, strona nie przedstawiła dostatecznych dowodów, potwierdzających, że zachodzą wobec niej przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 – tekst jednolity ze zm.). Organ zakwestionował relacje strony i świadków dotyczące charakteru obozu w D., w którym w 1940 r. przebywał wnioskodawca i uznał, że pobyt strony w obozie związany był z wysiedleniem z rodzinnej miejscowości (obóz przesiedleńczy). We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. B. kwestionował ustalenia organu. Podkreślił w szczególności, że w obozie w D. nie przebywał w związku z przesiedleniem, lecz z powodu ucieczki ojca z obozu z O. i umieszczenia w celu odosobnienia od rodziny w obozie w D. Odwołujący przedłożył jednocześnie dowód z oświadczenia E. D., który potwierdził fakt wysiedlenia rodziny odwołującego przed masowymi wysiedleniami, mającymi miejsce w latach czterdziestych XX w. Organ, rozpoznając sprawę w instancji odwoławczej, dopuścił dowód z zeznań świadków S. K. i E. D. Świadek S. K. zeznał, iż zna A. B., gdyż uczył się z nim kowalstwa, a potem razem byli wywiezieni do obozu w D. Jednak świadek nie wie, jak długo A. B. przebywał w tym obozie, gdzie potem trafił i z jakiego powodu się w nim znalazł. Z kolei E. D. zeznał, iż nic nie wie na temat pobytu A. B. obozie w D., był natomiast świadkiem wywiezienia samochodem A. B. i jego rodziny – co miało miejsce w listopadzie 1940 r. Z pisma Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 11 stycznia 2005 r. wynika, że w D. istniały dwa obozy podległe różnym władzom. Obóz dla internowanych podlegał policji bezpieczeństwa oraz obóz dla wysiedlonych z rejencji [...] – który podlegał Komisarzowi Rzeszy ds. Umacniania Niemczyzny. Jednocześnie w piśmie z dnia 28 kwietnia 2005 r. Instytut Pamięci Narodowej wskazał, że określony przez zainteresowanego "obóz karny w D." był przejściowym obozem policji bezpieczeństwa, do którego zsyłano więźniów politycznych oraz zbiegłych robotników przymusowych z prowincji Prusy Wschodnie na odbycie kary "obozu pracy wychowawczej". W tym obozie nie umieszczano osób wysiedlonych, które przebywały w odrębnym obozie przejściowym dla osób wysiedlonych. W decyzji z dnia 2 stycznia 2006 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, powołując się na dyspozycję art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego – po ponownym rozpatrzeniu sprawy – utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 2 sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu organ zakwestionował wiarygodność zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, wykazując sprzeczności w ich oświadczeniach pisemnych i zeznaniach złożonych w siedzibie organu. Nadto, dokonując oceny w zakresie charakteru obozu, w którym przebywać mógł wnioskodawca w 1941 r., organ uznał, że z uwagi na swój młody wiek, A. B. nie mógł być więźniem politycznym, a tym bardziej wykonywać pracę przymusową, a zatem nie mógł przebywać w obozie podległym policji bezpieczeństwa D. W ocenie organu, w odniesieniu do wnioskodawcy nie zachodzą nadto okoliczności, pozwalające przyznać mu uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c) cytowanej ustawy. Sam fakt wysiedlenia wraz z rodziną z rodzinnej miejscowości, jak stwierdził organ, nie jest represją w rozumieniu cytowanej ustawy, stąd też wnioskowane uprawnienia nie mogą zostać przyznane. Na powyższe rozstrzygnięcie A. B. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, kwestionując ustalenia organu i domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W wyroku z dnia 23 listopada 2006 r., wydanym w sprawie II SA/Gd 106/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku uchylił zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że ustne zeznanie świadka S. K. nie pozostaje w sprzeczności z jego pisemnym oświadczeniem, a organ w zakresie oceny zeznań tegoż świadka przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, naruszając tym samym art. 80 k,p.a. Nadto, w ocenie sądu, nie było wystarczających powodów, aby pominąć dowód z zeznań świadka S. B., tym bardziej, że mógł to być istotny dowód w sprawie. Organ powinien był nadto skorzystać z możliwości przesłuchania strony, gdyż w ocenie sądu w niniejszym stanie faktycznym zachodziły przesłanki z art. 86 k.p.a. Powyższe uchybienia mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Ustalenie bowiem, że skarżący przebywał w tym samym obozie co świadkowie K. i B. mogłoby skutkować przyznaniem mu uprawnień kombatanckich. Jak bowiem wynika z akt, obaj świadkowie posiadają uprawnienia kombatanckie właśnie w związku z faktem przebywania w obozie w D. Tym bardziej zatem, kluczowe znaczenie ma ustalenie, czy skarżący przebywał w jakimś innym obozie niż świadkowie – w obozie przesiedleńczym, co jednak wymaga dodatkowych ustaleń zarówno co do charakteru obozów jak i zaistnienia możliwości spotkania się osób przebywających w różnych obozach, co nie wydaje się możliwe. Decyzją z dnia 25 czerwca 2008 r. Kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie odmówił przyznania A. B. uprawnień kombatanckich na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b) ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W uzasadnieniu organ podał, iż w wyniku postępowania dowodowego ustalono, że brak jest dokumentów, które potwierdzałyby okoliczność osadzenia strony w obozie hitlerowskim w D. Archiwum Państwowe m. st. Warszaw pismami z dnia 25 marca 2008 r. i 7 kwietnia 2008 r. poinformowało, że wysiedlenie mieszkańców z miejscowości D. miało miejsce w latach 1940-1941, jednak sam fakt wysiedlenia nie stanowi podstawy do uwzględnienia wniosku strony. W ocenie organu, znajdujące się w aktach sprawy zeznania świadków S. K. oraz E. D. nie są dostatecznymi dowodami, pozwalającymi na przyznanie uprawnień kombatanckich stronie. W tej sytuacji, nie zostały, w ocenie organu, wypełnione przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b cytowanej wyżej ustawy, co skutkuje rozstrzygnięciem negatywnym w przedmiocie wniosku strony. W dniu 7 października 2008 r. organ przesłuchał A. B. w charakterze strony. Decyzją z dnia 3 listopada 2008 r. organ – po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy – utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 25 czerwca 2008 r. W uzasadnieniu decyzji powołano się na przeprowadzone w sprawie dowody, w tym w szczególności na dowód z przesłuchania strony i jej relacji na temat losów w obozie w D., pisma Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (z 26 lipca 2004 r., 21 stycznia 2005 r., 28 kwietnia 2005 r.), opinie Instytutu Pamięci Narodowej z 27 czerwca 2007 r. i z 28 listopada 2007 r. Analizując powołane wyżej dowody organ stanął na stanowisku, że relacja strony na temat jej pobytu w obozie w D. nie pozwala na uznanie, iż została ona osadzona w jednym z obozów podległych policji bezpieczeństwa. Zdaniem organu, rodzina wnioskodawcy została wysiedlona lub wywieziona. Opisywane przez stronę represje, o których wspomina w swojej relacji, to zdaniem organu poczucie strachu, niepewności, złe warunki zakwaterowania i wyżywania, także bicie i prześladowanie matki, czyli takie formy represji, które zgodnie są opisywane przez rodziny osób wysiedlanych, z którymi organ orzekający zetknął się wielokrotnie w toku prowadzonych postępowań. Opis ten zresztą odbiega od znanych ze źródeł historycznych warunków, które panowały w obozach podległych policji bezpieczeństwa, gdzie na porządku dziennym był reżim 12-godzinnego dnia ciężkiej pracy, ćwiczenia i praca w tzw. czasie wolnym, brutalne traktowanie, bicie, poddawanie torturom. W ocenie organu, ustawodawca miał świadomość różnego charakteru represji, którym poddawano osoby przebywające w różnych obozach, a w związku z tym enumeratywnie wyliczył tytuły, które mogą być uznane za działalność kombatancką lub z nią równoważną, uzasadniającą przyznanie uprawnień kombatanckich. Analizując zebrane w sprawie dowody, w tym zeznania świadków oraz własne oświadczenie strony w konfrontacji z dokumentami i opiniami, które organ zebrał, pochodzącymi zwłaszcza od Instytutu Pamięci Narodowej, organ ustalił, że niemożliwym jest, by strona urodzona w 1934 r. mogła zostać osadzona w obozie podległy policji bezpieczeństwa. W ocenie organu, strona została umieszczona w obozie przesiedleńczym w D., na co wskazują wszystkie zeznania świadków jak i własne oświadczenie strony. Z tych względów wniosek o przyznanie uprawnień kombatanckich A. B. nie mógł zostać uwzględniony. Skargę na powyższą decyzję złożył A. B., domagając się uchylenia tegoż rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu wskazano, że strona została wywieziona do obozu nie jako osoba samodzielna, lecz jako dziecko z matką, a wywiezienie to było formą represji za ucieczkę ojca strony z obozu jenieckiego w O. Skarżący podkreślił, że został wywieziony do obozu jesienią 1940 r., tymczasem masowe wysiedlenia w tym regionie miały miejsce w 1941 r. i latem tego roku został utworzony obóz dla przesiedleńców. Nie mógł więc w nim przebywać, a tym samym stanowisko organu jest zupełnie nieracjonalne. Nadto, skarżący podał, że świadkowie K. i B., którzy przebywali w tym samym obozie co on – otrzymali uprawnienia kombatanckie. To również sprawia, że wydane rozstrzygnięcie jest niesłuszne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując jednocześnie w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga niniejsza zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie wydane zostało z naruszeniem przepisów postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W niniejszej sprawie, w dniu 23 listopada 2006 r. wydany został wyrok przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, na mocy którego zaskarżona decyzja Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 2 stycznia 2006 r. oraz decyzja ją poprzedzająca zostały uchylone w następstwie uwzględnienia skargi A. B. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd wskazał na uchybienia przepisom postępowania, których dopuścił się organ, a które polegały w szczególności na przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów w zakresie analizy zeznań przesłuchanych w sprawie świadków, braku dążenia do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego w sytuacji dysponowania skąpym materiałem dowodowym i zaniechania przesłuchania strony oraz braku poczynienia ustaleń w przedmiocie charakteru obozu, w którym przebywał skarżący – w szczególności braku odniesienia się do kwestii, czy skarżący przebywał w tym samym obozie, co świadkowie, którym uprawnienia kombatanckie zostały przyznane, czy też w jakimś innym obozie przesiedleńczym oraz czy istniała możliwość spotkania się osób przebywających w różnych obozach. Zgodnie z treścią art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna o charakterze wiążącym musi dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Natomiast, wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych. W ocenie sądu orzekającego w niniejszym składzie organ nie wykonał wytycznych, zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 listopada 2006 r., zawierających wskazania co do dalszego postępowania. Tym samym uznać należy, że naruszając dyspozycję art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, organ jednocześnie naruszył te same reguły, które były podstawą uchylenia decyzji na mocy wyżej wymienionego wyroku, tj. art. 7 i 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. W uzasadnieniu skarżonego rozstrzygnięcia brak jest rozważań na temat charakteru obozów znajdujących się w D., poza samym wskazaniem, że w mieście tym znajdowały się dwa obozy podległe różnym organom. Organ nie ustosunkował się do kwestii możliwości spotkania się w obozie strony ze świadkami, a mianowicie – czy było możliwe, aby takie spotkanie nastąpiło pomiędzy osobami przebywającymi w dwóch różnych obozach w D. Dalej, organ nie wyjaśnił przyczyn, dla których uprawnienia kombatanckie zostały przyznane świadkom zeznającym w niniejszej sprawie administracyjnej, którzy przebywali w tym samym obozie co skarżący, a odmówiono przyznania tych uprawnień skarżącemu. Tak jak to wskazano w uzasadnieniu wyroku tut. Sądu z dnia 23 listopada 2006r. i co wynika ze złożonych do akt sprawy dokumentów/ k-3,5 akt administracyjnych/ S. K. oraz S. B. otrzymali uprawnienia z tytułu przebywania w hitlerowskim obozie w okresie od 11.40 do 11.40, przepis ustawy 04. Skarżący podnosił, że również w tym samym okresie/ od listopada 1940/ przebywał w obozie w D. Organ nie dokonał ustaleń w tym zakresie mając do dyspozycji zeznania świadka S. K., z których wynika, że spotkał w obozie skarżącego wraz z matką, jak również zeznania skarżącego dotyczące spotkania z w/wym. świadkiem. Organ nie dokonał oceny tych zeznań w sposób umożliwiający dokonanie ustaleń wskazanych w wyroku Sądu, w świetle pozostałych dowodów zgromadzonych w sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie odniósł się, mimo wskazań Sądu do powyższych kwestii, czym naruszył przepis art. 153 ustawy-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 cytowanej ustawy w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Mając to na względzie, sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy – Prawo o posterowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 25 czerwca 2008 r. Orzekając ponownie, organ zobowiązany będzie uwzględnić wytyczne zawarte w wyroku sądu z dnia 23 listopada 2006 r., ustosunkowując się do wymagających wyjaśnienia kwestii, podniesionych w uzasadnieniu zarówno wskazanego wyżej, jak i niniejszego rozstrzygnięcia.