I FZ 197/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Maria Dożynkiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "T." Spółki z o.o. w L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 1099/08 w zakresie częściowego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi "T." Spółki z o.o. w L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 17 czerwca 2008 r. nr ... w przedmiocie ustalenia w podatku od towarów i usług dodatkowego zobowiązania podatkowego za maj, czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2003 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z 25 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 1099/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przyznał "T." Spółce z o.o. w L. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1000 zł w sprawie ze skargi spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z 17 czerwca 2008 r. nr ... w przedmiocie ustalenia w podatku od towarów i usług dodatkowego zobowiązania podatkowego za maj, czerwiec, lipiec, sierpień i wrzesień 2003 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych, uzasadniając wniosek swoją sytuacją finansową. Spółka zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej z uwagi na toczące się postępowania egzekucyjne. Nie posiada majątku trwałego ani ruchomego. Kapitał zakładowy wynosi 50000 zł. Środki na rachunku bankowym spółki są zajęte. 2007 rok zakończyła ze stratą 117260,04 zł. W deklaracjach VAT-7 za miesiące od lipca do października 2008 r. wykazano nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do rozliczenia w kolejnym miesiącu w kwotach od 15000 do 17000 zł. Należny wpis od skargi wynosi 1780 zł. WSA częściowo uwzględnił wniosek strony, bowiem uznał, że spółka dowiodła, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd ten wskazał jednak, że z przedstawionych deklaracji VAT-7 wynika, iż spółka ponosiła miesięcznie wydatki na zakup towarów i usług w wysokości 5000 zł i wykazała nadwyżki podatku do przeniesienia na następny miesiąc, nie żądając jednak ich zwrotu bezpośredniego. Strona przemilczała kwestię możliwości wyegzekwowania swoich wierzytelności od kontrahentów. Sąd pierwszej instancji wskazał również na możliwość dokonania dopłat przez wspólników spółki. Spółka zaskarżyła postanowienie Sądu pierwszej instancji i w zażaleniu wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania lub o uchylenie postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zdaniem spółki WSA naruszył art. 141 § 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), bowiem nieprawidłowo wyjaśnił i przedstawił stan sprawy i nie zastosował art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu strona podniosła, że nie ma żadnych środków operacyjnych na sfinansowanie postępowania. Ponadto wskazała, że ewentualne dopłaty do kapitału zakładowego nie mogłyby być przeznaczone na koszty postępowania, podobnie nie mogłaby przeznaczyć na ten cel nadwyżki podatku naliczonego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.) - taki był też zakres wniosku spółki, a nie jak wskazała ona w zażaleniu - art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., zatem taki jest również zakres oceny postanowienia Sądu pierwszej instancji w niniejszym postępowaniu zażaleniowym. Przede wszystkim należy wskazać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Zgodnie bowiem z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Strona ma zatem przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że nie jest możliwe całkowite uwzględnienie żądania spółki zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy z uwagi na to, że z przedstawionych deklaracji VAT-7 wynikało, iż spółka ponosiła miesięcznie wydatki na zakup towarów i usług w wysokości 5000 zł i wykazała nadwyżki podatku do przeniesienia na następny miesiąc, nie żądając jednak ich zwrotu bezpośredniego, a ponadto WSA słusznie wskazał na możliwość wyegzekwowania wierzytelności od kontrahentów spółki lub dokonania dopłat przez wspólników spółki. Należy stwierdzić, że również na etapie zażalenia strona nie wskazała na żadne okoliczności lub dokumenty, które uzasadniałyby pozytywne dla strony rozpoznanie wniosku o całkowite zwolnienie z kosztów sądowych. Przedstawione przez stronę w zażaleniu argumenty, oprócz oświadczenia strony, nie zostały poparte udokumentowanym uzasadnieniem, które uprawdopodabniałoby przyczyny, z powodu których spółka nie mogłaby skorzystać ze środków pochodzących z dopłat wspólników lub przekazanej bezpośrednio nadwyżki podatku. Brak jest także - poza oświadczeniem strony - udokumentowanej informacji co do prowadzenia działalności gospodarczej, co ma w niniejszej sprawie istotne znaczenie. Jeżeli bowiem spółka nie zamierzała prowadzić dalszej działalności gospodarczej, miała prawną możliwość zakończenia tej działalności. Spółka wskazała jednak, że przestała prowadzić działalność gospodarczą z powodu prowadzonych postępowań egzekucyjnych. W świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego trudno uznać, aby okoliczność ta uprawdopodobniała brak możliwości uzyskania środków na pokrycie kosztów sądowych. W postanowieniach z 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) NSA podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od tych podmiotów, które w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą toczą spory sądowe. Działalność ta bowiem ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Przyznanie prawa pomocy jest zatem możliwe, gdy dany podmiot wykaże ponad wszelką wątpliwość, że nie mógł uzyskać środków z przyczyn od siebie niezależnych. W sytuacji bierności strony zarówno w prowadzeniu działalności gospodarczej, jak i egzekwowaniu swoich wierzytelności od kontrahentów, trudno uznać, aby słuszne było przenoszenie całkowitego ciężaru kosztów postępowania takiego podmiotu na pozostałych podatników. Za słuszne zatem należy uznać "wyważenie" przez Sąd pierwszej instancji kwestii przyznania prawa pomocy w okolicznościach niniejszej sprawy, które polegało na zwolnieniu spółki od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1000 zł. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa. Zatem nie znajdując podstaw do uwzględnienia zażalenia, należało stosownie do art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzec jak w sentencji.