I FZ 421/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 660/10 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i odmowy przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 23 grudnia 2009 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanawia: 1) utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie w części dotyczącej zwolnienia W. M. od kosztów sądowych, 2) uchylić postanowienie w pozostałym zakresie i przekazać sprawę w tym zakresie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z 24 sierpnia 2010 r., w sprawie o sygnaturze akt III SA/Wa 660/10 ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwolnił skarżącego z kosztów sądowych i odmówił mu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Sąd pierwszej instancji po przeanalizowaniu sytuacji materialnej skarżącego pod kątem przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") uznał, że uzasadnia ona przyznanie temu skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. Jednocześnie Sąd wskazał, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie zasługuje na uwzględnienie z uwagi na to, że "(...) brak jest konieczności ustanawiania zawodowego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania.". Niezależnie od tego Sąd dodał, że skarżący nie wykazał, aby podejmował we własnym zakresie działania zmierzające do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i że działania te nie powiodły się z uwagi na to, że nie był on w stanie spełnić jego żądań finansowych. Skarżący zakwestionował ww. postanowienie w części dotyczącej odmowy ustanowienia mu profesjonalnego pełnomocnika. Podkreślał, że jego sprawa ma charakter skomplikowany, a on sam jest osobą nieporadną i niezdolną do samodzielnego podejmowania czynności procesowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Postanowienie podlega uchyleniu w zaskarżonej części. W myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1) zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Nie jest zatem przesłanką odmowy bądź przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie charakter i stopień skomplikowania sprawy zawisłej przed sądem, które to kryterium przyjął Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie. Mimo że skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym Sąd pierwszej instancji uzasadniając swoje stanowisko w tym przedmiocie w ogóle nie odniósł się do przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia Sąd wskazał, że sytuacja materialna skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, jednakże nie przeanalizował tej sytuacji pod kątem treści art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z uzasadnienia wynika natomiast, że głównym argumentem przemawiającym za odmową skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym również ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, jest fakt, iż przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie wymagają, aby strona występowała z profesjonalnym pełnomocnikiem oraz to, że przepisy te ustanawiają pewne normy, które gwarantują stronie możliwość dochodzenia jej praw przed tym sądem bez konieczności posiadania takiego pełnomocnika. Ponadto Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia zwrócił uwagę, że skarżący nie wykazał, jakoby podjął we własnym zakresie działania zmierzające do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, a nie powiodły się one dlatego, że skarżący nie był w stanie spełnić jego żądań finansowych. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji należy uznać za nieprawidłowe, a wręcz naganne, skoro argumentacja tego Sądu w zakresie odmowy skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym opiera się na pozaustawowych przesłankach niewymienionych w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., co jest niedopuszczalne. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozpoznając ponownie niniejszą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien dokonać analizy sytuacji materialnej skarżącego pod kątem przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.