I FZ 447/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : Sędzia NSA Barbara Wasilewska po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt I SA/Kr 1529/08 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi M. C. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 września 2008 r. , nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za luty 2003 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 sierpnia 2009 r., w sprawie sygn. akt I SA/Kr 1529/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie - oddalił wniosek M. C. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przedmiotowe postanowienie zostało wydane na skutek wniesienia przez Skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2009 r., którym oddalono jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd uznał, że Skarżąca nie spełnia przesłanek warunkujących udzielenie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sytuacja majątkowa Skarżącej nie odpowiada tej, która jest wymagana dla zastosowania art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a."). Sąd argumentował, że zestawienie osiąganych przez Stronę miesięcznych dochodów w wysokości 22.709,07 zł oraz wydatków 5.000 zł pozwalało na wniosek, że w zasięgu jej możliwości finansowych było uiszczenie kwoty ok. 1.300 zł i ewentualnie dalszych kosztów i opłat sądowych. Odnośnie okoliczności dotyczącej ponoszenia kosztów obrony jej męża w procesie karnym Sąd stwierdził, że Skarżąca nie wykazała, aby nie przebywając już w warunkach tymczasowego areszt, małżonek nie był sam w stanie ich pokryć. WSA nie zgodził się z twierdzeniem, że konieczność spłaty innych posiadanych przez Stronę zobowiązań powodować powinno zwolnienie od kosztów sądowych. Koszty sądowe nie mogą być bowiem stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokojenia. Na powyższe postanowienie, zaskarżając je w całości, zażalenie wniósł reprezentujący Skarżącą pełnomocnik w osobie adwokata. W uzasadnieniu zażalenia argumentowano, że nie sposób jest zgodzić się z oceną Sądu, iż osiągnięty przez Skarżącą dochód pozwalał na wygospodarowanie należnej opłaty. W ocenie Skarżącej przesądzać o tym, czy Skarżąca ma pełne finansowe możliwości pokrycia tej opłaty nie może analiza w zakresie osiąganego przez Skarżą dochodu. Wskazała, że ten dochód obciążają wydatki mające postać, nie tylko kosztów utrzymania dorastającej córki związanych z jej edukacją oraz kosztów związanych z toczącym się postępowaniem sądowym dotyczącym jej męża, lecz także znacznych zobowiązań Skarżącej wobec swoich wierzycieli, które przekraczają jej majątek. Wobec B. w K. O/O. jest to zobowiązanie w wysokości 1.415.000 zł, wobec U. [..] – I. T. w wysokości 4.500.000 zł, a wobec A. sp. z o.o. w W. w wysokości 3.227.000 zł. To powoduje, że Skarżąca znajduje się w złej kondycji finansowej. W tym kontekście, niezrozumiałe wydały się Stronie rozważania Sądu dotyczące wygospodarowania potrzebnych środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca podniosła również, że nie posiada żadnych nieruchomości oraz lokat bankowych z których mogła pokryć wszystkie zobowiązania, a posiadane przez nią samochody służą jej do prowadzenia działalności gospodarczej i nie jest w stanie ich spieniężyć. Zatem, chybione były twierdzenia Sądu, iż w myśl art. 246 § 1 P.p.s.a. Skarżącej nie przysługiwało prawo pomocy we wnioskowanym zakresie. Jej problemy finansowe, które charakteryzuje permanentność, zdaniem autora zażalenia, w pełni uzasadniają wniosek o zwolnienie jej od ponoszenia kosztów sądowych. W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie na uwzględnienie nie zasługuje. Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane osobie fizycznej gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać należy, że instytucja prawa pomocy, jak wielokrotnie podkreślał Naczelny Sąd Administracyjny, ma charakter wyjątkowy. Udzielanie stronie w tej formie dofinansowania z budżetu państwa, powinno więc mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez nią środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Taka sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie zachodziła. Dokonana przez Naczelny Sąd Administracyjny analiza sytuacji finansowej Skarżącej prowadzi natomiast do wniosku, że mogła ona, bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny, wygospodarować środki na zapłatę pełnych kosztów sądowych. Osiąga ona miesięcznie dochód z działalności gospodarczej na poziomie ponad 20.000 zł, przy wydatkach obejmujących koszt utrzymania jej oraz jej córki w kwocie 5.000 zł. W związku z tym do jej dyspozycji pozostaje znaczna kwota pieniędzy, chociażby w stosunku do przewidywanych w niniejszej sprawie kosztów. Trzeba mieć również na względzie, że działalność gospodarcza Skarżącej prowadzona jest na dość dużą skalę, przykładowo w 2008 r. osiągnięto przychód na poziomie 1.139.686,07 zł. Jednocześnie, rokrocznie przynosi ona coraz większe zyski, dochód w 2007 r. – 20.031,39 zł, podczas gdy w 2008 r. dochód wynosił już 80.336,92 zł. Poza tym, w skład majątku Skarżącej wchodzą m.in. trzy samochody, mające wartość rynkową 1.200 zł, 4.000 zł oraz 25.000 zł. To powoduje, że nie można oceniać kondycji finansowej Skarżącej jako złej. Nie zmieniają tej oceny, podnoszone również w zażaleniu, okoliczności dotyczące posiadania przez Skarżącą zobowiązań wobec wierzycieli. Przy czym, zgodzić należało się z Sądem I instancji, że niezasadne było twierdzenie, że konieczność spłaty kredytów i innych zobowiązań od razu skutkować powinna zwolnieniem od kosztów sądowych. Koszty sądowe nie mogą być bowiem stawiane jako ostatnie w kolejności zaspokojenia. Dodatkowo należy wskazać, że z informacji przedstawionych przez Skarżącą nie wynikało, aby te zobowiązania w całości natychmiastowo wymagalne, a wierzyciele wszczęli odpowiednie postępowania egzekucyjne. Wydaje się raczej, że są to zobowiązania ratalne i nie obciążają Skarżącej w stopniu uniemożliwiającym jej poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania jej i jej rodziny. Strona nie wykazała również, że zobowiązania te obciążają bezpośrednio już uzyskiwany przez nią dochód. W związku z tym, że przynajmniej niektóre z nich wiążą się z prowadzoną działalnością gospodarczą, mogły więc być regulowane ze środków którymi dysponowała w ramach tej działalności. Powyższej oceny sytuacji finansowej Skarżącej nie zdołały zmienić twierdzenia o ponoszeniu przez nią wydatków na obronę męża w toczącym się wobec niego postępowaniu sądowym. Słusznie Sąd I instancji uznał, że Strona nie wykazała, że mąż nie jest w stanie samodzielnie pokryć tych kosztów, choćby z racji tego, że nie przebywa już w warunkach tymczasowego aresztowania. Nie zostały więc spełnione określone w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – zwolnienia od kosztów sądowych. Tak też, prawidłowo zresztą uznał Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym postanowieniu. Z tych też względów na podstawie art. 184 w zw.z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.