II GZ 151/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Cezary Pryca po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 3158/08 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2008 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności do gruntów rolnych postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata Postanowieniem z dnia 12 maja 2009 r. sygn. akt V SA/Wa 3158/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odmówił B. K. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] października 2008 r. w przedmiocie odmowy przyznania jednolitej płatności obszarowej oraz płatności uzupełniającej. Sąd I instancji uznał, że skarżący nie wykazał braku środków na pokrycie kosztów postępowania, ponieważ wraz z małżonką uzyskują stałe dochody z pracy i renty, które wynoszą ponad 2300 zł brutto. Ponadto rodzina skarżącego posiada mieszkanie o pow. 60 m2 oraz gospodarstwo rolne o pow. 2,95 ha. Gospodarstwo przynosi dochody w wysokości 8770 zł rocznie. Sąd zwrócił również uwagę, że wyjaśnienia skarżącego nie zostały poparte dowodami potwierdzającymi istnienie powołanych przez niego okoliczności. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazał, że jest osobą niepełnosprawną i w związku z tym znaczna część miesięcznych dochodów rodziny przeznaczana jest na rehabilitację oraz leki, jednakże pomimo wezwania z dnia 2 lutego 2009 r. do nadesłania dokumentów potwierdzających powyższy fakt (np. faktur za lekarstwa, rachunków za leczenie), skarżący poprzestał jedynie na złożeniu oświadczenia. Sąd podkreślił również, że z nadesłanych przez skarżącego wyciągów z rachunku bankowego wynika, iż saldo w okresie od sierpnia 2008 r. do stycznia 2009 r. wynosiło od 6778 do ponad 10000 zł. B. K. wyjaśnił, że środki te stanowią pożyczkę, jaką zaciągnął we wrześniu 2008 r. Zdaniem Sądu, z załączonych przez skarżącego dokumentów nie wynika jednak, że kwota znajdująca się na wskazanym rachunku bankowym stanowi udzieloną mu pożyczkę. Ponadto Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie przedstawił dokumentów wskazujących na sposób wydatkowania tych środków. Wskazał wprawdzie, iż kwota pożyczki przeznaczana jest na pokrycie podstawowych potrzeb, jednakże faktu tego skarżący nie udowodnił. W ocenie Sądu powyższe okoliczności świadczą o tym, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji ubóstwa rozumianego jako brak środków finansowych pozwalających na godną egzystencję i będzie w stanie pokryć koszty wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, jak i ewentualne przyszłe koszty sądowe. W zażaleniu B. K. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia i przyznanie prawa pomocy. Zdaniem skarżącego, posiadanie dochodów w wysokości 2300 zł brutto oraz mieszkania o pow. 60 m2 i gospodarstwa rolnego o pow. 2,95 ha nie przesądza o tym, że strona jest w stanie ponieść koszty sądowe. Skarżący podniósł, że przy określaniu jego dochodu Sąd powinien wziąć pod uwagę wysokość netto 1822,57 zł, a nie brutto 2346,49 zł. Wskazał, że dochód na osobę wynosi 364,50 zł i nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych rodziny. Skarżący podkreślił, że według zaświadczenia z Urzędu Miasta i Gminy dochód roczny z gospodarstwa wynosi 4338,99 zł, a nie jak podał Sąd 8770 zł. Zdaniem skarżącego, do dochodu tego nie można bowiem doliczać dopłaty do gruntów w wysokości 4431,04 zł, która stanowi wsparcie do gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, bez którego nie jest możliwe osiągnięcie podanego wyżej dochodu. Skarżący zwrócił również uwagę, że - wbrew twierdzeniu Sądu - z załączonych wyciągów z kont bankowych wynika, iż zgromadzone tam środki stanowią pożyczkę i oświadczył, że pożyczka ta jest nadal spłacana. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W świetle art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym ma miejsce wówczas, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wówczas, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Stąd ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy, co wynika z przytoczonego wyżej przepisu art. 246 § 1 p.p.s.a. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zatem zawierać oświadczenie strony obejmujące między innymi dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a także o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W niniejszej sprawie powyższe wymogi zostały przez wnioskodawcę spełnione. Skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata, przedstawił swoją sytuację rodzinną, stan majątkowy i dochody. Na wezwanie Sądu z dnia 2 lutego 2009 r. strona przedłożyła m. in. wyciąg z rachunku bankowego za okres od sierpnia 2008 r. do stycznia 2009 r., zaświadczenie z Urzędu Skarbowego z dnia 11 lutego 2009 r. o wysokości dochodu, a także zaświadczenie z dnia 6 lutego 2009 r. o dochodzie rocznym z gospodarstwa rolnego w wysokości 4338,99 zł oraz dokumenty związane z przyznaniem skarżącemu płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w wysokości 3221,00 zł i pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarstwa na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) na rok 2007 w wysokości 1210,04 zł. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że podniesione w zażaleniu przez stronę zarzuty skutkują częściowym uwzględnieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przy ocenie sytuacji majątkowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę dochód (kwoty netto), czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania, ponieważ stanowi on realne środki, jakie pozostają do dyspozycji wnioskodawcy, które może on przeznaczyć na utrzymanie siebie i rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest zasadne stanowisko Sądu I instancji, że do dochodu z gospodarstwa rolnego wnioskodawcy powinny zostać doliczone dopłaty do gruntów rolnych. Z istoty swojej dopłaty do gruntów rolnych winny być przeznaczone na rozwój tegoż gospodarstwa i poprawę jego rentowności. Brak więc podstaw do stwierdzenia, iż dopłaty te stanowią dochód w ścisłym tego słowa znaczeniu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega swobodnej ocenie przez sąd administracyjny w świetle przesłanek uzasadniających jego uwzględnienie. Argumentacja sądu powinna jednak być kompletna i zawierać logiczne i uzasadnione wnioski. Skarżący wyjaśnił, że pięcioosobowa rodzina utrzymuje się z dochodów z pracy małżonki skarżącego oraz z jego renty w łącznej wysokości 2346,49 zł brutto, przy czym znaczna część tej kwoty przeznaczana jest na leki i rehabilitację. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie jest zasadny zarzut Sądu I instancji dotyczący braku faktur za lekarstwa i rachunków za leczenie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wynika obowiązek gromadzenia na przyszłość takich dokumentów, zwłaszcza w sytuacji gdy strona nie może przewidzieć, iż będzie występowała do sądu administracyjnego z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że przechowywanie tego rodzaju dokumentów nie jest elementem zachowania należytej dbałości o własne interesy przez stronę występującą z ww. wnioskiem. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji z załączonych przez skarżącego wyciągów z rachunku bankowego wyraźnie wynika, że kwota 4000,00 zł, która zwiększyła saldo na rachunku strony w dniu 8 września 2008 r., stanowi pożyczkę. W tym kontekście niezrozumiałe jest także stwierdzenie Sądu, że z załączonych przez stronę dokumentów nie wynika, że jest to kwota pożyczki, jak również że strona nie udowodniła, że powyższa kwota wydatkowana jest na pokrycie podstawowych potrzeb. Przedstawione wyżej okoliczności świadczą o tym, że skarżący posiada środki finansowe, którymi może swobodnie dysponować. Sąd I instancji błędnie jednak przyjął wysokość tych środków, a tym samym nieprawidłowo określił możliwości płatnicze strony. Naczelny Sąd Administracyjny, podobnie jak Sąd I instancji, nie znalazł podstaw do całkowitego zwolnienia strony od kosztów. Uznał jednak, że sytuacja majątkowa skarżącego pozwala na poniesienie części kosztów związanych z jego udziałem w sprawie i dlatego uwzględniając zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. MR