II FZ 209/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Tomasz Zborzyński po rozpoznaniu w dniu 7.07.2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia W. L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 22 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Gd 58/09 w zakresie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 24 listopada 2008 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów zgłoszonych w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Skarżący W. L. wnioskiem z dnia 4 marca 2009 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując, że skarżący uchylił się od przedłożenia dokumentów obrazujących sytuację materialną małżonki, co uniemożliwiło dokonanie pełnej oceny jego sytuacji finansowej. Po wniesieniu sprzeciwu od tego postanowienia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2009 r. ponownie odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa, zaś rozstrzygnięcie sądu zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Po wyliczeniu dokumentów, które skarżący złożył - wśród których znajduje się oświadczenie, że ma rozdzielność majątkową z żoną, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe zajmując mieszkanie o powierzchni 10 m2, za media płaci 150 zł miesięcznie, nie ma rachunków bankowych, lokat, pojazdu mechanicznego i figuruje w rejestrze dłużników niewypłacalnych, a ze względu na zły stan zdrowia ponosi wydatki na zakup leków - Sąd stwierdził, że zebrany materiał dowodowy nie jest wystarczający dla ustalenia, czy w sprawie zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazując przy tym, że skarżący podnosi tylko te okoliczności, które maja dowodzić jego złej sytuacji finansowej, pomijając wskazania takich okoliczności, które dawałyby pełny obraz jego sytuacji, zwłaszcza związanych z jego stanem rodzinnym. W zażaleniu skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy podnosząc, że samodzielnie nie będzie w stanie należycie bronić swego stanowiska procesowego i przedstawiając własną ocenę okoliczności sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne, choć z innych przyczyn, niż podniesione w zażaleniu. W postanowieniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy wydanym po złożeniu sprzeciwu od postanowienia referendarza wojewódzki sąd administracyjny ma obowiązek samodzielnie poczynić ustalenia i ocenić je pod kątem spełnienia przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy (por. M. Niezgódka-Medek, w: B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. Wolters Kluwer 2009, teza 2 do art. 260, s. 725). Oznacza to, że sąd ten powinien poczynić ustalenia faktyczne i dać im wyraz w uzasadnieniu postanowienia, wskazując, jakie fakty uznał za udowodnione, a jakie nie i dlaczego. Dopiero klarowne określenie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia pozwoli na odniesienie poczynionych ustaleń do przesłanek przyznania prawa pomocy, wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) [P.p.s.a.]. Innymi słowy, w postępowaniu w przedmiocie przyznania prawa pomocy uzasadnienie postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego winno w zasadzie odpowiadać wymogom uzasadnienia wyroku określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a. - z tym jednak istotnym zastrzeżeniem, że przepis ten na mocy art. 166 P.p.s.a. do postanowień wydanych w omawianym przedmiocie winien być stosowany odpowiednio, to jest z uwzględnieniem okoliczności, iż w omawianym postępowaniu sąd administracyjny dokonuje samodzielnych ustaleń faktycznych i samodzielnie ocenia moc dowodową przedstawionych dowodów, a nie - jak w typowym postępowaniu sądowoadministracyjnym - ocenia poprawność oceny materiału dowodowego, dokonanej przez organy administracji. W zaskarżonym postanowieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny nie przedstawił żadnych własnych ustaleń faktycznych, ograniczając się tylko do wymienienia przedstawionych przez skarżącego dowodów i podniesionych przez niego twierdzeń. Nie wskazał w szczególności, czy daje wiarę dowodom przedstawionym przez skarżącego, a mającym wykazać, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe, czy tez twierdzenia te uznaje za niewiarygodne i nieudowodnione. Nie wskazał, jakie skarżący ma dochody i jakie wydatki (jakie fakty odnoszące się do tej kwestii uznał za udowodnione, a jakie nie) i wreszcie czy środki finansowe, którymi skarżący dysponuje, umożliwiają poniesienie przez niego pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, czy też tylko niektórych kosztów tego postępowania, względnie wykluczają poniesienie jakichkolwiek kosztów. W tej sytuacji należy stwierdzić, że rozstrzygnięcie podjęte przez Wojewódzki Sąd Administracyjny nie jest należycie uzasadnione i uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu odniesienie się do jego merytorycznej poprawności. Powoduje to konieczność uchylenia zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania, bez przesądzania kierunku ostatecznego rozstrzygnięcia. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd ten oceni dowody przedstawione przez skarżącego i da temu wyraz w uzasadnieniu postanowienia, wskaże fakty, które uznał za udowodnione oraz odniesie ustaloną podstawę faktyczną rozstrzygnięcia do wymienionych w przepisie art. 246 § 1 P.p.s.a. przesłanek przyznania prawa pomocy.