I SA/Wa 1451/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędziowie: WSA Emilia Lewandowska (spr.) WSA Gabriela Nowak Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi I. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...], uchylił decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lipca 2006 r. odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy [...] i orzekł o umorzeniu postępowania pierwszoinstancyjnego. Z ustaleń organu odwoławczego wynika, że nieruchomość [...] przy [...] położona jest na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Zgodnie z art. 1 powołanego wyżej dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa. W sprawach odszkodowania za niektóre kategorie nieruchomości objętych działaniem wymienionego wyżej dekretu ma aktualnie zastosowanie przepis art. 215 ust. 1 i ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z treści art. 215 ust. 2 stanowiącego materialną podstawę zaskarżonej decyzji, jednoznacznie wynika, iż w trybie w nim określonym można jedynie dochodzić odszkodowania za: - dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz - działkę, która przed dniem wejścia w życie wyżej wymionionego dekretu (21 listopada 1945 r.) mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Sprawa odszkodowania za omawianą działkę nr [...] była już przedmiotem rozpatrywania i rozstrzygnięcia decyzją Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1973 r., nr [...], na podstawie art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94). Wymienioną decyzją, która stała się ostateczna w pierwszej instancji, orzeczono o pozostawieniu bez uwzględnienia wniosku I. W., córki byłej właścicielki działki o przyznanie odszkodowania za przedmiotową działkę nr [...]. Powodem wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia było ustalenie, iż przedmiotowa działka przed 1945 r., przeznaczona była pod zabudowę wielokondygnacyjną. Skoro sprawa odszkodowania uregulowana została decyzją Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] maja 1973 r., nr [...] na podstawie art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a nowy wniosek złożony po wydaniu tej decyzji dotyczy żądania rozstrzygnięcia tej samej sprawy, to w świetle art. 156 § 1 pkt 3 kpa, ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy byłoby dotknięte wadą nieważności, jako dotyczące sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W ocenie organu odwoławczego, w omawianej sprawie zachodzi tożsamość materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, gdyż powołany w powyższej decyzji z dnia [...] marca 1973 r., nr [...] art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w swej istocie, a więc co do samej zasady przyznawania odszkodowań za przejęte na własność Państwa na podstawie cytowanego dekretu warszawskiego, odpowiada brzmieniu art. 215 obowiązującej aktualnie ustawy o gospodarce nieruchomościami, regulującego sprawy odszkodowań za takie nieruchomości. W takiej sytuacji brak było podstaw do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ pierwszej instancji - natomiast istniały podstawy do umorzenia wszczętego postępowania w trybie art. 105 § 1 k.p.a. W skardze na decyzję Wojewody [...] I. D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1) naruszenie przepisów art. 7 i 77 kpa poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a mianowicie: a) brak ustalenia, czy na przedmiotowej nieruchomości przed dniem 26 października 1945 r. mogły być wzniesione budynki jednorodzinne, b) brak ustalenia, czy poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r., c) brak ustalenia, kto był uprawniony, w dacie wydania decyzji z dnia [...] marca 1973 r., do żądania odszkodowania a nadto, które osoby z uprawnionych żyły w dacie wydania decyzji. 2) naruszenie art. 105 § 1 kpa polegające na bezpodstawnym uznaniu, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji rozstrzygającą merytorycznie wniosek o odszkodowanie za nieruchomość [...] - działkę nr [...], położoną w W. przy [...] i umorzył postępowanie. Rozstrzygnięcie to organ odwoławczy uzasadnił tym, że decyzją Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1973 r. odmówiono przyznania odszkodowania za tę działkę. W ocenie organu odwoławczego zachodzi więc tożsamość materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia, co uniemożliwia ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy tego odszkodowania. Takie stanowisko organu odwoławczego jest błędne i słusznie skarga zarzuca naruszenie art. 105 § 1 kpa polegające na bezpodstawnym uznaniu, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania. Jak wynika w materiału dokumentacyjnego, ostateczną decyzją Kierownika Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] marca 1973 r. rozstrzygnięto sprawę wniosku o odszkodowanie za przedmiotową działkę. Podstawę prawną tego rozstrzygnięcia, którym pozostawiono wniosek o odszkodowanie bez uwzględnienia, stanowił art. 53 ustawy z dnia 13 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.). Przesłanki przewidziane w tym przepisie, które musiały być spełnione aby mogło być przyznane odszkodowanie za działkę gruntu, nie są tożsame z przesłankami określonymi w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), co wynika wprost z porównania treści tych przepisów. Dlatego niezasadnie organ uznał, że zachodzi tożsamość materialnoprawnej podstawy rozstrzygnięcia w decyzji z dnia [...] marca 1973 r. i w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Dlatego też wniosek o odszkodowanie, jako złożony pod rządami nowej regulacji prawnej w tym zakresie, winien być rozpatrzony merytorycznie. Tak też rozstrzygnął organ I instancji. Organ odwoławczy winien więc ponownie rozpatrzeć sprawę tego wniosku i wydać decyzję na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 lub 2 kpa w części orzekającej co do istoty sprawy, a wyjątkowo orzec kasatoryjnie na podstawie art. 138 § 2 kpa. Natomiast brak jest podstaw do uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania pierwszej instancji. Zaskarżona decyzja zapadła więc z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 105 § 1 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie takiej decyzji. Ponieważ organ odwoławczy nie rozpoznał sprawy merytorycznie i nie odniósł się tym samym do zgodności z prawem decyzji organu I instancji, nie jest możliwe dokonanie oceny decyzji organu I instancji przez Sąd na obecnym etapie, gdyż naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności wyrażoną w art. 15 kpa. Nie podlegają ocenie w tym postępowaniu zarzuty skargi odnoszące się do decyzji z dnia [...] marca 1973 r. Decyzja ta jest ostateczna, pozostaje w obrocie prawnym, a wyeliminowanie jej z tego obrotu może nastąpić tylko w postępowaniu nadzorczym o stwierdzenie nieważności tej decyzji lub o wznowienie postępowania zakończonego tą decyzją. Mając powyższe na uwadze Sąd na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.