VI SA/Wa 2611/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Sędziowie Sędzia WSA Maria Jagielska Sędzia WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi F. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa ochronnego na wzór użytkowy pt.: "Zamknięcie zwłaszcza do butelek" nr [...] oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] sierpnia 2008 r., na podstawie art. 246, 247 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 1993 r. Nr 26, poz. 1117, z późniejszymi zmianami, cytowana dalej jako p.w.p.) unieważnił prawo ochronne na wzór użytkowy pt.: "Zamknięcie, zwłaszcza do butelek" nr [...] służące F. sp. z o.o. z siedzibą w Z. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym. Podaniem z dnia [...] kwietnia 2001 r. F. Sp. z o.o. (w 2006 r. zmieniła nazwę na F. sp. z o.o.) wystąpiła o udzielenie prawa ochronnego na wzór użytkowy pod nazwą "Zamknięcie, zwłaszcza do butelek". Z dołączonego opisu wynika, że przedmiotem niniejszego wzoru użytkowego jest zamknięcie zwłaszcza do butelek. Znane są zamknięcia mające kształt cylindrycznej tulejki, zamkniętej jednostronnie denkiem i mające w dowolnym miejscu perforację, która podczas otwierania butelki oddziela część zamykającą od części zabezpieczającej, przy czym część zamykająca ma w dowolnym miejscu pierścień ułatwiający otwarcie butelki. Znane zamknięcia posiadają powierzchnię jednobarwną lub barwną i mają na powierzchni naniesione nadruki przekazujące treści i informacje o nazwie, pochodzeniu towarów i tożsamości producenta. Zamknięcie wg wzoru użytkowego posiada w dowolnym miejscu na powierzchni zamknięcia oznaczenia zawierające treści i informację o nazwie, pochodzeniu towarów i tożsamości producenta charakteryzujące się brakiem widoczności w naturalnych warunkach. Usytuowane na powierzchni zamknięcia oznaczenia widoczne są w promieniach ultrafioletowych. Nowe rozwiązanie chroni przed nielegalnym obrotem wyroby zamykane zamknięciami wg wzoru użytkowego, a zwłaszcza wyroby alkoholowe lub wyroby renomowanych firm. Z zastrzeżeń ochronnych wynika, że chodzi o zamknięcie zwłaszcza do butelek mające kształt cylindrycznej tulejki zamkniętej jednostronnie denkiem i posiadające w dowolnym miejscu perforację oddzielającą część zamykającą od części zabezpieczającej, posiadające w dowolnym miejscu na powierzchni zamknięcia nadruki znamienne tym, że ma w dowolnym miejscu na powierzchni zamknięcia oznaczenia niewidoczne w naturalnych warunkach. Decyzją z dnia [...] września 2005 r. Urząd Patentowy odmówił udzielenia prawa ochronnego wyjaśniając, że nie udziela prawa ochronnego w kategorii wzorów użytkowych na symbolikę i grafikę, ani na cechy niewidoczne. Wnioskodawca wniósł odwołanie dołączając ulotkę reklamową swoich produktów, z której wynika, że napisy są wykonane specjalną farbą widoczną tylko w promieniach UV. Decyzją Urzędu Patentowego z dnia [...] listopada 2005 r. w wyniku odwołania wnioskodawcy decyzja o odmowie została uchylona. Organ wskazał, że niewidoczne oznaczenia mają charakter materialny i stanowią warstwę substancji, zatem określają budowę, o której mowa w art. 77 ustawy z dnia 19 października 1972 r. o wynalazczości (Dz. U. z 1993 r. Nr 26 poz. 117, dalej jako u.wyn.). Decyzją Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lutego 2006 r. po ponownym rozpoznaniu sprawy zostało udzielone na rzecz F. Sp. z o.o. prawo ochronne na wzór użytkowy "Zamknięcie, zwłaszcza do butelek" i wydane świadectwo ochronne nr [...]. Sprzeciw wobec decyzji Urzędu Patentowego RP o udzieleniu prawa ochronnego nr [...] na wzór użytkowy pt. "Zamknięcie, zwłaszcza do butelek" wniosła dnia [...] kwietnia 2007 r. firma D. S.A. z siedzibą w W. Wskazała, że działa na podstawie art. 246 ust. 1 i 2 p.w.p. i wnosi o uchylenie decyzji o udzieleniu prawa ochronnego, gdyż decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 94 ust. 1 p.w.p. nie spełniając definicji wzoru użytkowego. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, iż zgodnie z treścią art. 94 ust. 1 p.w.p. wzorem użytkowym jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym, dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Przedmiotem wzoru użytkowego nr [...] nie jest rozwiązanie o charakterze technicznym dotyczącym kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Nanoszenie oznaczeń jest sposobem i jako takie nie może być wzorem użytkowym. Wzorem użytkowym w myśl ustawowej definicji jest rozwiązanie pozwalające na osiągnięcie założonego celu wynalazczego, poprzez wskazany kształt, budowę lub zestawienie przedmiotu o trwałej postaci. F. sp. z o.o. (dawniej F. sp. z o.o.) nie uznała sprzeciwu i wniosła o jego oddalenie. Podniosła, iż w sprawie mają zastosowanie przepisy Ustawy o wynalazczości (u.wyn.) bowiem wniosek był zgłoszony pod rządami tej ustawy. Zgłoszony wzór użytkowy jest nowym i użytecznym rozwiązaniem, a elementy grafiki są trwałymi elementami zamknięcia. Miarą użyteczności rozwiązania zgłoszonego jako wzór użytkowy są ułatwienia i oszczędności przejawiające się podczas korzystania z przedmiotu, którego wzór dotyczy, zgodnie z jego przeznaczeniem. Elementy grafiki stanowią trwały element wzoru. Wzór jest nowy i użyteczny, bowiem pozwala zabezpieczyć i dać gwarancję oryginalności pochodzenia zamykanych wyrobów przed nielegalnym obrotem. D. S.A. w toku postępowania wskazała, że jako wzory użytkowe mogą być chronione tylko rozwiązania techniczne mające konkretną postać, a w zgłoszonym rozwiązaniu przedmiotem ochrony mają być napisy, których nie widać. Opis nie ujawnia, w jaki sposób można osiągnąć skutek w postaci okresowej możliwości oglądania. Ochronie nie podlega skutek, tylko środek techniczny, dzięki któremu skutek można osiągnąć. Fakt uzyskania niewidzialnych napisów nie jest cechą wzoru użytkowego, tylko pewnych czynności i technologii ich wykonywania. Chodzi więc o ochronę sposobu. Przedstawiony opis nie daje możliwości zrealizowania rozwiązania przy przeciętnej znajomości zakresu wiedzy technicznej. Na rozprawie D. S.A. zmieniła podstawę prawną sprzeciwu i wskazała na art.77 u.wyn. Decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2008 r. Urząd Patentowy RP unieważnił prawo ochronne na wzór użytkowy pt.: "Zamknięcie, zwłaszcza do butelek" nr RU 62671. Kolegium orzekające wskazało, iż przy merytorycznej ocenie kształtu i budowy rozwiązania brane jest pod uwagę, czy są wszystkie cechy techniczne dotyczące jego struktury konstrukcyjnej, przejawiającej się w usytuowaniu i połączeniu poszczególnych jego części i podzespołów, tworzących łącznie zwartą całość, umożliwiającą realizację zamierzonego celu. Trwała postać wzoru użytkowego oznacza określone ukształtowanie przestrzenne przedmiotu, którego wzór dotyczy. Nie przedstawia dostatecznego stopnia trwałości postaci rozwiązanie, jeżeli nie określa jednoznacznie elementów wchodzących w jego skład, struktury połączeń pomiędzy poszczególnymi elementami oraz przestrzennego rozmieszczenia tych elementów. W zgłoszonym rozwiązaniu nie zostały wskazane wszystkie istotne cechy techniczne potrzebne do odtworzenia przedmiotowego zamknięcia. Nie wiadomo wynikiem jakiej cechy technicznej jest zastrzegany efekt niewidocznych oznaczeń. Wniosek o unieważnienie prawa ochronnego nr [...] należało uznać za słuszny bowiem nie zostały ujawnione wszystkie cechy techniczne dotyczące kształtu oraz budowy przedmiotowego zamknięcia, natomiast ze względu na dowolność w rozmieszczeniu pozostałych elementów nie można mówić o spełnieniu warunku trwałej postaci. Za niezasadny Kolegium uznało zarzut, iż ochroną objęty jest sposób wykonania zakrętki. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła na powyższą decyzję F. Sp. z o.o., zwana dalej skarżącą. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania. Skarżąca podniosła zarzut naruszenia: - art. 77 u.wyn. w związku z art. 315 ust. 3 p.w.p. - art. 255 ust. 3 p.w.p. - art. 7, art. 75 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 i § 3 kpa w związku z art. 256 ust. 1 p.w.p. – poprzez brak wszechstronnego i dokładnego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych sprawy i wydania rozstrzygnięcia w oparciu o błędne ustalenia faktyczne i prawne oraz brak należytego uzasadnienia decyzji, także pominięcie faktów znanych Urzędowi Patentowemu z urzędu w rozumieniu art. 77 § 4 kpa. W uzasadnieniu zarzutów skargi skarżąca wskazała m.in., iż organ dokonał wadliwego ustalenia stanu faktycznego i wadliwie zastosował przepisy prawa. Organ wydał zaskarżoną decyzję opierając się na wybiórczo wybranym fragmencie przepisu art. 77 u.wyn., określającym definicję wzoru użytkowego i stanowiącym podstawę prawną wniosku wnoszącego sprzeciw i rozpatrywał jedynie kształt, budowę oraz trwałą postać wyrobu, a pomijając całkowicie istotną dla ochrony użyteczność wyrobu. Zdaniem skarżącej organ nie uwzględnił dowodu przedstawionego przez skarżącą na rozprawie w postaci przedmiotowego wzoru przemysłowego, będącego nowym i użytecznym rozwiązaniem o trwałej postaci. Nie zostały wzięte pod uwagę argumenty podnoszone przez skarżącą dotyczące celu opracowania wzoru użytkowego oraz kwestii jego użyteczności. Zgodnie z art. 77 u.wyn. wzorem użytkowym jest rozwiązanie, które musi spełniać przesłankę nowości i użyteczności oraz dotyczyć kształtu, budowy lub zestawienia o trwałej postaci. Rozwiązanie jest nowe i użyteczne oraz dotyczy przedmiotu o trwałej postaci. Skarżąca podkreśliła użycie w art. 77 u.wyn. spójnika "lub" i wskazała, że wzór użytkowy może dotyczyć kształtu, budowy lub trwałej postaci wyrobu, a nie kształtu, budowy i trwałej postaci. D. ani organ nie wykazały, że rozwiązanie jest znane ze stanu techniki, znane były tylko cechy przedznamienne. Organ pominął użyteczność rozwiązania. Celem przedmiotowego wzoru użytkowego było opracowanie zamknięcia dającego gwarancję oryginalności pochodzenia zamykanych wyrobów, zwłaszcza alkoholowych lub innych wyrobów renomowanych firm, przed ich nielegalnym obrotem. Miarą użyteczności rozwiązania zgłoszonego, jako wzór użytkowy są ułatwienia i oszczędności przejawiające się podczas korzystania z przedmiotu, którego wzór dotyczy, zgodnie z jego przeznaczeniem. Bezsporne jest więc, iż wzór użytkowy skarżącej spełnia przesłanki art. 77 u.wyn. umożliwiające udzielenie jej prawa ochronnego, a organ przeprowadził postępowanie w sprawie unieważnienia prawa ochronnego nierzetelnie, z rażącym naruszeniem przepisów oprawa materialnego i zasad postępowania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że ocenie podlegało jedynie to, czy na podstawie podanych cech technicznych można było wzór odtworzyć w sposób identyczny. Organ uważa, że nie zostały ujawnione wszystkie cechy dotyczące kształtu oraz budowy zamknięcia butelek. Biorąc pod uwagę opis, zastrzeżenia ochronne i rysunek nie można odtworzyć chronionego rozwiązania. W celu wykonania zamknięcia trzeba włożyć własną inwencję twórczą i można do tego celu zastosować różne środki techniczne. Rozpatrywany wzór nie spełnia warunku pełnego ujawnienia wszystkich cech technicznych dotyczących kształtu i budowy zamknięcia. Wzór ten, z uwagi na nieujawnienie istotnych cech technicznych, nie spełnia także warunku zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Dowolność rozmieszczenia cech zamknięcia powoduje, że nie można mówić o jednej konkretnej postaci wykonania zamknięcia. Zatem sporne rozwiązanie nie jest wzorem użytkowym. To wystarcza do jego unieważnienia i nie jest dopuszczalne badanie nowości czy użyteczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej także p.p.s.a.). W ocenie Sądu analizowana w powyższy sposób skarga F. sp. z o.o. nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Urzędu Patentowego RP nie narusza prawa. Podkreślić należy, że w sprawie niniejszej zgodnie z art. 315 ust. 3 pwp do oceny spełnienia ustawowych warunków do uzyskania prawa ochronnego na wzór użytkowy znajdują zastosowanie przepisy ustawy obowiązującej w dniu wniesienia podania tj. w dniu [...] kwietnia 2001 r. W tej dacie obowiązywały przepisy ustawy o wynalazczości z dnia 19 października 1972 r. /u.wyn./, zatem spełnienie warunków do uzyskania prawa ochronnego należało ocenić w świetle wymogów stawianych przez tę ustawę. Prawidłowo więc Urząd ocenił zasadność sprzeciwu i spełnienie ustawowych warunków do uzyskania prawa ochronnego w świetle przepisów u.wyn. Pamiętać też trzeba, że ponieważ postępowanie sporne prowadzone było po wejściu w życie ustawy prawo własności przemysłowej /pwp/, toczyło się ono według przepisów tej ustawy, tak więc sprzeciw był rozpatrywany wg przepisów procesowych pwp, zaś zarzut niespełnienia ustawowych warunków do uzyskania prawa ochronnego i możliwość żądania unieważnienia prawa ochronnego był oceniany według przepisów u.wyn., czyli tych, które obowiązywały w dacie złożenia wniosku o udzielenie o udzielenie prawa ochronnego /[...] kwietnia 2001r./ i wedle których podanie było oceniane. Możliwość wniesienia sprzeciwu oraz wszystkie kwestie procesowe związane z jego rozpatrywaniem oceniać należy według przepisów obowiązujących w dacie jego zgłoszenia ([...] kwietnia 2007 r.), czyli wg przepisów pwp. Oceniając zaskarżoną decyzję Sąd miał na względzie, że zgodnie z art.77 u.wyn. wzorem użytkowym podlegającym ochronie jest nowe i użyteczne rozwiązanie o charakterze technicznym dotyczące: 1/ kształtu, 2/ budowy lub 3/ zestawienia przedmiotu o trwałej postaci. Jak wynika z literalnej treści powołanego przepisu rozwiązanie dotyczy zawsze przedmiotu o trwałej postaci, a polega na nadaniu temu przedmiotowi nowego i użytecznego kształtu, albo zastosowania nowej i użytecznej jego budowy, albo też zastosowania nowego i użytecznego zestawienia elementów przedmiotu (por. Stanisław Sołtysiński, Andrzej Szajkowski, Tadeusz Szymanek "Komentarz do prawa wynalazczego" WP 1990 s. 327). Wzór użytkowy dotyczy przedmiotu o trwałej postaci i jest rozwiązaniem technicznym, co do kształtu, budowy lub zestawienia elementów składowych tego przedmiotu. Przymiot "trwałej postaci" musi więc cechować każdą formę wzoru użytkowego. Dopiero, kiedy organ stwierdzi, że rozwiązanie techniczne dotyczy przedmiotu o trwałej postaci, a zgłoszony wzór dotyczy jego kształtu, budowy lub zestawienia elementów składowych, przystępuje do badania cechy nowości i użyteczności zaprezentowanego rozwiązania. Wzór użytkowy muszą cechować: zupełność rozwiązania, należyte ujawnienie projektu, bezpieczeństwo stosowania i powtarzalność rezultatu. Zatem w sposób jednoznaczny i zezwalający na odtworzenie musi być określona budowa wzoru oraz trwałość powiązań jego elementów składowych (por. op. cit. s.328). Wzór użytkowy może dotyczyć przedmiotów jednoelementowych. Wówczas rozwiązanie dotyczy przede wszystkim kształtu. Gdy wzór użytkowy dotyczy rozwiązania wieloelementowego, musi określać kształt części składowych oraz wzajemne powiązanie tych części tj. zestawienie części składowych i budowę całości przedmiotu. Rezultat musi mieć charakter przedmiotu o trwałej postaci i być powtarzalny. Jest niesporne, że wzór użytkowy nie obejmuje sposobów produkcji. Mając na uwadze powyższe uznać należy, że decyzja Urzędu Patentowego, choć lakonicznie uzasadniona, jest zgodna z prawem. Organ trafnie uznał, że z opisu i zastrzeżeń ochronnych nie wynika trwała i powtarzalna postać zamknięcia do butelki wg zgłoszonego wzoru. W ocenie Sądu z treści zgłoszenia nie wynika, jaka jest trwała postać zamknięcia wg wzoru i jak tę postać osiągnąć. W opisie jest przedstawiony efekt końcowy pewnego działania w postaci umieszczenia na zamknięciu napisu niewidzialnego w warunkach zwykłych, a widzialnego w promieniach UV. Nie wiadomo jednak, co należy zrobić, aby taki efekt osiągnąć. Jeśliby nawet uznać (co budzi poważne wątpliwości), że chodzi o zestawienie zamknięcia do butelki i specjalnej farby do sporządzenia konkretnego napisu na tym zamknięciu, to żadne elementy tego zestawienia nie zostały ujawnione. W tym stanie rzeczy nie narusza prawa pogląd organu, że zgłoszone rozwiązanie nie ujawnia cech wzoru użytkowego, bowiem nie zostały wskazane wszystkie istotne cechy techniczne a przedmiot, którego dotyczy rozwiązanie nie ma jednej konkretnej i trwałej postaci. Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że nie ma racji skarżąca, która zdaje się twierdzić, że trwała postać jest jedną z form wzoru użytkowego, a przymiot "trwałej postaci" dotyczy tylko wzoru użytkowego polegającego na nowym i użytecznym zestawieniu. Jak wskazano wyżej stanowisko takie jest błędne, bowiem wzór użytkowy z samej definicji dotyczy przedmiotu o trwałej postaci. Jednak nie każde rozwiązanie techniczne dotyczące przedmiotu o trwałej postaci jest wzorem użytkowym. Wzorami użytkowymi mogą być tylko rozwiązania techniczne dotyczące kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotów o trwałej postaci, jeżeli spełniają wymóg nowości i użyteczności. Nie są trafne zarzuty naruszenia art. 77 u.wyn. polegającego na nierozważeniu nowości i użyteczności rozwiązania. Jeżeli bowiem przedstawione rozwiązanie nie posiada zasadniczych cech wzoru użytkowego (nie jest rozwiązaniem technicznym dotyczącym kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci), to nie ma potrzeby rozważania dalszych cech, które warunkują udzielenie prawa ochronnego na wzór użytkowy tj. nowości i użyteczności zgłoszonego projektu. Postępowanie dotyczy bowiem tylko wzoru użytkowego i jeżeli organ trafnie ustalił, że rozwiązanie nie posiada cech ustawowych wzoru użytkowego, to nie musi już rozważać kolejnych przymiotów tego rozwiązania. Jeżeli projekt nie stanowi wzoru użytkowego (nie dotyczy kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci), to nawet jeżeli jest nowy i użyteczny, nie może być chroniony jako wzór użytkowy. Skarżąca nie uzasadniła w żaden sposób postawionych zarzutów procesowych, trudno zatem ustosunkować się do tych zarzutów. Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy, zatem uznał za nieuzasadnione, postawione przez skarżącą, zarzuty naruszenia art. 7, 75 § 1, 77, 80 i 107 § 3 kpa. W ocenie Sądu organ prawidłowo ocenił, że zgodnie ze przedstawionym opisem i zastrzeżeniami ochronnymi, zgłoszone rozwiązanie polegające na malowaniu nieokreślonych i niewidzialnych napisów nieokreślonymi bliżej farbami, widzialnymi tylko w promieniach UV, nie jest rozwiązaniem technicznym dotyczącym kształtu, budowy lub zestawienia przedmiotu o trwałej postaci tj. zamknięcia do butelki. Zatem unieważnienie prawa ochronnego na to rozwiązanie nie narusza prawa. Zważywszy powyższe Sąd uznał zarzuty skargi za nieuzasadnione i działając na podstawie art.151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.