II SA/Sz 878/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 marca 2009r. sprawy ze skargi A. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu własności i posiadania na rzecz Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego oddala skargę Decyzją administracyjną z dnia [...], nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy w G. orzekł o przejęciu własności i posiadania na rzecz Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w G. stanowiącego własność M. S., nr ewidencji gruntów [...] i [...]. Pismem z dnia [...] A. S. i M. S. będące spadkobiercami M. i M. S. oraz D. F. wniosły o; - stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy G. z dnia [...], - zwrócenie 2/6 części (po 1/6 części, czyli po 1,12 ha dla każdej z nich) z zabranego bez podstawy prawnej części gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha ewentualnie o przyznanie gruntów zamiennych, odpowiednio co do powierzchni lub wartości, - odstąpienie od żądania zwrotu zwaloryzowanej kwoty emerytury jaką pobierała do śmierci M. S. za 2/6 części przekazanego gospodarstwa nie będącego jej własnością. Opisując okoliczności sprawy wnioskodawczynie wskazały, że aktem nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w G. z dnia [...] M. S. otrzymała gospodarstwo rolne położone w G. przy ul. [...], o pow. [...] ha wraz z zabudowaniami. Nadanie to nastąpiło na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.U. Nr 46, poz. 340) na rzecz M. S. Na mocy orzeczenia z dnia [...], sygn. [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ceny gospodarstwa M. S. została zwolniona z obowiązku uiszczenia ceny nabycia jako uprawniony repatriant, który pozostawił mienie za granicami. Dekret z dnia 6 września 1951r. był podstawowym aktem prawnym regulującym stosunki własnościowe na obszarze Ziem Odzyskanych sankcjonującym stan faktyczny istniejący w dniu jego wejścia w życie, tj. 7 września 1951r. Ten stan faktyczny polegał na posiadaniu i prowadzeniu gospodarstw rolnych lub działek stanowiących dotąd własność państwa przez osoby fizyczne, które do dnia 7.09.1951r. nie nabyły ich własności. Osoby te stawały się właścicielami z mocy dekretu , a akt nadania miał charakter deklaratoryjny. Akty te nie przenosiły jednak własności. Natomiast w stosunku do osób, które zostały wprowadzone w posiadanie gospodarstw po 7.09.1951r. akt nadania miał charakter konstytutywny; bezpośrednio przenosił własność na nabywcę. Akt własności nadany na rzecz M. S. wydany został na podstawie art. 5 i 10 ww. dekretu, bowiem wprowadzona ona została w posiadanie gospodarstwa rolnego w dniu [...], a wniosek o przyznanie własności złożyła w dniu [...]. Dekret z dnia 6.09.1951 r. był ustawą szczególną w stosunku do dekretu z dnia 6.09.1944r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska i utrzymywał w mocy jego postanowienia w zakresie, w jakim sam nie regulował. Między innymi na zasadzie określonej w art. 17 dekretu z dnia 6.09.1944 r., małżeństwo sądownie nie rozłączone uważa się za jednego uprawnionego do nabycia gospodarstwa, a zatem w ocenie skarżących nie jest istotne kto figuruje jako właściciel w akcie nadania, ani kto składał wniosek o nadanie. W świetle powyższego nadane gospodarstwo stanowiło współwłasność M. i M. S. na zasadzie wspólności ustawowej, ponieważ ich małżeństwo nie było w żaden sposób rozwiązane. Nadto w ówczesnej praktyce preferowano nadawanie na imię i nazwisko jednego uprawnionego, i najczęściej w dokumentach figurował mężczyzna. W przypadku M. i M. S. zrobiono odwrotnie, nie znaczy to jednak, że tylko M. S. była wyłączną właścicielką ww. gospodarstwa rolnego. Niewłaściwa interpretacja przepisów na podstawie których nadana została nieruchomość, spowodowała uznaniem w dacie przekazywania gospodarstwa za zaopatrzenie emerytalne M. S. jako wyłączną właścicielkę gospodarstwa. Tymczasem współwłasność wnioskodawczyni potwierdza akt notarialny z dnia [...], repertorium A Nr [...] sporządzony w Państwowym Biurze Notarialnym w G., którym małżeństwo S. zbywało działkę o pow. [...] ha na rzecz "A" w S. Oddział w G. Spośród spadkobierców M. S. w dacie otwarcia spadku, jedynie żona M., córka D. F. i A. S. spełniały warunki do dziedziczenia po 1/3 części jego udziału w gospodarstwie rolnym, które wówczas w całości miało pow. [...] ha. D. F. zmarła [...], a jej udział w gospodarstwie rolnym odziedziczyła siostrzenica M. S. Na skutek niewłaściwej interpretacji przepisów, na podstawie których nadana została nieruchomość, przejmując od M. S. gospodarstwo rolne na własność Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne nie żądano od niej postanowienia spadkowego po M. S. z uwzględnieniem dziedziczenia jego udziału w gospodarstwie rolnym. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...], nr [...], po przeprowadzeniu postępowania zainicjowanego ww. wnioskiem A. S. i M. S. odmówiło stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...], nr [...] orzekającej o przejęciu własności i posiadania na rzecz Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w G. stanowiącego własność M. S. W uzasadnieniu Kolegium wskazało, iż ww. wniosek skarżące oparły na założeniu, że ostateczna decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w G. wydana została bez podstawy prawnej i z tego powodu winno nastąpić stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. jednakże w ocenie Kolegium w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyn zawartych w art. 156 K.p.a. Sporna decyzja wydana została w oparciu o obowiązujące w dacie jej wydawania przepisy prawa materialnego, regulującego stosunki administracyjnoprawne przez właściwy organ. Uzasadniając wniosek o stwierdzenie nieważności , skarżące wskazały m.in. błędne określenie właścicieli gospodarstwa rolnego, które zostało przekazane na rzecz Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne, ponieważ powinno ono zostać przekazane i w konsekwencji przejęte od małżonków M. i M. S., a nie wyłącznie od M. S., tymczasem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. S. złożyła w dniu [...] "Wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej na ziemiach Odzyskanych" wnosząc w nim o nadanie prawa własności nieruchomości położonej w G., obejmującej [...] ha gruntu z zabudowaniami. Z orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa sporządzonego w dniu [...] wynika, że gospodarstwo rolne nadane zostało M. S. Aktem nadania Nr [...], sporządzonym w dniu [...] Powiatowa Komisja Ziemska w G. nadała M. S. gospodarstwo rolne w G., [...], o obszarze ogólnym [...] ha. Wnioskiem z dnia [...] do Sądu Powiatowego w S. zwrócono się o założenie księgi wieczystej dla ww. nieruchomości rolnej stanowiącej własność M. S. Nadto pismem z dnia [...] podpisanym przez zastępcę Naczelnika Powiatu G. a skierowanym do Wydziału Przyznawania Rent ZUS Oddział w S. poinformowano, że dokumentacja uwłaszczeniowa wydana jest na M. S., natomiast M. S. nie figuruje jako właściciel. Końcowo Kolegium wskazało, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji (art. 16 Kpa.) dlatego może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kpa, natomiast w przedmiotowej sprawie naruszenia takiego nie stwierdzono. Nie zgadzając się ze stanowiskiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego wyrażonym w decyzji z dnia [...] A. S. i M. S. złożyły wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że Kolegium ograniczyło się jedynie do zacytowania katalogu przypadków, w których decyzja jest wydana bez podstawy prawnej, w dalszej części przytaczając argumenty zawarte we wniosku. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...]. W uzasadnieniu organ podał, że w kwestionowanej decyzji szczegółowo wyjaśnione zostały zasady stosowania art. 156 § 1 Kpa i w rozpoznawanej sprawie nie można stwierdzić, że decyzja została wydana bez podstawy prawnej, ponieważ decyzja Naczelnika Miasta i Gminy G. z dnia [...] wydana została w oparciu o obowiązujące w dacie jej wydania przepisy prawa materialnego. Organ nie dopatrzył się także rażącego naruszenia prawa, a w szczególności dokonania mylnej wykładni prawa stojącej w oczywistej sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym, co potwierdziły liczne dowody zgromadzone w sprawie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w S. A. S. i M. S. zarzuciły organowi błędną interpretację przepisów dotyczących prawa własności, w dalszej części powtórzyły argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności prawem jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta dokonywana jest pod względem zgodności zaskarżonych aktów z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania powyższej decyzji nie zaś według kryteriów słusznościowych. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych kryteriów skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Przede wszystkim należy wyjaśnić, iż decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] orzekająca o przejęciu na własność Państwa, za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. S. jest decyzją ostateczną. Stosownie do art. 16 § 1s Kpa statuującego zasadę trwałości decyzji ostatecznych, wzruszenie takich decyzji może nastąpić tylko w trybach szczególnych przewidzianych w Kpa i w przypadkach przewidzianych w przepisach. Zasada trwałości decyzji administracyjnych zawarta w art. 16 § 1 Kpa jest związana z ochroną porządku prawnego oraz konstytucyjną zasadą ochrony praw nabytych. Przesłanki zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności takich decyzji nie mogą być poddawane wykładni rozszerzającej. Tak więc zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wymaga ścisłego przestrzegania granic rozpoznania sprawy dla konkretnego, przewidzianego przez Kpa trybu eliminacji z obrotu prawnego ostatecznej decyzji. W postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności decyzji organ nadzoru ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 Kpa. Obowiązkiem organu jest wyłącznie ocena kwestii czysto prawnych, w rozpoznawanej sprawie rażące naruszenie prawa, przy czym taka ocena dokonywana jest w oparciu o stan faktyczny i prawny z daty wydania kwestionowanej decyzji a organ nadzoru nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń dotyczących stanu faktycznego. Rozstrzygające dla uznania naruszenia prawa za rażące jest to, że rodzaj naruszenia i jego skutki powodują, iż decyzja taka nie może być akceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organ praworządnego państwa. Odnosząc powyższe rozważania do rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu ustalenia organu co do nie istnienia przesłanki rażącego naruszenia prawa są prawidłowe. Z wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] na postawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa wynika, że skarżące zarzucają, iż decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej bowiem gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność M. S. i jej męża M. S. zgodnie z dekretem z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych oraz dekretem z dnia 6 września 1946 r. ustroju rolnym i osadnictwie na terenie Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. S. w dniu [...] złożyła wniosek "o przejęcie gospodarstwa (...) w zamian za rentę". W dacie wydania decyzji z dnia [...] M. S. była jedyną właścicielką gospodarstwa rolnego co wynika z aktu nadania Nr [...] z dnia [...], orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] oraz postanowienia Sądu Powiatowego w S. dnia [...] dotyczącego założenia dla nieruchomości rolnej księgi wieczystej . Akt nadania i orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w dacie wydania decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] były decyzjami ostatecznymi. Dopóki decyzja ostateczna nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, wiąże ona zarówno organ jak i strony oraz korzysta z domniemania prawidłowości i zgodności z prawem. Organ rozpoznając wniosek M. S. o przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa związany był decyzjami - aktem nadania i orzeczeniem w wykonaniu aktu nadania. Dodatkowo należy wskazać, że wyłączne prawo własności gospodarstwa rolnego M. S. wynikało z księgi wieczystej Nr [...]. Zgodnie z art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz.U. Nr 57 poz. 319 ze zm.) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd rozpoznający skargę podziela stanowisko wyrażone w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1961 r. sygn. I CR 962/60 (OSNCP 1963/1/18) z którego wynika, że domniemania określonego w art. 18 § 1 prawa rzeczowego nie może podważać okoliczność, że osoba wpisana do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości pozostaje w związku małżeńskim. Reasumując powyższe rozważania, należy stwierdzić, że decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] orzekająca o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego M. S. jest zgodna z prawem. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek uwzględnić z urzędu, skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm).