II FZ 408/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia H. R. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 635/08 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym wydanego w sprawie ze skargi H. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 22 sierpnia 2008 r., nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2009 r. o sygn. I SA/Bd 635/08 Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy – działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) – odmówił H. R. (dalej: skarżący) przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 22 sierpnia 2008 r., nr [...], w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki. 2. Uzasadniając postanowienie, wskazano, że odpowiadając na zarządzenie z dnia 15 czerwca 2009 r., którym wezwano skarżącego w dniu 22 czerwca 2009 r. do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, skarżący wniósł po raz kolejny o zwolnienie od tego obowiązku. Skarżący wskazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, pominął dzieci, które są w wieku 23 lat i 19 lat (dane te wynikają z poprzedniego wniosku złożonego w sprawie). Żona skarżącego pracuje nadal w tym samym charakterze i zarabia miesięcznie 2.800 zł, a skarżący uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej - miesięcznie około 5.000 zł. Stan majątkowy nie uległ zmianie, jednakże skarżący wskazał, że nieruchomość zabudowana halą produkcyjną jest obciążona hipoteką na rzecz banku. Rozpoznając w.w. wniosek, WSA uwzględnił, że postanowieniem z dnia 4 maja 2009 r. ocenił już sytuację majątkowo-rodzinną skarżącego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienia od kosztów sądowych. W tym zakresie obecne rozstrzygnięcie nie może zastępować poprzedniego, a zadaniem Sądu jest ocena, czy nastąpiła zmiana w sytuacji skarżącego na tyle istotna, by wniosek mógł zostać uwzględniony - podstawą prawną takiego rozstrzygnięcia jest art. 165 p.p.s.a. Powołując art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a., Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazał zaistnienia podstawowej przesłanki zwolnienia go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Dodano, że na obecnym etapie postępowania skarżącego obciąża wpis w wysokości 500 zł, a w perspektywie ewentualnie obowiązek zapłaty wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 250 zł. Wysokość tych kwot w zestawieniu z deklarowanymi przez skarżącego miesięcznymi dochodami w wysokości 7.800 zł nie wskazuje na niemożność ich uiszczenia. Skarga wpłynęła w październiku 2008 r. i od tamtego czasu skarżący mógł sukcesywnie gromadzić fundusze na pokrycie wpisu sądowego. Zauważono, że deklarowane przez skarżącego dochody rodziny, względem poprzedniego wniosku, uległy obniżeniu jedynie o 200 zł wobec braku zmiany w innych elementach stanu faktycznego (przyjmując na korzyść skarżącego, że dzieci - mimo ich pominięcia we wniosku - nadal pozostają we wspólnym gospodarstwie). Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do odmiennej oceny i rozstrzygnięcia w sprawie. Także w sprzeciwie od postanowienia Referendarza skarżący nie wskazał na żadne nowe okoliczności. Podnosząc art. 199 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że skarżący przedstawiając we wniosku o udzielenie prawa pomocy swą sytuację materialna i rodzinną, nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania, mimo wykazania, że nastąpiła zmiana okoliczności. 3. Zażalenie na postanowienie WSA w Bydgoszczy do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył skarżący, zarzucając naruszenie przepisów ustawy – p.p.s.a. w zakresie postępowania dotyczącego przyznania prawa pomocy i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie sprawy, ewentualnie o uchylenie tegoż postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Uzasadniając postanowienie, podniesiono, że skarżący nie posiada środków pozwalających na uiszczenie wpisu. Nadto sam fakt uzyskiwania dochodów przez skarżącego i jego małżonkę nie przesądza o tym, że skarżący jest w stanie ponieść w.w. koszty. Dodano, że środki, które małżonkowie uzyskują, są przeznaczane na pokrycie bieżących potrzeb rodziny, tj. koszty utrzymania domu, dzieci i ich edukację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy podkreślić, że rozpoznając w.w. wniosek skarżącego, WSA w Bydgoszczy uwzględnił, że postanowieniem z dnia 4 maja 2009 r. ocenił już sytuację majątkowo-rodzinną skarżącego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienia od kosztów sądowych. Słusznie zatem Sąd ten stwierdził, że w tym zakresie obecne rozstrzygnięcie nie może zastępować poprzedniego, a zadaniem Sądu jest ocena, czy nastąpiła zmiana w sytuacji skarżącego na tyle istotna, by wniosek mógł zostać uwzględniony. Podstawą prawną takiego rozstrzygnięcia jest art. 165 p.p.s.a., w myśl którego postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Komentowany przepis umożliwia uchylenie bądź zmianę postanowień niekończących postępowania w sprawie w przypadku zmiany okoliczności faktycznych, jakie zostały przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia. Przykładem zmiany okoliczności faktycznych sprawy są wypadki składania przez strony dodatkowych zaświadczeń o ich sytuacji materialnej w sprawach o przyznanie prawa pomocy. Bez zmiany okoliczności sprawy sąd nie może zmienić lub uchylić swego postanowienia. W myśl przepisu art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Użycie w przytoczonym przepisie zwrotu: "gdy wykaże" wskazuje, że na wnioskodawcy spoczywa ciężar udowodnienia w.w. okoliczności. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny, stwierdzając, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa uległa pogorszeniu czy zmianie, na tyle istotnej by skutkowała koniecznością zmiany wydanego w dniu 4 maja 2009 r. postanowienia. Należy zwrócić uwagę, że wnioskodawca w kolejnym wniosku powołał w zasadzie te same okoliczności, które były już przedmiotem oceny WSA w Bydgoszczy. Jak zauważył Sąd w zaskarżonym postanowieniu, kwota uzyskiwanych dochodów rodziny zmniejszyła się jedynie o 200 zł, tj. obecnie wynosi 7.800 zł, tak więc wysokość tej kwot w zestawieniu z wysokością kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł tytułem wpisu od skargi nie wskazuje na niemożność ich uiszczenia. Nadto zasadnie zwrócono uwagę w kwestionowanym postanowieniu, że skarga wpłynęła w październiku 2008 r. i od tamtego czasu skarżący mógł sukcesywnie gromadzić fundusze na pokrycie w.w. wpisu. Należy również zauważyć, że skarżący nie wskazał na nowe okoliczności w zażaleniu do Naczelnego Sądu Administracyjnego, podnosząc jedynie dość ogólnikowo, że nie stać go na poniesienie kosztów sądowych. Wobec powyższego należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiła istotna zmiana okoliczności faktycznych, o której stanowi przepis art. 165 p.p.s.a., a wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji, która pozwalałaby na zastosowanie przepisu art. 246 § 1 pkt 2 .p.s.a. i przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. 5. Kierując się wyżej wymienionymi względami Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.