IV SA/Wa 35/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.) Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi M. M. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie danych osobowych - oddala skargę - Zaskarżonym do Sądu Administracyjnego postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z dnia 7 sierpnia 2008 r. w przedmiocie zwrotu wniosku o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych dotyczących L. D. oraz H. D.. W uzasadnieniu Minister stwierdził, iż jego zdaniem Wojewoda [...] zasadnie uznał, iż M. M. działający jako kurator spadku nie może być traktowany jako podmiot wskazany w art. 44h ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 139 poz. 993 ze zm.), tj. jako podmiot ubiegający się o dane ze zbioru meldunkowego z uwagi na realizację zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach. W konsekwencji brak było, zdaniem Ministra, podstaw do uznania, iż udostępnienie danych powinno nastąpić nieodpłatnie. Przytoczył, że w ocenie Wojewody -stosownie do treści art. 666 § 1, 667, 939 § 1 i 940 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego - kurator spadku z własnych funduszy czyni wydatki niezbędne do sprawowania funkcji, a zwrot ich będzie mógł uzyskać w pierwszej kolejności z masy spadkowej. Pogląd ten podzielił Minister wskazując, iż nie można uznać, że kurator spadku realizuje zadania publiczne i powinien być zwolniony z obowiązku ponoszenia opłat za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych. Na to postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. M. - kurator spadku po T. D., zarzucając naruszenie: * art. 44h ust. 8 pkt 1 w zw. z art. 44h ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez błędne przyjęcie, iż w ramach prowadzonych poszukiwań spadkobierców kurator spadku nie korzysta ze zwolnienia z opłaty za udostępnienie danych, * art. 666 § 1 Kpc przez nieuwzględnienie, iż spadek nieobjęty pozostaje pod pieczą sądu spadku, a kurator spadku w zakresie ustalania spadkobierców działa jako organ pomocniczy sądu spadku, * art. 21 ust. 1 Konstytucji RP oraz protokołu nr 1 do Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez nieuwzględnienie w procesie wykładni i stosowania prawa zasady ochrony spadku nieobjętego w ramach * Sygn. akt IV SA/Wa 35/09 ochrony dziedziczenia przez zapewnienie efektywności instytucji kurateli spadku i zarządu spadku nieobjętego. Podnosząc powyższe naruszenia wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu skargi kurator spadku podniósł, iż podtrzymuje wyrażone w postępowaniu administracyjnym stanowisko, iż zarząd spadkiem nieobjętym i podjęcie próby ustalenia spadkobierców jest zadaniem publicznym. Obowiązek roztoczenia pieczy mad spadkiem nieobjętym ciąży zgodnie z protokołem nr 1 Konwencji oraz art. 21 ust. 1 Konstytucji na organach władzy publicznej. Regulacje europejskie oraz konstytucyjne statuują zasadę ochrony spadku nieobjętego w ramach ochrony dziedziczenia, która to zasada podlega, zdaniem skarżącego, uwzględnieniu nie tylko w ramach procesu stanowienia prawa, ale także na etapie jego wykładni i stosowania. W zakresie ustalania spadkobierców kurator działa jako organ pomocniczy sądu spadku zbierając informacje niezbędne do stwierdzenia nabycia spadku. W sprawie niniejszej zdaniem kuratora chodzi o wniosek złożony w ramach poszukiwań spadkobierców. Kurator spadku działa ponadto na dwóch płaszczyznach. Pierwszą jest ustalenie spadkobierców, a drugą jest zarząd majątkiem spadkowym pod nadzorem sądu spadku. Na drugiej płaszczyźnie kurator reprezentuje wyłącznie interesy spadkobierców jako ich przedstawiciel ustawowy, zaś w płaszczyźnie pierwszej gromadzi informacje i dokumenty służące sądowi spadku do stwierdzenia nabycia spadku i czyni to z pozycji organu pomocniczego sądu spadku. Zdaniem skarżącego nietrafne jest uzasadnienie odmowy zastosowania art. 44h ust. 8 pkt 1 w zw. z art. 44h ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez odwoływanie się do przepisów regulujących zarząd w toku egzekucji z nieruchomości. Przepisy te bowiem mają zdaniem skarżącego jedynie zastosowanie do zarządu spadkiem nieobjętym, a nie do poszukiwań spadkobierców, ponadto znajdują one jedynie odpowiednie zastosowanie, co powoduje konieczność uwzględniania różnic w naturze zarządu w toku egzekucji z nieruchomości i zarządu spadku nieobjętego. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu. Sygn. akt IV SA/Wa 35/09 Pismem procesowym z dnia 9 marca 2009 r. skarżący wskazał, iż generalnie kwestionuje błędną wykładnię przepisów dokonaną przez organ, w tym uregulowań dotyczących kurateli spadku. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani wskazaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd, badając legalność zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy uznał, iż skarga nie została oparta na uzasadnionych podstawach. W niniejszej sprawie M. M. działający jako kurator spadku po T. D. wystąpił dnia [...] lipca 2008 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w W. z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL. Pismem z dnia [...] lipca 2008 r. został wezwany do uzupełnienia opłaty za udostępnienie informacji w kwocie 30,40 zł, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia podania bez rozpoznania. Z uwagi na brak wniesienia stosownej opłaty Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2008 r. orzekł o zwrocie wniosku o udostępnienie danych osobowych. Postanowienie to zostało utrzymane w mocy postanowieniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2008 r. Podstawą zwrotu wniosku w niniejszej sprawie było nieuiszczenie opłaty za udostępnienie danych z ewidencji, przewidzianej w art. 44h ust. 8 pkt 2 w zw. z art. 44h ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz.U. z 2006 r., Nr 139 poz. 993 ze zm.). Art. 44h ust. 8 pkt.2 tej ustawy - w brzmieniu obowiązującym na dzień wydawania postanowień obu instancji - stanowił, że udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL dla podmiotów, które wykażą w tym interes prawny (art. 44h ust. 2 pkt 1) następuje odpłatnie. W art. 44h ust. 10 powołana ustawa przyznała Radzie Ministrów kompetencję do określenia, w drodze rozporządzenia, wysokości opłat za Sygn. akt IV SA/Wa 35/09 udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych oraz warunki i sposób ich wnoszenia. W wykonaniu tej delegacji wydano rozporządzenie Rady Ministrów z 30 kwietnia 2002 r. w sprawie wysokości opłat za udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i utraconych dowodów osobistych oraz warunków i sposobu ich wnoszenia (Dz. U. Nr 62, poz. 564). § 3 ust. 1 tego rozporządzenia stanowi, że do wniosku o udostępnienie jednostkowych danych dołącza się dowód dokonania opłaty, o której mowa w § 1. Ustawa przewidziała także zwolnienia od obowiązku wnoszenia opłaty i tak zgodnie z art. 44h ust. 9 pkt 1 zwolnienie od obowiązku ponoszeni opłat przysługuje organom administracji publicznej, sądom i prokuraturze; Policji, Straży Granicznej, Służbie Więziennej, Służbie Kontrwywiadu Wojskowego, Służbie Wywiadu Wojskowego, Służbie Celnej, Żandarmerii Wojskowej, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Biuru Ochrony Rządu, Centralnemu Biuru Antykorupcyjnemu i strażom gminnym (miejskim); organom kontroli skarbowej i wywiadu skarbowego; państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym oraz innym podmiotom - w zakresie niezbędnym do realizacji zadań publicznych określonych w odrębnych przepisach; Polskiemu Czerwonemu Krzyżowi - w zakresie danych osób poszukiwanych. W powyższym wyliczeniu nie umieszczono wprost kuratora spadku, pozostaje zatem do rozważenia ewentualna możliwość przyporządkowania go do którejś w wymienionych w ustawie grup. Zdaniem skarżącego kurator spadku jest zwolniony z obowiązku ponoszenia opłat, ponieważ wykonuje zadania publiczne, jest więc podmiotem z art. 44h ust. 1pkt 4. Z tym stanowiskiem nie można się zgodzić. Wyjaśnić należy, iż w myśl art. 666 § 1 Kpc do czasu objęcia spadku przez spadkobiercę sąd czuwa nad całością spadku, a w razie potrzeby ustanawia kuratora spadku. Art. 667 § 2 Kpc stawowi z kolei, iż kurator spadku zarządza majątkiem spadkowym pod nadzorem sądu spadku. Do sprawowania zarządu stosuje się odpowiednio przepisy o zarządzie w toku egzekucji z nieruchomości. Treść powyższych regulacji wskazuje na to, że kurator spadku jakkolwiek jest ustanawiany przez sąd spadku, to działa na rzecz spadkobierców zmarłego, po którym spadek nie został objęty. Jego rolą jest więc zabezpieczenie interesu konkretnych osób -spadkobierców, a nie interesu publicznego, czy też interesu sądu, który go ustanowił. Z tego względu spoczywa na kuratorze spadku obowiązek pokrycia koniecznych wydatków związanych z wykonaniem zadań, do których został wyznaczony. Wydatki Sygn. akt IV SA/Wa 35/09 te ponosi jednakże czasowo, ma bowiem prawo do pokrycia z masy spadkowej wydatków poczynionych w związku ze sprawowaniem swojej funkcji i to w pierwszej kolejności. Stanowią o tym art. 939 oraz art. 940 Kpc. Stąd poniesione koszty, związane z wykonywaniem funkcji kuratora zostaną później zaspokojone z masy spadkowej. Zaznaczenia wymaga również pogląd Sądu Najwyższego zawarty w uchwale z dnia 24 lutego 2004 r., sygn. III CZP 119/03, iż komornik sądowy występujący o udzielenie informacji, o których mowa w art. 44h ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest zobowiązany do uiszczenia opłaty za udostępnienie tych danych, (por. OSNC 2005/5/80, Biuletyn SN 2004/2/6, Wokanda 2004/4/6). Obowiązek ponoszenia przez niego koniecznych opłat z tego tytułu nie budził zatem wątpliwości Sądu Najwyższego. Skład orzekający w niniejszej sprawie stoi zatem na stanowisku, iż ze względu na rodzaj wykonywanych zadań, realizowanych niejako z upoważnienia sądu powszechnego, nie czyni z kuratora spadku innego podmiotu realizującego zadania publiczne, określone w odrębnych przepisach., jak stanowił art. 44h ust. 1 pkt. 4 cyt. ustawy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonych postanowień obu instancji. Nie zaistniały więc podstawy do zwolnienia skarżącego od obowiązku ponoszenia opłat związanych z czynnościami podejmowanymi w ramach prowadzonych czynności zmierzających do ustalenia spadkobierców. Jak już bowiem wspomniano kurator wydatki te ponosi tymczasowo, do czasu pokrycia ich w całości z masy spadkowej. W tym stanie rzeczy stanowisko organów orzekających w niniejszej sprawie należy uznać za trafne, co przesądza o niezasadności zarzutu naruszenia art. 44h ust. 8 pkt 1 w zw. z art. 44h ust. 1 pkt 4 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych w ówczesnym brzmieniu. Również nie może zostać uwzględniony zarzut naruszenia przez organy art. 666 § 1 Kpc z prostej przyczyny - organy administracji publicznej nie stosują procedury cywilnej, a jedynie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Powołanie przepisów procedury cywilnej przez organy miało jedynie na celu poszerzenie przedstawionej argumentacji. Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 21 Konstytucji RP, oraz protokołu Nr 1 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Z całą pewnością należy bowiem stwierdzić, iż zażądanie od kuratora spadku opłaty w wysokości 30,40 zł za Sygn. akt IV SA/Wa 35/09 udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL nie powoduje naruszenie ochrony prawa dziedziczenia, czy naruszenia prawa własności, których ochronę gwarantuje wskazana Konwencja oraz Konstytucja RP. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w sentencji.