II GSK 762/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Maria Myślińska Sędzia NSA Cezary Pryca (spr.) Protokolant Michał Sikora po rozpoznaniu w dniu 14 października 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 17 kwietnia 2009 r. sygn. akt VI SA/Wa 182/09 w sprawie ze skargi M. B. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 17 kwietnia 2009 r. o sygn. akt VI SA/Wa 182/09 uwzględnił skargę M. B. i uchylił decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu konkursowego na aplikację notarialną w 2008 r. Sąd I instancji orzekł w następującym stanie faktycznym i prawnym. W dniu 20 września 2008 r. M. B. przystąpił do egzaminu konkursowego na aplikację notarialną, przeprowadzonego przez Komisję Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości na obszarze właściwości Izby Notarialnej w B.. Komisja Egzaminacyjna uchwałą z dnia 20 września 2008 r. nr 07/2008 r. ustaliła wynik egzaminu M. B. na 189 punktów. Od tej uchwały M. B. złożył odwołanie do Ministra Sprawiedliwości, w którym zakwestionował treść pytań testowych o numerach 14, 90, 148 i 160 i wniósł o zweryfikowanie wyniku egzaminu przez uznanie zaproponowanych przez niego odpowiedzi do wymienionych pytań za prawidłowe i ustalenie pozytywnego wyniku egzaminu odpowiadającego liczbie 193 punktów. Minister Sprawiedliwości po rozpoznaniu odwołania w decyzji z dnia [...] listopada 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną uchwałę. W ocenie organu egzamin został przeprowadzony zgodnie z trybem określonym w przepisach ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189 poz. 1158 ze zm.) oraz rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej oraz szczegółowego trybu i sposobu przeprowadzenia egzaminu konkursowego i notarialnego (Dz. U. Nr 258, poz. 2168ze zm.) Ponowna analiza testu wraz z kartą odpowiedzi wykazała, że wynik egzaminu M. B. został ustalony prawidłowo i tym samym uzyskał on z egzaminu 189 punktów, tj. wynik negatywny przy minimalnej liczbie 190 punktów warunkujących pozytywne zdanie egzaminu. Ponadto zdaniem organu pytania oraz propozycje odpowiedzi testowych zostały sformułowane w sposób niebudzący wątpliwości. Od powyższej decyzji M. B., dalej skarżący, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. Sąd I instancji uznał skargę za uzasadnioną, gdyż przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono przepisy prawa materialnego. Zdaniem Sądu I instancji pytanie testowe nr 14 zostało wadliwie skonstruowane, gdyż było kazusem i wymagało od kandydata na aplikanta umiejętności stosowania prawa a nie wiedzy z zakresu prawa, o czym jest mowa w art. 71 b § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie. Zatem było niezgodne z przepisami wymienionej ustawy. Treść z zakwestionowanego pytania była następująca: "Zgodnie z kodeksem cywilnym, gdy spadkodawca pozostawił czworo rodzeństwa i jednego z rodziców, gdyż drugi zmarł wcześniej, to żyjący rodzic dziedziczy z ustawy: a) 3/8 całości spadku; b) 1/5 całości spadku; c) 1/4 całości spadku" Sąd I instancji stwierdził, że tak zredagowane pytanie wymagało od kandydata nie tylko znajomości zasad dziedziczenia ustawowego określonych w art. 933 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego ale także umiejętności zastosowania dyspozycji tego przepisu do konkretnego stanu faktycznego. Sąd I instancji podkreślił, że egzamin konkursowy na aplikację notarialną zgodnie z art. 71 b § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata z poszczególnych z dziedzin prawa wyszczególnionych w tym przepisie a nie praktyki stosowania prawa. Wobec tego pytania zawarte w teście egzaminacyjnym muszą wynikać z konkretnych przepisów prawa. Istotnie, według Sądu I instancji, sporne pytanie nie rodziło większych trudności po stronie kandydatów, jednakże w świetle przepisów ustawy zostało ono skonstruowane wadliwie. Z uwagi na liczbę 189 punktów uzyskanych przez skarżącego z testu, naruszenie przepisów prawa materialnego w związku z pytaniem nr 14 miało wpływ na wynik sprawy. Z tego powodu zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości podlegała uchyleniu. Od wyroku Sądu I instancji Minister Sprawiedliwości złożył skargę kasacyjną w której wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Organ zarzucił wyrokowi Sądu I instancji naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy : art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153. poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a., przez uwzględnienie skargi M. B., w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja nie naruszała przepisów prawa materialnego, a w szczególności wskazanych przez Sąd przepisów art. 71j § 1 oraz art. 71b § 3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo notariacie (Dz. U. Nr 189, poz. 1158) w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 20 lutego 2009 r. , która weszła w życie dnia 25 marca 2009 r., a które to naruszenie miało polegać sformułowaniu pytania nr 14 w teście konkursowym na aplikację notarialną w sposób sprzeczny z ww. przepisami. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ podniósł, że zakwestionowane przez Sąd I instancji pytanie było oczywiste i nie budziło żadnych wątpliwości oraz wynikało z przepisu art. 933 § 1 i § 2 kodeksu cywilnego. Co więcej nadanie temu pytaniu formy kazusu miało na celu ułatwić kandydatom wybranie odpowiedniej – prawidłowej odpowiedzi. Skarżący organ podkreślił, że większość pytań testowych zostało opracowanych w formie kazusów np. pytania o numerach 13, 15, 23, 26, 29, 33 (...) i następne. Ponadto pytanie nr 14 nie jest sprzeczne, wbrew twierdzeniom Sądu, z przepisami prawa regulującymi kwestię formy i zakresu przedmiotowego testu. Przepis art. 71 b § 3 ustawy Prawo o notariacie określa zakres tematyczny testu. Przepis ten stanowi bowiem, że test ma na celu sprawdzenie wiedzy kandydata na aplikanta i nie wskazuje, że pod tym terminem ustawowym należy rozumieć jedynie znajomość przepisów prawa. Pod z pojęciem "wiedzy z danego zakresu prawa" należy także łączyć umiejętność stosowania prawa, w szczególności gdy chodzi o nieskomplikowane sytuacje faktyczne odpowiadające dyspozycji normy prawnej zawartej w określonym przepisie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie jest zasadna i podlega oddaleniu. W szczególności należy podkreślić, że zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art.183 § 1 ustawy- p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec takich regulacji poza sporem winna pozostawać okoliczność, iż wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, a uzasadnione jest odniesienie się do poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została oparta na podstawie kasacyjnej opisanej w art. 174 pkt. 1 p.p.s.a. W ramach tej podstawy kasacyjnej strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt.1 lit. a p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi M. B. w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja nie naruszała przepisów prawa materialnego, to jest art. 71b § 3 i art. 71j ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie, w brzmieniu obowiązującym w dacie przeprowadzenia egzaminu konkursowego i w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji (t.j. Dz. U. z r. Nr 89 poz.1158 ze zm.). Przedmiotem postępowania przed Sądem I instancji była ocena legalności decyzji Ministra Sprawiedliwości utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej ustalającą wyniki egzaminu konkursowego na aplikację notarialną. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadzała się do ustalenia czy konstrukcja pytania numer 14 była zgodna z wymogami, jakim musi odpowiadać test egzaminacyjny na egzamin konkursowy na aplikację notarialną, stosownie do treści przepisów art. 71b § 3 i art. 71j ustawy Prawo o notariacie w brzmieniu obowiązującym w dacie egzaminu konkursowego i w dacie podejmowania zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 71b § 1 ustawy Prawo o notariacie nabór na aplikację notarialną odbywa się poprzez przeprowadzenie egzaminu konkursowego. Jednocześnie ustawodawca w art. 71j § 1 wymienionej ustawy wskazał, że egzamin konkursowy polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 250 pytań zawierających po trzy odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Kandydat na aplikację notarialną może wybrać tylko jedną odpowiedź i za każdą prawidłową odpowiedź kandydat otrzymuje 1 punkt. Przepis art. 71j § 3 w ustawy stanowi, że pozytywny wynik egzaminu konkursowego otrzymuje kandydat, który uzyskał z testu co najmniej 190 punktów. Jak już wyżej zostało podkreślone przedmiotem oceny była poprawność konstrukcji pytania numer 14 znajdującego się w teście egzaminacyjnym na aplikację notarialną. W tym miejscu należy przypomnieć, iż pytanie numer 14 brzmiało: "Zgodnie z Kodeksem cywilnym, gdy spadkodawca pozostawił czworo rodzeństwa i jednego z rodziców, gdyż drugi zmarł wcześniej, to żyjący rodzic dziedziczy z ustawy: A. 3/8 całości spadku, B.1/5 całości spadku,C.1/4 całości spadku." W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd I instancji uznał, iż uwzględniając powyższe regulacje prawne, pytanie numer 14 znajdujące się w teście egzaminacyjnym na aplikację miało wadliwą konstrukcję. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej odpowiedź na tak sformułowane pytanie nie wynikała wprost z przepisu art. 933 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Niewątpliwie pytanie odwoływało się do instytucji dziedziczenia ustawowego rodziców spadkodawcy dziedziczących z ustawy w zbiegu z rodzeństwem spadkodawcy. Z treści art. 933 § 1 Kodeksu cywilnego wynika, że udział spadkowy każdego z rodziców, które dziedziczy w zbiegu z rodzeństwem spadkodawcy, wynosi jedną czwartą część tego, co przypada łącznie dla rodziców i rodzeństwa, a pozostałą część dziedziczy rodzeństwo w częściach równych. Zasady ustalania udziałów rodziców dziedziczących w zbiegu z rodzeństwem ulegają istotnej modyfikacji w przypadku, gdy jeden z rodziców nie dożył otwarcia spadku. Stosownie do treści art. 933 § 2 Kodeksu cywilnego udział spadkowy, który przypadałby zmarłemu rodzicowi przypada po połowie drugiemu z rodziców i rodzeństwu spadkodawcy. Udział spadkowy zmarłego rodzica zostaje podzielony na dwie części, połowa przyrasta do udziału żyjącego rodzica, druga połowa do udziału przypadającego rodzeństwu. Uwzględniając powyższe uwagi stwierdzić należy, że treść pytania numer 14 nie odnosiła się wprost do zasad określonych w treści art. 933 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego, a przy uwzględnieniu określonych w tym przepisie zasad tworzyła odrębny od treści w/w przepisu stan faktyczny nakładający na kandydata na aplikację obowiązek obliczenia udziałów spadkowych przy wykorzystaniu zasad opisanych w treści art. 933 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Taka konstrukcja pytania nakładała na kandydata na aplikację obowiązek wykazania się umiejętnościami praktycznego stosowania przepisów prawa. Natomiast z treści art. 71b § 3 ustawy Prawo o notariacie wynika, że egzamin konkursowy polega na sprawdzeniu wiedzy kandydata na aplikanta notarialnego z zakresu między innymi prawa cywilnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza to, że brak jest podstaw do takiego konstruowania treści pytań testu egzaminacyjnego, w których dla podania poprawnej odpowiedzi koniecznym jest posiadanie umiejętności praktycznego stosowania konkretnych instytucji prawa cywilnego. Należy uznać, że kandydat na aplikanta winien dysponować wiedzą odnoszącą się do znajomości przepisów prawa oraz ich rozumienia. Winien więc rozumieć ich sens i istotę. Należy rozróżnić między rozumieniem przepisów prawa, a umiejętnością ich praktycznego zastosowania. Znając treść przepisów prawa, rozumiejąc ich sens i istotę nie zawsze kandydat na aplikanta będzie posiadał umiejętność zastosowania określonej normy w praktyce. Taką umiejętność winien nabyć w trakcie aplikacji, która stanowi o praktycznym przygotowaniu do zawodu prawniczego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.