V SA/Wa 3140/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Joanna Zabłocka (spr.), Protokolant - Monika Włochińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2009 r. sprawy ze skargi T. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy uchyla zaskarżoną decyzję Pismem z dnia ... września 2008 r. T. R. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu kosztów upomnień i odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na : ubezpieczenie społeczne, FP i FGŚP i ubezpieczenie zdrowotne oraz o rozłożenie na ... miesięcznych rat kwoty nominalnej nieopłaconych składek. Uzasadniając wniosek wskazał, że zadłużenie powstało w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która została zlikwidowana w 2006 r. Skarżący wyjaśnił, że ma na utrzymaniu dwoje małych dzieci oraz niepracującą żonę, nie posiada żadnego majątku. Z tytułu umowy o pracę otrzymuje wynagrodzenie w kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę i dodatkowo ... zł alimentów na utrzymanie syna. Poza comiesięcznymi wydatkami na czynsz za mieszkanie, prąd, wodę i inne opłaty oraz na koszty utrzymania rodziny, spłaca jeszcze zaciągnięte kredyty. Decyzją z dnia ... września 2008 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia odsetek za zwlokę. Rozpoznając sprawę ponownie, w wyniku odwołania wniesionego przez dłużnika, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, działając w imieniu ZUS decyzją z dnia ... października 2008 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia ... września 2008 r. W uzasadnieniu decyzji organ orzekający wyjaśnił, że zadłużenie dotyczy okresu od ... r. do marca ... r. Z tytułu tego zadłużenia przeciwko T. R. było prowadzone postępowanie egzekucyjne w trybie egzekucji własnej prowadzonej przez Dyrektora Oddziału ZUS oraz w trybie egzekucji administracyjnej prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Obie egzekucje okazały się bezskuteczne. Obecnie dłużnik zatrudniony jest w charakterze kierowcy z minimalnym wynagrodzeniem wolnym od potrąceń(... zł brutto). Żona dłużnika jest osobą bezrobotną z prawem do zasiłku w wysokości ... zł. Dłużnik ma na utrzymaniu dwoje dzieci: syna z poprzedniego małżeństwa w wieku ... lat , na utrzymanie którego otrzymuje alimenty od byłej żony w kwocie ... zł miesięcznie, oraz córkę w wieku ... miesięcy. Przedstawił dokładnie miesięczne, bieżące wydatki dłużnika oraz posiadane przez niego zadłużenie i kwoty miesięcznych spłat zadłużenia. Ustalił, że dłużnik na terenie O. nie posiada nieruchomości, jest współwłaścicielem samochodu marki F. z ... r. Wyjaśnił, że dokumentacja potwierdza, że sytuacja dłużnika wypełnia od strony formalnej przesłanki z art. 28 ust.3 pkt 3 i 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jednak przesłanek tych nie można interpretować w oderwaniu od wykładni celowościowej, umorzenie prowadzi bowiem do trwałej rezygnacji z odzyskania należności publicznoprawnych należnych zarządzanym przez ZUS funduszom, co oznacza, że chwili podejmowania decyzji muszą być pełne podstawy do stwierdzenia, że nieściągalność zadłużenia ma charakter trwały i całkowity. Jedynym wyjątkiem od tej zasady jest sytuacja przewidziana w art.28 ust. 3 a ustawy, skonkretyzowana w §3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.03.141.1365), zwanego dalej "rozporządzeniem", tj. zaistnienie szczególnych okoliczności wskazujących, że zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Organ stwierdził, również, że nieściągalność zadłużenia nie ma charakteru trwałego, szczególnie wobec złożenia przez dłużnika wniosku o rozłożenie zadłużenia na raty, co potwierdza, że istnieje możliwość przeznaczenia co miesiąc określonej kwoty na spłatę zadłużenia, przez co dłużnik nie wykazał w dostatecznym stopniu zaistnienia którejkolwiek z przesłanek wymienionych w §3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia. Organ orzekający stwierdził również, że zgodnie z dyspozycją art. 28 ust.4 ustawy umorzenie odsetek za zwlokę następuje w sytuacji, gdy umorzona zostaje należność główna, tj. należność z tytułu składek oraz, że nie można umorzyć samych odsetek za zwlokę, jeżeli brak jest przesłanek do umorzenia należności składkowej. Na powyższą decyzję z dnia ... października 2008 r. T. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez umorzenie kwoty odsetek i rozłożenie pozostałej części długu na raty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że została ona wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust.1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2007 r. Nr 11,poz.74) zwanej dalej ustawą, poprzez błędną interpretację tego przepisu, co w ocenie Sądu miało wpływ na wynik sprawy . Decyzja wydana w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy utrzymała w mocy w całości decyzję wydaną przez Zakład w pierwszej instancji, co oznacza, że organ orzekający w wyniku ponownego rozpoznania sprawy w całości podzielił zaprezentowany tam pogląd prawny (przytoczony również w uzasadnieniu decyzji II instancji) polegający na tym, że umorzenie należności pochodnych, w tym odsetek, jest możliwe jedynie wówczas, gdy następuje umorzenie należności podstawowej, a więc składek; brak jest więc podstaw dla umorzenia jedynie odsetek za zwłokę. Pogląd ten jest błędny. Należy wyjaśnić, że przepisy ustawy rozróżniają pojęcie "należności z tytułu składek" od pojęcia " składek". Należności z tytułu składek zostały zdefiniowane w art.24 ust.2 ustawy, jako "składki oraz odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkowa opłata". Przepis art. 28 ust.1 ustawy przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a więc zarówno składek jak i należności ubocznych, w tym odsetek za zwłokę. Przepis art. 28 ust.4 ustawy stanowi, że umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę , kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Z brzmienia tego przepisu wynika więc, że nie może nastąpić umorzenie samych składek bez umorzenia należności ubocznych, ponieważ w przypadku umorzenia składek, z mocy prawa nastąpi także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i opłaty dodatkowej. Nie ma natomiast przepisu, który zabraniałby umorzenia samych należności ubocznych. Zakład ma więc możliwość umorzenia na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy samych należności ubocznych w całości lub w części, co organ orzekający weźmie pod uwagę przy ponownym rozpoznawaniu sprawy. Ponadto , wobec faktu, że w sprawie zostały spełnione warunki formalne pozwalające na umorzenie zadłużenia, organ orzekający rozpoznając sprawę ponownie, rozważy, biorąc pod uwagę interes dłużnika oraz interes społeczny , rozumiany tu jako interes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zarządzanych przez ZUS Funduszy: Ubezpieczeń Społecznych, Ubezpieczeń Zdrowotnych oraz Pracy (art.7 Kpa), czy należy umorzyć odsetki i odzyskać pozostałą część należności, poprzez uzyskanie jej spłaty w ratach czy też nadal prowadzić egzekucję, co do której istnieje znaczące prawdopodobieństwo, że będzie bezskuteczna lub pozwoli na odzyskanie kwoty mniejszej niż odsetki, o umorzenie których wnosi skarżący. Wskazać bowiem należy , że zadłużenie powstało w ...r. i w ... r. , a do dnia wydania decyzji przez organ II instancji, tj. przez okres około 8 lat z zadłużenia nie odzyskano żadnej kwoty. W związku z powyższym, uznając, iż w niniejszej sprawie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust.1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.