I SA/Bd 142/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Izabela Najda - Ossowska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 01 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Syg akt I SA/Bd 142/09 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że pismem z [...] strona wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek uzasadniając go trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Do wniosku dołączono formularze z informacją o stanie majątkowym oraz zestawieniem miesięcznych dochodów i wydatków, które zostały potwierdzone załączonymi dowodami. W decyzji organu I instancji odmawiającej umorzenia należności organ wskazał, że nie stwierdził stanu całkowitej nieściągalności oraz, że sytuacja finansowa wnioskującego nie jest na tyle trudna, by można było zastosować wobec niego wyjątek od zasady całkowitej nieściągalności, przewidziany w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pozwalający na umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia pomimo braku ich całkowitej nieściągalności w uzasadnionych przypadkach określonych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. Wnosząc o ponowne rozpatrzenie wniosku, skarżący podniósł, że organ powinien, dokonując oceny jego sytuacji materialnej i zdrowotnej, rozpoznać wniosek nie tylko z punktu widzenia przepisów ustawy ale również z punktu widzenia człowieka, który nie wybierał swojej choroby ani choroby żony. W dniu [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał zaskarżoną decyzję podając w uzasadnieniu, że skarżący, jako małżonek A. W., odpowiada za zaległości płatnika składek za okres od marca 2004r. do grudnia 2005r. (decyzja z dnia [...]). Organ wskazał, że nie posiada on żadnego majątku ruchomego, papierów wartościowych, udziałów w firmach i przedsiębiorstwach ani wierzytelności. W okresie od sierpnia 2008r. do października 2008r. przebywał na świadczeniu rehabilitacyjnym z tytułu niezdolności do pracy (wysokość świadczenia - 960,00 zł), natomiast obecnie tj. od 12 listopada 2008 roku zarejestrowany jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych. Ponadto stronie przyznany został zasiłek celowy z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w kwocie 100,00 zł na zakup leków oraz 200,00 zł na zakup żywności. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje żona, A. W., która również nie pracuje. Żona jest właścicielem nieruchomości położonej w G., która jest miejscem zamieszkania małżonków (opłata za prąd, wodę, gaz - ok. 210,00 zł miesięcznie plus dodatkowe koszty związane z zakupem opału na zimę w kwocie ok. 2.000 zł). Nieruchomość ta jest przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego należności ZUS. Wskazano, iż z załączonej dokumentacji medycznej wynika, że żona wnioskodawcy leczy się na depresję od 2005 roku, kamicę moczowodu lewego, dyskopatię, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa oraz niedoczynność tarczycy. Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. zaliczył ją do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 31 lipca 2008 roku. W dniu 23 października 2008 roku został złożony również wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności o wydanie orzeczenia dla celów przyznania zasiłku pielęgnacyjnego oraz podwyższenia stopnia niepełnosprawności A. W. Stan zdrowia wnioskodawcy oraz jego żony pociąga za sobą duże koszty związane z zakupem niezbędnych leków (faktury VAT oraz rachunki za m-c 09/2008 - 462,21 zł) w łącznej kwocie ok. 350 zł miesięcznie. Poza zaległościami w ZUS strona posiada również zaległości z tytułu zaciągniętego kredytu hipotecznego w banku P. w kwocie ok. 80.000 zł (obecny wierzyciel - U. N.), w banku G. z tytułu zaciągniętego kredytu gotówkowego w kwocie ok. 9.000 zł oraz u osób fizycznych w kwocie ok. 3.000 zł. Prezes ZUS wyjaśnił, iż umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić w przypadku zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność stosownie do art. 28 ust 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych zachodzi gdy: 1. dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2. sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz w art. 361 pkt. 1 ustawy z dnia 28 luty 2003r Prawo upadłościowe i naprawcze), 3. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należności, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa 4. nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a.wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5. naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6. jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Zgodnie z zapisem art. 32 wspomnianej ustawy do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, iż w przedmiotowym przypadku nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek w świetle przepisów art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z uwagi na posiadaną nieruchomość położoną w G. przy ul. [...], która jest przedmiotem zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności ZUS. Jednocześnie w ocenie organu biorąc, uwzględniając całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, nadal brak jest podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej oraz zdrowotnej wnioskodawcy jako stanu wskazanego w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w przywołanym rozporządzeniu. Umorzenie zaległości jest instytucją wyjątkową i wymaga szczegółowego wykazania konieczności jego zastosowania. Tymczasem osiągane dochody z tytułu zasiłku dla bezrobotnych oraz posiadany majątek, który może w całości zaspokoić przedmiotowe zadłużenie, nie daje podstaw do uznania, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi sytuacja, w której zagrożona byłaby sfera elementarnych potrzeb strony. Odnosząc się natomiast do sytuacji zdrowotnej wnioskodawcy oraz jego żony Prezes ZUS wskazał, iż po ustaniu uprawnień do świadczenia rehabilitacyjnego, dokonał zarejestrowania w Powiatowym Urzędzie Pracy w G. jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych. Ponadto orzeczenie o stopniu niepełnosprawności małżonki strony ma charakter okresowy i zostało wydane na okres do 31 lipca 2008 roku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wskazał, iż odmawiając umorzenia zaległości organ kierował się przede wszystkim faktem, iż skarżący jest wraz z żoną posiadaczem domu, a nie wziął pod uwagę jego sytuacji materialnej i zdrowotnej. Wyjaśnił, iż choroba i znaczne zadłużenie nie pozwala skarżącemu i jego rodzinie normalnie egzystować i powoduje, że nie stać go na zakup leków. Odpowiadając na skargę Prezes ZUS podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie wszystkie argumenty skarżącego Sąd podzielił. Należy wskazać, że sąd administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie, co należy podkreślić z uwagi na argumentację skarżącego, ocena zaskarżonej decyzji nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego. Rozpatrując przedmiotową skargę, należy przede wszystkim przeanalizować przepisy umożliwiające organowi zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zaległych należności. Podstawą prawną umorzenia jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wskazana ustawa w treści wskazanego przepisu daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Jednocześnie na postawie art. 32 cytowanej ustawy, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności (ust. 1 i 2). Zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w ust. 3 tego przepisu, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Sytuacje przedstawione w poszczególnych podpunktach w powyższym przepisie nie mają odbicia w stanie faktycznym sprawy. Istotne dla rozstrzygnięcia w sprawie są natomiast postanowienia zawarte w art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy, w którym ustawodawca stworzył organom w ramach uznania administracyjnego możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis sprecyzowane zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tak więc "uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należy ocenić przez analizę przesłanek opisanych szczegółowo w powołanym wyżej rozporządzeniu. Organ jedynie ogólnie wskazał na te przepisy, nie cytując nawet wskazanych postanowień rozporządzenia, mimo, iż uznał, że znajdują w sprawie zastosowanie. Należy podkreślić, że powołane przepisy dają organowi uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że nawet przy ustaleniu istnienia przesłanki do umorzenia, organ ma możliwość odmowy umorzenia należności, co jednak także musi uzasadnić. W zależności od podstawy prawnej rozstrzygnięcia przez organ, odmiennie kształtuje się zakres sądowej kontroli takiego orzeczenia (inne okoliczności kontroluje Sąd w decyzji wydanej na podstawie uznania administracyjnego, inne w przypadku ustalenia przez organ, ze nie zachodzą przesłanki do udzielenia ulgi) W niniejszej sprawie organ nie orzekał na podstawie uznania administracyjnego, albowiem ustalił, że w stanie faktycznym sprawy nie zachodzi żadna z przesłanek umorzenia na podstawie art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Organy obu instancji uznały zgodnie, że "brak jest podstaw do zakwalifikowania sytuacji materialnej oraz zdrowotnej zobowiązanego, jako stanu wskazanego w art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz w przywołanym rozporządzeniu." Organ w zaskarżonej decyzji nie dokonał uzasadnienia takiego stanowiska w konfrontacji z przepisami rozporządzenia, których, jak podniesiono wyżej, nawet nie przytoczył. Organ wprawdzie przedstawił pewne dane dotyczące sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego, niemniej wnioski, które wywiódł pozostają w kolizji ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W wyniku postępowania ustalono, że skarżący do października 2008r otrzymywał świadczenie rehabilitacyjne w kwocie 960 zł miesięcznie a od listopada 2008r uzyskuje dochód z zasiłku dla bezrobotnych (organ nie wskazał jego wysokości); otrzymuje zasiłek celowy 100zł na zakup leków i 200zł na żywność. Opłaty wynoszą 210zł, zakup leków pochłania kwotę ok. 350zł. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje żona, która nie ma własnych dochodów i do lipca 2008r posiadała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Małżonkowie mają także długi w bankach i u osób fizycznych. Organy wprawdzie zgromadziły materiał dowodowy, jednakże jego ocena i wywiedzione wnioski naruszają zasadę swobodnej oceny dowodów, czego konsekwencją jest formułowanie nielogicznych wniosków, jako efektu przeprowadzonego postępowania. Trudno bowiem uznać, że ustalenie, iż miesięczny dochód w wysokości ok. 1000zł dla dwóch osób, po potrąceniu niekwestionowanych kosztów utrzymania mieszkania oraz leków (kwota ok. 560zł) jest wystarczający dla zaspokojenia podstawowych potrzeb dwuosobowej rodziny. Wnioski takie w świetle zasad doświadczenia życiowego nie znajdują uzasadnienia. Organ pominął całkowicie niezbędne koszty utrzymania w postaci kosztów wyżywienia i ubrania. W świetle powyższego za nieuzasadnione i gołosłowne należy uznać twierdzenia organu, który akceptując powyższe zestawienie dochodów i wydatków skarżącego widzi możliwość pomniejszenia będącej w jego dyspozycji kwoty dochodów o kwoty z tytułu spłaty zaległości, bez uszczerbku dla realizacji podstawowych potrzeb rodziny. W ocenie Sądu organ nie uzasadnił (w świetle zaaprobowanych dowodów nie sposób uzasadnić wniosków organu), dlaczego sytuacja skarżącego nie zasługuje na ocenę, że spełnia przesłankę ustawową do umorzenia należności. W tej sytuacji twierdzenie organu, że skarżący nie wykazał, by w sprawie zachodziły przesłanki uzasadniające umorzenie należności, należało uznać za dowolne i nie znajdujące poparcia w zebranym materiale dowodowym. Brak przekonującego uzasadnienia w tym zakresie stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji bowiem organ ma obowiązek odnieść się do wszystkich dowodów występujących w sprawie, zarówno do tych, na których się oparł, jak i do tych, którym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, podając przy tym przyczyny ich nieuwzględnienia. Uzasadnienie winno zawierać pełną analizę i ocenę występujących w sprawie faktów, nawet wtedy, gdyby fakty te nie znalazły uznania u organu rozstrzygającego sprawę. Uzasadnienie powinno zawierać konkretne wyliczenie, które na bazie poczynionych ustaleń pozwala na wywiedzenie wniosków organu. Nie można uznać za wystarczające samo zestawienie danych, co do sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego oraz wniosków, że nie uzasadniają one spełnienia warunków do udzielenia ulgi. Mając na uwadze powyższe, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zgodnie z art. 152 określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.