I SA/Wa 1710/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Rektora Politechniki W. z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. 1. uchyla zaskarżoną decyzje oraz decyzję Dziekana Wydziału [...] Politechniki W. z dnia [...] maja 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Rektora Politechniki W. na rzecz M. Z. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] września 2008 r. nr [...] Rektor Politechniki W. reprezentowany przez Prorektora ds. Studiów utrzymał w mocy decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] o skreśleniu M. Z. z listy studentów Wydziału [...] z dniem 30 maja 2008 r. z powodu nie uzyskania rejestracji na semestr letni roku akademickiego 2007/2008 podjętej zgodnie z § 12 ust. 6 "Regulaminu Studiów w Politechnice W." uchwalonego przez Senat w 2006 r. Jednocześnie organ potwierdził zaliczenie przez skarżącego 4 semestrów studiów. W oparciu o materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach sprawy sąd ustalił następująco stan faktyczny: Decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2008 r. Dziekan Wydziału [...] w oparciu o art. 190 w związku z art. 2o7 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz art. 104 KPA i § 12 ust. 6 Regulaminu studiów w Politechnice W. skreślił M. Z. z listy studentów z dniem 30 maja 2008 r. W uzasadnieniu organ podkreślił, że skreślenie M. Z. z listy studentów nastąpiło z powodu braku postępów w nauce, potwierdzonego nie uzyskaniem zaliczenia kolejnego semestru i rejestracji na następny semestr studiów. Od powyższej decyzji odwołanie do Prorektora Politechniki W. złożył M. Z. Wniósł o ponowne rozpatrzenie jego sprawy podnosząc, że skreślenie jest wynikiem nie przyznania mu nieuwarunkowanego urlopu dziekańskiego o który ubiegał się od dnia 12 marca 2008 r. We wniosku o urlop prosił o przyznanie mu takiego urlopu od pierwszego dnia wznowionych studiów (tj. od końca grudnia 2007 r.), ponieważ w semestrze w którym je wznowił nie z jego winy nie był w stanie zaliczyć przedmiotów programowych pozwalających na kontynuację studiów. W piśmie które otrzymał (nr [...]) poinformowano go, że nie może otrzymać żądanego urlopu z powodu zaliczenia tylko 3 semestrów studiów, a urlop można przyznać po zaliczeniu 4 semestrów, tymczasem z decyzji z dnia [...] maja 2008 r. którą otrzymał, wynika wprost, że zaliczył on 4 semestry studiów. Decyzją z dnia [...] września 2008 r. Prorektor ds. Studiów Politechniki W. podtrzymał w całości decyzję Dziekana Wydziału [...]. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. Z. Precyzując skargę pełnomocnik M. Z. adw. P. K.zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie prawa materialnego tj. art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, bowiem zaskarżona decyzja została wydana na podstawie § 12 ust. 6 Regulaminu Studiów Politechniki W. naruszającego wskazany wyżej przepis ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym, oraz przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy tj.: art. 77 § 1 KPA w związku z art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - prawo o szkolnictwie wyższym poprzez niezbadanie przez organ odwoławczy całego materiału dowodowego, w szczególności oświadczeń skarżącego co do przyczyn, dla których nie było możliwe zaliczenie przez niego kolejnego semestru studiów, przepisu art. 107 § 1 i § 3 KPA w związku z art. 207 ust. 1 powołanej wyżej ustawy poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn dla których organ odwoławczy uznał za zasadne utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] maja 2008 r. w sytuacji, gdy przepisy art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. -Prawo o szkolnictwie wyższym nie przewidują obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów w przypadku braku postępów w nauce lub nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. W związku z powyższym wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji ewentualnie o jej uchylenie w całości. W obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że zaskarżona decyzja nie wskazuje podstawy prawnej, odnosząc się wyłącznie do wskazania przepisu Regulaminu. Tego rodzaju odniesienie, zdaniem skarżącego, jest niewystarczające, albowiem podstawą prawną decyzji o skreśleniu może być jedynie odpowiedni przepis rangi ustawowej (por. M. Chałupka, Studenci: skreślenie czy przeoczenie, Rzeczypospolita z 31 maja 2008 roku). Zgodnie z przepisami art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku stwierdzenia braku postępów w nauce lub nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Z powyższych przepisów wynika w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości, że brak stwierdzenia postępów w nauce lub nieuzyskanie zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie nie obliguje kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej (w niniejszej sprawie Dziekana Wydziału [...] Politechniki W.) do skreślenia studenta z listy studentów. Zatem w wypadku przesłanek wymienionych w przepisie art. 190 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej podejmując decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów działa w ramach uznania administracyjnego. Organ ten może rozstrzygnąć sprawę skreślenia w różny sposób przy tym samym stanie faktycznym. Ukształtowanie kompetencji organu w sposób przewidziany w przepisie art. 190 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym jest o tyle korzystne dla studentów, że nie powoduje automatycznego obowiązku skreślenia z listy studentów nawet w razie wystąpienia przesłanek wymienionych w powyższym przepisie. Co więcej, ze względu na to, że decyzja o skreśleniu z listy studentów podejmowana jest w wymienionych wypadkach w ramach uznania administracyjnego, na kierowniku podstawowej jednostki organizacyjnej ciąży, zdaniem skarżącego, szczególny obowiązek zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydania decyzji o treści przekonującej pod względem faktycznym i prawnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 1981 roku, sygn. akt SA 234/81, opublik. w systemie Lex Sigma pod nr 9609). Przy czym organ ma obowiązek wyjaśnienia w decyzji przyczyn, z powodu których podjął decyzję o skreśleniu studenta. Decyzja taka musi być wolna od arbitralności (tak M. Wierzbowski, A. Wiktorowska [w:] Prawo administracyjne pod red. M. Wierzbowskiego, Warszawa 2001, s. 299). Tymczasem przepis § 12 ust. 6 Regulaminu Studiów - który stanowi jedyną wymienioną podstawę zaskarżonej decyzji - w sposób oczywisty jest sprzeczny z przepisami art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym. Przepis § 12 ust. 6 Regulaminu Studiów stanowi bowiem, że student, który nie uzyskał rejestracji na kolejny semestr lub rok studiowania, zostaje skreślony z listy studentów. Regulamin Studiów obliguje zatem kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej do skreślenia studenta z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku z określonym terminie, mimo że powyższego obowiązku nie nakładają na kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej przepisy rangi ustawowej. Przepis § 12 ust. 6 Regulaminu Studiów jest wysoce niekorzystny dla studenta w stosunku do regulacji wynikającej z przepisów art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym nie tylko ze względu na automatyzm skreślenia, ale również ze względu na wyłączenie szczególnego obowiązku zbadania materiału dowodowego, który istnieje w wypadku decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego. Rygorystyczna sankcja przepisu Regulaminu Studiów nie uwzględnia sytuacji szczególnych i wyjątkowych, uzasadniających nieskreślenie studenta z listy studentów nawet w wypadku niezaliczenia semestru lub roku studiów. Skoro przepis § 12 ust. 6 Regulaminu Studiów narusza przepisy art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, to zaskarżona decyzja również narusza wskazane wyżej przepisy Prawa o szkolnictwie wyższym, przy czym naruszenie to następuje zdaniem skarżącego w stopniu rażącym. Przepisy art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym są bowiem sformułowane w sposób jednoznaczny i nie budzący wątpliwości - nie przyznają organom szkoły wyższej prawa, ani nie obligują tych organów do automatycznego skreślenia studenta z listy studentów (por.: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 stycznia 2008 roku, sygn. akt III SA/Łd 623/07, opublik. w systemie Lex Sigma pod nr 365367). Skoro zatem zaskarżona decyzja rażąco narusza przepisy art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym, to zdaniem skarżącego zasadny jest wniosek o stwierdzenie jej nieważności. Natomiast w razie uznania przez Sąd, że naruszenie przepisów art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 Prawa o szkolnictwie wyższym nie ma charakteru rażącego, zasadny jest, zdaniem skarżącego, wniosek o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, również ze względu na naruszenie przepisów postępowania wskazanych w pkt 2 skargi Zdaniem skarżącego organ pierwszej instancji, a następnie organ odwoławczy nie zbadały wszechstronnie całego materiału dowodowego, w szczególności oświadczeń co do przyczyn, dla których nie było możliwe zaliczenie przez niego kolejnego semestru studiów. Tymczasem możliwość wznowienia studiów na siódmym semestrze została zaakceptowana przez władze uczelni dopiero w dniu 14 grudnia 2007 r. Zatem do zaliczenia wymaganych przedmiotów skarżącemu pozostały 2 miesiące (styczeń, luty), co było zbyt krótkim okresem, aby móc zaliczyć pracę przejściową, pracę inżynierską, czy przedmioty do których zaliczenia potrzebna jest regularna obecność (laboratoria) np. przedmiot OBSER - lab, ze względu na brak możliwości odrabiania zaległych zajęć oraz PREM2 bo przedmiot ten został zlikwidowany po zmianie programu studiów, a skarżący dopiero po rejestracji mógłyby złożyć wniosek o zastosowanie indywidualnego rozwiązania tej kwestii. Jak wynika z powyższego skarżący już w chwili otrzymania pozytywnej decyzji o wznowieniu studiów nie miał fizycznej możliwości zdobycia wymaganej liczby pkt oraz zaliczenia warunków uprawniających go do rejestracji na kolejny semestr, dlatego też chcąc rozwiązać problem wystąpił o przyznanie mu nieuwarunkowanego urlopu dziekańskiego. Natomiast problemy występujące w czasie studiów z uzyskaniem zaliczeń związane były z bardzo trudną sytuacją rodzinną skarżącego w której niespodziewanie się znalazł (utrata pracy przez oboje rodziców i konieczność podjęcia pracy przez skarżącego). Wskazane wyżej okoliczności nie zostały zdaniem skarżącego wszechstronnie zbadane przez organy rozpatrujące sprawę, a organ odwoławczy nie uzasadnił przyczyn utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji, chociaż w przypadku przepisów konstytuujących uznanie administracyjne na organie ciąży szczególny obowiązek dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia podstaw decyzji. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko podnosząc, że skarżący w skardze nie neguje przyczyny skreślenia go z listy studentów, lecz powołuje się na rzekome nieprawidłowości w działaniu uczelni. Zdaniem organu zarzuty skarżącego nie podważają podstawowej przyczyny skreślenia go z listy studentów, chociaż twierdzi on, że uzyskałby wymagane zaliczenia gdyby nie musiał czekać długo na decyzje władz uczelni, a w szczególności gdyby uzyskał urlop nieuwarunkowany. Zdaniem organu, gdyby skarżący nie czekając na decyzję władz uczelni uczęszczał na zajęcia mógłby uzyskać wymagane zaliczenia. Organ podniósł także, że skarżący przez cały okres studiów miał problemy z terminowym uzyskiwaniem zaliczeń, a kwestia urlopu nieuwarunkowanego nie ma znaczenia dla rozpatrywanej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Przy czym oceny tej Sąd dokonuje według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego orzeczenia w oparciu o materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach sprawy. Działając w oparciu o powyższe kryteria, Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzje organów administracji naruszają obowiązujące prawo. Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm.) oraz przepisy Regulaminu Studiów w Politechnice W. Zgodnie z art. 190 ust. 1 powyższej ustawy, Kierownik podstawowej jednostki administracyjnej skreśla studenta z listy studentów w przypadku: 1) niepodjęcia studiów 2) rezygnacji ze studiów 3) niezłożenia w terminie pracy dyplomowej lub egzaminu dyplomowego 4) ukarania karą dyscyplinarną wydalenia z uczelni, natomiast zgodnie z art. 190 ust. 2 kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej może skreślić studenta z listy studentów w przypadku: 1) stwierdzenia braku postępów w nauce 2) nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie 3) niewniesienia opłat związanych z odbywaniem studiów . Art. 107 KPA określa, że decyzja wydana przez organ administracji powinna zawierać między innymi: oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd zauważa, że zarówno decyzja pierwszoinstancyjna, jak i decyzja wydana przez organ odwoławczy nie spełniają powyższych wymogów. Decyzja administracyjna musi zawierać podstawę prawną, przy czym podstawa prawna musi być powołana dokładnie. W sytuacji gdy dany artykuł dzieli się na kilka ustępów, podzielonych również na pkt, brak wskazania który z ustępów tego przepisu znajduje zastosowanie w sprawie narusza ten wymóg. Tymczasem organ pierwszej instancji w podstawie prawnej powołał jedynie art. 190 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym nie precyzując dokładnie na którym jego ustępie i pkt oparł się rozpoznając sprawę oraz § 12 ust. 6 Regulaminu Studiów w Politechnice W. Natomiast zaskarżona decyzja w ogóle nie ma podstawy prawnej, przywołując w jej treści jedynie § 12 ust. 6 Regulaminu Studiów w Politechnice W. Tymczasem przepisy regulaminu można przywołać jedynie w uzasadnieniu decyzji o skreśleniu, bowiem na organie dokonującym skreślenia z listy studentów ciąży obowiązek wykazania, że w danym konkretnym przypadku zachodzi przesłanka ustawowa, by ze słowa "może" z art. 190 ust. 2 zrobić pożytek. Zakres fakultatywności zawarty w powyższym przepisie nie oznacza jednak dowolności. Należy przy tym zwrócić uwagę, że regulamin studiów nie może być sprzeczny z zapisami ustawy, co ma miejsce w rozpatrywanej sprawie. Przepisy art. 190 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o szkolnictwie wyższym nie przewidują bowiem obligatoryjnego skreślenia studenta z listy studentów w przypadku braku postępów w nauce, czy nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie dając organowi jedynie taką możliwość w uzasadnionych przypadkach, natomiast § 12 ust. 6 Regulaminu Studiów w Politechnice W. przesądza obligatoryjnie o skreśleniu studenta z listy studentów w przypadku nie uzyskania rejestracji na kolejny semestr lub rok studiowania, co jest sprzeczne z zapisem ustawy. Z przepisu art. 190 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. nie wynika, aby senat uczelni został uprawniony do wprowadzenia w regulaminie takiego zapisu. Ponadto obie decyzje, zarówno pierwszoinstancyjna, jak i wydana przez organ odwoławczy nie zawierają uzasadnienia. Trudno za uzasadnienie uznać jedno lakoniczne zdanie. Z treści art. 107 § 3 KPA wynika, że uzasadnienie faktyczne decyzji powinno zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, przyczyn z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej zaś uzasadnienie prawne wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Organ odwoławczy nie ustosunkował się także do zarzutów strony podniesionych w odwołaniu. Ma to istotne znaczenie w rozpatrywanej sprawie zwłaszcza z tego powodu, że decyzja o skreśleniu z listy studentów podejmowana jest w przypadkach wymienionych w art. 190 ust. 2 ustawy o szkolnictwie wyższym w ramach uznania administracyjnego. Nakłada to na organ szczególnych obowiązek zgromadzenia i wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i uzasadnienie takiej decyzji przekonywującego dla strony zainteresowanej jak słusznie podnosi w skardze skarżący. Z uzasadnienia decyzji uznaniowej musi wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały przez organ głęboko rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. Z uzasadnienia musi wynikać też, iż organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dowodów, lub nie dokonał oceny tego materiału wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Uzasadnienie powinno odzwierciedlać wyrażoną w art. 11 KPA zasadę przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśnić stronie zasadność przesłanek którymi kierowały się przy załatwieniu sprawy. W orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie, oraz brak podstawy prawnej decyzji i jej uzasadnienia w sposób odpowiadający wymogom określonym w art. 107 § 3 KPA narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji przez sąd administracyjny. Ponownie rozpoznając sprawę organy powinny wziąć pod uwagę powyższe rozważania Sądu zawarte w niniejszym uzasadnieniu, a zwłaszcza dokonać wnikliwej analizy zebranego w sprawie materiału dokumentacyjnego. Przeprowadzone w taki sposób postępowanie powinno znaleźć odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu i jego uzasadnieniu sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 KPA. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 152 - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.