II OZ 664/09

Dnia 18 sierpnia 2009 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Bujko po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2009 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 maja 2009 roku, sygn. akt II SA/Wr 6/09 przyznające D.W. prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 złotych, a pozostałym zakresie oddalające wniosek w sprawie ze skargi D.W. o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w J. grzywny za nieprzekazanie skargi do Sądu w ustawowym terminie. postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 22 maja 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyznał D.W. prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Rozpatrując wniosek D.W. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sąd wskazał, że analiza oświadczenia strony prowadzi do wniosku, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Nadto Sąd uznał, że argument skarżący dotyczący znacznej liczby postępowań toczących się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu oraz innymi sądami i związana z tym łączna wysokość wpisów nie przemawia za przyznaniem skarżącej zwolnienia od obowiązku uiszczenia całości kosztów sądowych. Każda ze spraw jest bowiem rozpatrywana oddzielnie i od każdej pobiera się wpis w innej wysokości. Każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy należy bowiem traktować jednostkowo. Sąd nie uwzględnił wniosku o ustanowienie adwokata wskazując, że wyznaczenie pełnomocnika z urzędu winno mieć charakter zupełnie wyjątkowy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła D.W., wnosząc o jego uchylenie i zmianę oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżąca podniosła, że jest zmuszana do żebractwa za dochodzenie swoich praw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Przepis art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, że strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zbadał przesłanki warunkujące przyznanie D.W. prawa pomocy w zakresie całkowitym. Sąd pierwszej instancji przyznając skarżącej prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z obowiązku uiszczenia każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej kwotę 50 zł i odmawiając przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną skarżącej. D.W. nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca oraz pozostający z nią we wspólnym gospodarstwie mąż M.W. posiadają stały miesięczny dochód, na który składają się emerytura skarżącej w kwocie 993 zł oraz emerytura jej męża w kwocie 1202 zł. Ponadto skarżąca wraz z mężem są współwłaścicielami działek w N. Stwierdzić zatem należy, że przy stałym miesięcznym dochodzie skarżąca jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia w części kosztów niniejszego postępowania. Przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Skarżąca została wezwana przez Sąd pierwszej instancji - zarządzeniem z dnia 27 marca 2009 r. - do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie D.W. złożyła pismo zawierające oświadczenie dotyczące miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie mieszkania i zakup leków. Wyjaśniła, że nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej i pomocy osób trzecich, a w związku z licznymi sprawami sądowymi nie posiada zdolności kredytowej. Wszystkie sprawy opłaca z kredytu zaciągniętego przez syna. Skarżąca nie przedstawiła natomiast żadnych dokumentów dotyczących wydatków ponoszonych na swoje utrzymanie i utrzymanie domu. Działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącej. D.W. nie wykazali okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast treść oświadczeń złożonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie daje wystarczających podstaw do uznania, że D.W. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy także podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że prowadzenie wielu postępowań sądowych oraz koszty związane z ich prowadzeniem nie stanowią samoistnej przesłanki warunkującej przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w postanowieniu.