I FZ 55/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Marek Kołaczek po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1529/08, w przedmiocie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 29 września 2008 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2003 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 grudnia 2010 r., sygn. akt I SA/Kr 1529/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek M. C. (dalej jako Skarżąca lub Strona) o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym wniosku Skarżąca wskazała, że w związku z pogorszeniem jej sytuacji majątkowej, od ostatniej odmowy przyznania jej prawa pomocy przez WSA w Krakowie, nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ponadto z przedmiotowego wniosku wynika, iż Strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem i córką, że jedynym wartościowym przedmiotem jaki posiada jest samochód marki Mercedes o nr rej. [...], oraz że jej zobowiązania wobec B. w K., U. – I. T. i A. sp. z o.o. w W., wynoszą odpowiednio: 1.415,000 zł, 4.500,000 zł, 3.227,000 zł. Na wezwanie Sądu Skarżąca przedłożyła spis miesięcznych wydatków, oświadczenie, że zamieszkuje wraz z rodziną w domu matki, oświadczenie o nieposiadaniu nieruchomości i lokat bankowych, wyciąg z konta bankowego za miesiące czerwiec – wrzesień, deklarację VAT – 7 za sierpień 2010 r. oraz zeznanie podatkowe PIT 36L za 2009 r. Z dokumentów tych wynika, że Skarżąca wraz z rodziną mieszka w domu będącym własnością jej matki, że pozostaje z mężem w rozdzielności majątkowej od 10 stycznia 2001 r., prowadzi działalność gospodarczą, która w 2009 r. przyniosła jej stratę w wysokości 53.299,89 zł, nie posiada nieruchomości, a wydatki na miesięczne utrzymanie rodziny to ok. 2.600 zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 29 września 2010 r. referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek Skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. W złożonym w terminie sprzeciwie Strona zarzuciła powyższemu rozstrzygnięciu błędną ocenę stanu faktycznego, polegającą na przyjęciu, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny oraz błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego, przez uznanie, że przedstawione przez nią dokumenty nie były wystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego. Dokonując merytorycznego rozpoznania wniosku Skarżącej Sąd pierwszej instancji stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że nie jest możliwa ocena rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Strony, ponieważ dane zawarte w samym wniosku nie są w tym zakresie wystarczające, a Skarżąca nie przedstawiła wszystkich, wskazanych w wezwaniu Sądu dokumentów. Na powyższe postanowienie M. C., pismem z dnia 27 stycznia 2011 r. złożyła zażalenie. Wnosząc o zmianę rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzuciła mu błędną ocenę stanu faktycznego sprawy oraz błędna ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. W uzasadnieniu zażalenia Skarżąca wskazała, iż nieposiadając dokumentacji podatkowej męża nie mogła jej złożyć do akt sprawy, ponieważ żaden przepis prawa nie pozwala na przymuszenie jej męża do okazania jej zeznań podatkowych, dotyczących jego majątku osobistego. Podniosła również, że nieprawidłowo Sąd z powodu braku rachunków na wydatki bieżące rodziny pominął w zupełności nawet najniższe koszty jej utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 P.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku gdy oświadczenie Strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych sąd administracyjny, w myśl art. 255 P.p.s.a. może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego i dochodów. Niewątpliwie w interesie wnioskodawcy, pozostającego w trudnej sytuacji materialnej, jest wypełnienie wezwania sądu w całości lub w jak najszerszym zakresie, tak aby wykazać, że nie jest on wstanie ponieść kosztów postępowania, o zwolnienie z których wnosi. Co jednak równie istotne na gruncie rozpoznawanej sprawy, ciążący na wnioskodawcy obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powoduje, że nie może on ograniczać swych działań tylko do wypełniania wezwań sądu w zakresie stosownych dokumentów źródłowych i oświadczeń. Powinien on w ramach swoich możliwości przedstawić wszelkie niezbędne dane, czy to w postaci rzeczonych dokumentów źródłowych, czy też oświadczeń, które pozwolą przychylić się do jego wniosku. Wbrew stanowisku zawartemu w rozpoznawanym zażaleniu rację miał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdzając, że nie jest możliwa ocena rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych Skarżącej z powodu nieprzedstawienia przez nią danych, o które wezwana została przez Sąd. W szczególności takich wystarczających danych nie dostarczyło oświadczenie Strony, że wydatki, które ponosi związane z bieżącymi potrzebami jej i rodziny wynoszą miesięcznie 2.600 zł. Oświadczenie to bowiem nie zawierało szczegółowego wykazu tych wydatków, co uniemożliwiło Sądowi ich ocenę pod kątem ich niezbędności dla utrzymania koniecznego Skarżącej i jej rodziny. Błędne jest również stanowisko Skarżącej odnoszące się do dokumentów i oswiadczeń jej męża J. C. o przedstawienie, których została wezwana. Zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które NSA w składzie niniejszym podziela, wyrażonym w postanowieniu z dnia 10 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 67/11 (publ.: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), "(...) w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy". Również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, ze względu na obowiązek jaki ciąży na obojgu małżonków, mianowicie obowiązek zaspokajania potrzeb rodziny, małżonkowie w zależności od stopnia w jakim przyczyniają się do zadośćuczynienia temu obowiązkowi współkształtują wzajemnie swoją sytuację materialną. Przechodząc na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy w związku z powyższym, że brak informacji o dochodach męża Skarżącej uniemożliwił rzeczywistą ocenę jej sytuacji majątkowej i jej możliwości płatniczych. Wbrew temu co twierdzi autor zażalenia, Skarżąca nie wypełniła również tej części wezwania Sądu pierwszej instancji, która odnosiła się do przedstawienia wyciągów z jej kont bankowych. W braku oświadczenia o nieposiadaniu osobistych kont bankowych, przedłożenie wyciągu tylko z konta firmowego nie może być bowiem uznane za wypełnienie wezwania Sądu. W związku z powyższym zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wskazując na brak możliwości oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych Skarżącej z powodu nieprzedstawienia przez nią wszystkich wskazanych przez ten Sąd w stosownym wezwaniu dokumentów i oświadczeń, odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.