IV SA/Po 43/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 08 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi A.J. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie odsetki od uposażenia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień – [...] z dnia [...] września 2008 r. nr [...] /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/ G. Radzicka /-/ P. Miładowski Pismem z dnia [...] sierpnia 2008 r. A. J. złożył wniosek do Wojskowego Komendanta Uzupełnień P. - [...] o zapłatę odsetek od uposażenia wypłaconego wnioskodawcy po przywróceniu do zawodowej służby wojskowej tj. za okres od [...] lutego 2003 r. do [...]sierpnia 2006 r. Decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień P. - [...], działając na podstawie art. 104 § 1 oraz art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., nr 98, poz. 1071 ze zmianami - dalej jako: kpa), art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. z 2003 r., nr 179, poz. 1750 ze zm. - dalej jako: uswżz) oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r., nr 241, poz. 2416 ze zm. - dalej jako: upoo) odmówił sierż. sztab. A. J. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego uposażenia. W uzasadnieniu wskazano m. in., że dnia [...] listopada 2003 r. Dowódca Wojsk Lądowych w oparciu o rozkaz [...] z dnia [...] września 2002 r. w sprawie zmian organizacyjnych i dyslokacyjnych w wojskowych komendach uzupełnień zlikwidował między innymi stanowisko służbowe strony. Zważywszy na to Dowódca P. Okręgu Wojskowego wydał decyzję o wypowiedzeniu stronie zawodowej służby wojskowej a w konsekwencji rozkaz zwalniający go z zawodowej służby wojskowej i przenoszący do rezerwy. Decyzją z dnia [...]czerwca 2006 r. nr [...] Dowódca Wojsk Lądowych (organ wyższego stopnia) stwierdził nieważność ww. decyzji o zwolnieniu z zawodowej służby wojskowej. Strona stawiła się do miejsca pełnienia służby wojskowej i została przyjęta na ewidencję i zaopatrzenie, ale bez wyznaczenia na stanowisko, bowiem stanowisko nie istniało od dnia [...] listopada 2003 r. Dla celów ewidencyjno-finansowych od dnia zwolnienia do dnia przywrócenia do zawodowej służby wojskowej przyznano stronie zwaloryzowane należności wynikające z tytułu pełnienia zawodowej służby wojskowej. Przy wypłacie tych należności potrącono Stronie nienależne świadczenia z tytułu odprawy, ekwiwalentu za urlop . Po otrzymaniu tych świadczeń Strona wystąpiła z wnioskiem o odsetki. W związku z powyższym Departament Kadr Ministerstwa Obrony Narodowej przesłał do terenowych organów administracji wojskowej pismo Nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. w sprawie postępowania i uprawnień żołnierzy, którym stwierdzono nieważność decyzji o zwolnieniu ich ze służby wojskowej. W dokumencie tym zobowiązano organy wojskowe do wypłaty uposażenia za okres, w którym żołnierze faktycznie pozostawali poza służbą, z zaznaczeniem, że mają to być należności zwaloryzowane zgodnie z przepisami. W kwestii odsetek ustalono, że art. 75 ust. 3 uswżz, który stanowi, że tylko w razie zwłoki w wypłacie uposażenia żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Instytucja zwłoki (art. 476 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny /Dz. U. z 1964 r., nr 16, poz. 93 ze zm. - kc) - w odróżnieniu od opóźnienia (art. 481 kc) warunkowana jest winą. W tym przypadku nie sposób przypisać tej winy organowi zobowiązanemu do wypłaty uposażenia. Chociaż decyzja Dowódcy Wojsk Lądowych o nieważności decyzji Dowódcy POW wywiera skutki ex tunc, to wydana została w określonym czasie, a realizacja wynikających stąd świadczeń została spełniona bez zwłoki (wypłata zwaloryzowanych świadczeń). Jest poza dyskusją, że w spornym okresie strona nie pełniła służby wojskowej, ale w tym czasie jednak otrzymywała od resortu Obrony Narodowej należności pieniężne związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej: dwunastomiesięczne uposażenie, emeryturę wojskową i odprawę wojskową. W spornym okresie strona otrzymywała emeryturę. A więc ten sam reprezentant Skarbu Państwa, od którego strona domaga się odsetek, regularnie, co miesiąc wypłacał stronie pieniądze, które po unieważnieniu decyzji o zwolnieniu okazały się być świadczeniem nienależnym. Po przywróceniu do służby Strona odmówiła zwrotu świadczenia emerytalnego i innych nienależnych świadczeń, stąd roszczenia o odsetki nie mają żadnego uzasadnienia. Dopiero w chwili, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji o zwolnieniu ze służby wojskowej stała się wykonalna, roszczenia o odsetki można naliczać od tego właśnie momentu, ale nie wstecz, lecz po tej dacie. W odwołaniu od decyzji A. J. napisał m. in., że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 75 ust. 3 uswżz, w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 72 ust.1 ww. ustawy, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie stało się wymagalne. Ponieważ stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje skutki ex trunc wypłacenie należności stało się wymagalne z dniem zwolnienia ze służby wojskowej tj. od dnia 1 marca 2003 r. Odsetki należą się w sytuacji gdy konkretny przepis prawa tak stanowi. W przedmiotowej sprawie prawo do odsetek wynika z art. 75 ust. 3 uswżz. Obowiązek wypłaty odsetek wynika z charakteru instytucji odsetek, stanowiących wynagrodzenie za używanie cudzych pieniędzy, płatne w stosunku do długu głównego i czasu tego używania. Wobec powyższego stawianie w uzasadnieniu decyzji tezy, że w spornym okresie nie pełniłem służby wojskowej, ale w tym czasie otrzymywałem od resortu Mon należności związane ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej jest bezzasadne. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 104 ust. 1 usżz oraz art. 14 ust. 1 pkt 3 upoo, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzono argumenty organu I instancji wskazując, że zasadnie organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego w postaci odsetek. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. J. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie co do zasady należnego świadczenia pieniężnego w postaci odsetek od wypłaconego z opóźnieniem uposażenia oraz świadczenia potrąconego przy wypłacie tego uposażenia oraz zasądzenie od organu kosztów sądowych. W uzasadnieniu przytoczył argumenty zawarte w odwołaniu od decyzji organu I instancji. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2008 r. skarżący sprecyzował, iż jego żądanie zawarte w skardze dotyczy jedynie odmowy wypłaty odsetek od należnego uposażenia. Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca, nie mogą się ostać. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca, nie mogą się ostać. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Z tych powodów sąd administracyjny ma obowiązek wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, które zauważył w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze i dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Unormowanie o prawie żołnierza zawodowego do odsetek od zaległego uposażenia wprowadzone zostało do ustawy o uposażenie żołnierzy ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o zmianie ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz o zmianie ustawy o uposażeniu żołnierzy (Dz. U. z 1999 r., nr 50, poz. 500) i to w art. 9 ust. 3a i 9 ust. 4. Od 1 lipca 2004 r. zaczęła obowiązywać uswżz, która w art. 1 pkt 4 określa zasady otrzymywania uposażenia i innych należności pieniężnych przez żołnierzy zawodowych, a przepisem art. 8 ust. 1 ustanawia sposób załatwiania dla wszystkich spraw uregulowanych w ustawie. Ponieważ należności pieniężne nie zostały wymienione w art. 8 ust. 2 uswżz, który to przepis wyklucza spod kontroli sądu administracyjnego sprawy wymienione w art. 8 pkt 1 - 4, należy uznać, że świadczenia odsetkowe, o których mowa w art. 75 ust. 3 uswżz, należą do drogi administracyjnej. Podobne stanowisko znajdujemy w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w szczególności w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 10 kwietnia 2006 r., I OPS 3/06 (ONSAiWSA z 2006 r., nr 3, poz. 69) jak również w orzecznictwie Sądu Najwyższego, a w szczególności uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2007 r., III CZP 106/07 (Lex nr 319935) oraz wyrokach, które zapadły w 2008 r. na skutek skarg kasacyjnych wniesionych przez Skarb Państwa -Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa od wyroków sądów powszechnych (m. in.: II PK 8/08 z dnia 2 lipca 2008 r., II PK 55/08). Postępowanie w niniejszej sprawie winno więc toczyć się w oparciu o art. 75 ust. 3 uswżz. Zdaniem organów obu instancji rozstrzygających w przedmiocie żądania odsetek - odsetki od zaległego roszczenia należy uznać za uzasadnione od momentu, kiedy decyzja o stwierdzeniu nieważności w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej stała się wykonalna. W ocenie Sądu rozstrzygającego niniejszą sprawę pogląd ten jest chybiony i wadliwie przypisuje decyzji Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...]czerwca 2006 r. cechę kształtującą. Jakkolwiek spór o odsetki ma przymiot sprawy cywilnej, to z mocy przepisu szczególnego został przekazany do rozpoznania organom administracji publicznej (art. 8 ust. 1 uswżz). Powyższe nakłada na organy rozstrzygające sprawę do rozważenia sprawy nie tylko w kontekście pojęć cywilnoprawnych, ale z obowiązkiem respektowania przepisów obowiązujących w postępowaniu administracyjnym. Art. 75 ust. 3 uswżz stanowi, że w razie zwłoki w wypłacie uposażenia i innych należności, o których mowa w art. 73, żołnierzowi zawodowemu przysługują odsetki ustawowe od dnia, w którym uposażenie lub inna należność pieniężna stały się wymagalne. Na skutek stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej A. J. wypłacono zwaloryzowane należności z tytułu pełnienia służby wojskowej. Odnosząc się do argumentów Organów w kwestii odsetek, należy zauważyć, że Organy, powołując się na decyzję stwierdzającą nieważność decyzji o wypowiedzeniu stosunku służbowego pomijają to, iż przesłanką stwierdzenia nieważności tej ostatnio wymienionej decyzji było podjęcie jej z rażącym naruszeniem prawa. Biorąc powyższe pod uwagę, nie sposób podzielić poglądów Organów, wskazujących na brak po ich stronie winy, a zatem też, że nie może być mowy o ich zwłoce w wypłacie należności. Stwierdzenie "rażącego naruszenie prawa" przy wydawaniu decyzji o zwolnieniu samo w sobie jest - upraszczając -stwierdzeniem "winy" jednego z organów Państwa, i to od momentu wydania decyzji o zwolnieniu. Stąd nie sposób uznać, by inny organ Państwa, orzekający w sprawach będących konsekwencją decyzji o zwolnieniu, mógł powoływać się na brak winy. Stwierdzając nieważność decyzji, Dowódca Wojsk Lądowych wskazał na ciężką wadliwość decyzji obarczającą ją od daty wydania, czyli ze skutkiem ex tunc. Oznacza to, że nieważność decyzji istniała już w dacie orzekania o niej, a nie dopiero od tej daty. Oznacza to także, że skarżący nie został skutecznie zwolniony ze służby. Art. 81 ust. 1 uswżz stanowi, że uposażenie zasadnicze i dodatki o charakterze stałym są wypłacane miesięcznie z góry w pierwszym dniu roboczym miesiąca, za który przysługują. Z kolei ust. 2 wymienionego wyżej artykułu, mówi, że dodatki do uposażenia zasadniczego inne niż wymienione w ust. 1 wypłaca się nie później niż do dziesiątego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym żołnierz zawodowy spełnił warunki uzasadniające ich przyznanie. Wreszcie art. 81 ust. 3 ustala termin wypłaty innych należności, o których mowa w art. 73. Proste zestawienie powyższego przepisu z art. 75 ust. 3 ustawy pozwala na uznanie, że organy zobowiązane do wypłaty świadczeń Skarżącemu pozostawały w zwłoce. Regulacje dotyczące wypłaty uposażenia, dodatków do uposażenia, wreszcie odsetek zawarte w uswżz stanowią "lex specialis". Odmawiając skarżącemu wypłaty odsetek od należnego uposażenia organy administracji publicznej nie rozważyły konsekwencji, jakie przepisy kpa wiążą ze stwierdzeniem nieważności decyzji, o czym wspomniano wyżej. Skarżący wskazuje w skardze, że zaległe należności otrzymał bez ustawowych odsetek za zwłokę. Potwierdza to organ administracji w odpowiedzi na skargę. Przez uposażenie o którym mowa w ust. 1 należy rozumieć uposażenie wymienione w art. 72 ust. 1, dodatkowe uposażenie roczne, o którym mowa w art. 83, odprawę z tytułu zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, o której mowa w art. 94 i należności pieniężne wymienione w art. 95 pkt 1 - 2 uswżz. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojskowego Komendanta Uzupełnień w P. - [...] zostały wydane z naruszaniem przepisów art. 81 ust. 1 - 3, art. 75 ust. 3 uswżz w związku z art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Biorąc pod uwagę ww. naruszenia tak prawa materialnego (uswżz) Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji winny dokonać prawidłowej wykładni przepisów uswżz, biorąc pod uwagę wskazania wynikające z treści niniejszego wyroku. I-I P. Miładowski l-I E. Makosz – Frymus /-/E. Kręcichwost - Durchowska