II FZ 374/09

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA: Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 141/09 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 8 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z 6 lipca 2009 r., I SA/Gd 141/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniosek M. K. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G.z 8 grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. 2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym, przyjętym przez sąd pierwszej instancji stanie faktycznym: wnioskiem z 27 lutego 2009 r. M. K. zwróciła się o zwolnienie od wpisu od skargi określonego w kwocie 451 zł. W dniu 14 marca 2009 r. M. K. uzupełniła braki formalne wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu PPF rozszerzając równocześnie swoje żądanie o zwolnienie w całości od kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach M. K. podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem, źródłem utrzymania małżonków są otrzymywane przez każdego z nich świadczenia emerytalne, z których prowadzona jest egzekucja i które po uwzględnieniu dokonywanych potrąceń wypłacane są w łącznej kwocie 1.447 zł netto miesięcznie, ich majątek stanowi dom o powierzchni 450 m2 oraz kolekcja dziesięciomarkowych monet z okresu cesarstwa niemieckiego. W odpowiedzi na wezwanie z 18 marca 2009 r. do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, M. K. nadesłała kopie: zeznania podatkowego skarżącej za rok 2008 (PIT-37) oraz rocznego obliczenia podatku przez ZUS każdego z małżonków (PIT-40A), odcinków emerytur przekazanych za luty i marzec 2009 r., faktur za gaz za okres od 10 października 2008 r. do 19 stycznia 2009 r. (punkt poboru ul. [...]) oraz za okres od dnia 24 kwietnia do 20 października 2008 r. (punkt poboru ul. [...]), energię elektryczną za okres od 9 sierpnia 2008 r. do 18 lutego 2009 r. obejmującą prognozę zużycia w okresie od marca do sierpnia 2009 r., za telefon za grudzień 2008 r. oraz za zakup leków w okresie od stycznia do grudnia 2008 r., dowodu uiszczenia opłat czynszowych za lokal położony przy ul. [...] za marzec 2009 r. M. K. wyjaśniła także, że wartość kolekcji monet zgromadzonej przez jej męża przekracza kwotę 3 000 euro. Dokładana jej wartość nie jest znana, gdyż nie była ona przedmiotem wyceny. Nadmieniła przy tym, że aby ustalić wartość kolekcji współmałżonek musiałby się odnieść do cen aukcyjnych poszczególnych jej egzemplarzy a nie widzi takiej potrzeby, a także brak mu na to czasu. Oświadczenie o takiej samej treści złożył mąż M. K., B. przy sprawach o sygn. akt I SA/Gd 139/09 oraz I SA/Gd 140/09. 3. Postanowieniem z 21 kwietnia 2009 r., I SA/Gd 141/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił M. K. przyznania prawa pomocy, które wobec wniesienia sprzeciwu utraciło moc. 4. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 245 oraz art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazał, że miesięczne dochody małżonków z tytułu wypłacanych emerytur wynoszą 1.529,78 zł netto. Ponadto M. K. jest wraz z mężem właścicielką dużego domu jednorodzinnego, zaś jej mąż posiada zbiór numizmatów o znacznej wartości. Wskazano, że małżonkowie zamieszkują w lokalu syna przy ul. [...] w G., ponosząc wszystkie opłaty związane z jego użytkowaniem. Jednocześnie ponoszą koszty utrzymania domu o powierzchni 450 m2 (w tym relatywnie wysokie w stosunku do osiąganych dochodów koszty jego ogrzewania), pomimo iż przekazali go synowej - B. K. w nieodpłatne użytkowanie i w nim nie zamieszkują. Na podstawie przedstawionych faktur VAT i dowodów wpłat ustalono, że miesięczne koszty utrzymania małżonków kształtują się na poziomie 1.254,30 zł. Do przyjętej kwoty wydatków zostały zaliczone koszty ogrzewania gazowego domu, które w okresie od 10 października 2008 r. do 19 stycznia 2009 r. wynosiły 916,42 zł. W ocenie sądu analiza zachowania małżonków przeczy twierdzeniom M. K. o trudnej sytuacji finansowej, w jakiej się aktualnie znajdują. W ocenie sądu doświadczenie życiowe i logika nakazywałyby w podobnej sytuacji wynajęcie domu lub jego części na zasadach rynkowych celem pozyskania dodatkowego dochodu. Tymczasem, skoro małżonkowie pomimo zajęcia ich świadczeń emerytalnych, ponoszą koszty związane z utrzymaniem dwóch nieruchomości, w tym domu, w którym nie zamieszkują i który oddali w nieodpłatne użytkowanie członkowi rodziny to trudno przyjąć, że ich kondycja finansowa jest zła. Za irracjonalne uznano ponoszenie kosztów związanych z utrzymaniem nieruchomości przez właściciela, w sytuacji gdy przekazał ją w nieodpłatne użytkowanie innej osobie, a sam osiąga dochody pozwalające w zasadzie jedynie na pokrycie podstawowych kosztów utrzymania. W takim przypadku nie bez podstaw jest twierdzenie, że małżonkowie ponoszą koszty utrzymania dwóch gospodarstw domowych: swojego i w części synowej. W konsekwencji wątpliwości budzi wysokość środków pieniężnych, którymi faktycznie dysponują. Dokonując oceny możliwości płatniczych M. K. wzięto również pod uwagę kolekcję wartościowych numizmatów posiadaną przez jej męża, której dokładnej wartości nie jest w stanie określić. Przy czym we wniosku o przyznanie prawa pomocy M. K. stwierdza, iż wartość kolekcji na pewno przekracza kwotę 3 000 euro, by następnie w sprzeciwie stwierdzić, że kolekcja monet jej męża ma wartość sentymentalną, nie przynoszącą żadnych korzyści. Sprzeczne wyjaśnienia w tym przedmiocie dodatkowo podważają twierdzenia M. K. o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania, będącym warunkiem jej udzielenia. Skoro zatem przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy jedynym kryterium podlegającym ocenie przez sąd jest stan majątkowy wnioskodawcy, zaś jego obowiązkiem jest wykazanie istnienia przesłanek do jej przyznania to posiadanie przez męża wnioskodawczyni B. K. znacznego majątku w postaci kolekcji drogich monet i domu przy równoczesnym uchylaniu się od wskazania jej rzeczywistej wartości oraz istnieniu niewyjaśnionych przez M. K. wątpliwości odnośnie możliwości płatniczych sąd odmówił przyznania prawa pomocy na podstawie art. 246 § 1 w zw. z art. 260 p.p.s.a. 5. Na powyższe postanowienie strona wniosła zażalenie, w którym wniesiono o uchylenie zaskarżonego orzeczenia wskazując na swoją trudną sytuację majątkową oraz fakt, iż obaj jej synowie są tymczasowo aresztowani. W związku z tym podatniczka pomaga rodzinom swoich synów. Odnośnie złotych monet skarżąca wskazała, że jej mąż obecnie monet nie sprzedaje bowiem nie ma klienta. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważy, że stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu siebie i rodziny. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Mając zatem powyższe na uwadze, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację skarżącej jako nie kwalifikującą się do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowch. Przede wszystkim słusznie sąd pierwszej instancji przyjął, że skoro małżonkowie dysponują wartościową kolekcją numizmatów (zgodnie ze złożonym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy strona określiła ich wartość na ponad 3.000 euro) to nie można mówić o braku możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Nie ulega bowiem wątpliwości, że z jednej strony monety te można sprzedać a z drugiej mogą one stanowić zabezpieczenie w razie ewentualnej pożyczki. Poza tym słusznie wskazuje sąd pierwszej instancji, że strona nie podaje jednoznacznych wyjaśnienie co do wartości tych numizmatów - z jednej bowiem strony ocenia ich wartość na ponad 3.000 euro a z drugiej wskazuje, że maja one wartość sentymentalną. Kwestii tej nie wyjaśnia nawet w zażaleniu, podnosząc jedynie, ze nie ma klienta, który by chciał je nabyć. Poza tym słusznie wskazuje sąd pierwszej instancji na fakty związane z utrzymaniem dwóch gospodarstw domowych - swojego i synowej. Zasadnie w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczności te mogą budzić istotne wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącej. W szczególności, że jej miesięczne dochody kształtują się na poziomie 1.529,78 zł netto. Dlatego też zasadnie sąd pierwszej instancji nie dał wiary wyjaśnieniom skarżącej w tym zakresie. Ponadto wskazane w zażaleniu okoliczności, iż obaj synowe są tymczasowo aresztowani tym bardziej wskazują na fakt, że skarżący ponoszą znaczne koszty na utrzymanie obu gospodarstw domowych ze źródeł nie wskazanych w oświadczeniach strony. Bez znaczenia w tej sytuacji pozostaje fakt, ze na skarżącej spoczywa obowiązek uiszczenia wpisu w przedmiotowej sprawie w wysokości 451 zł oraz w sprawie I SA/Gd 142/09 w wysokości 1.651 zł. Zaistniałe bowiem w sprawie wątpliwości słusznie zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego poddawały w wątpliwości rzeczywistą sytuację majątkowa skarżącej i jej męża, a tym samym nie pozwalały na przyznanie na podstawie art. 246 §1 pkt. 2 p.p.s.a prawa pomocy. Na koniec należy wskazać, że w razie zasadności wniesionej przez podatniczkę skargi, uiszczony przez nią wpis zostanie jej zwrócony. Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.