II SA/Sz 134/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.),, Sędzia NSA Elżbieta Makowska, Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2009r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności nieruchomości oddala skargę Rozpatrując wnioski Z.B. z dnia [...] r. oraz D.P. z dnia [...]r. Starosta [...] decyzją z [...]r. powołując się na art. 30 § 4 i art. 132 kpa oraz art. 118 ust. 1,2 i 4 ustawy z dnia 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. Nr 7 poz. 25 z późn.zm.), uchylił decyzję Wójta Gminy [...] nr [...]r. odmawiającą przeniesienia prawa własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków numerami działek [...] obręb geodezyjny [...] Gmina [...] w całości i postanowił przenieść nieodpłatnie, prawo własności nieruchomości niezabudowanej oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działki [...] o łącznej powierzchni [...] ha (Kw [...]) oraz nieruchomości zabudowanej oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki [...] o powierzchni [...] ha (Kw [...]) położonych w obrębie geodezyjnym [...] gmina [...], na rzecz : - D.P. w udziale [...], - M.J. w udziale [...], - K.O. w udziale [...]. Z ustaleń organu I instancji wynika, iż obydwa wnioski dotyczą zwrotu nieruchomości pozostawionej do bezpłatnego korzystania dla rolnika przekazującego gospodarstwo rolne na Skarb Państwa w zamian za rentę rolniczą. Zwrotów takich w przypadku pozostawienia rolnikowi do bezpłatnego użytkowania dokonuje aktualnie starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej na podstawie art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. Nr 7, poz. 25 z późn.zm.). Zgodnie z decyzją Naczelnika Gminy [...] nr [...]. przyjęto na Skarb Państwa gospodarstwo rolne od D.B. przydzielając do bezpłatnego użytkowania (tzw. dożywocie) [...] pokój, kuchnię w budynku mieszkalnym oraz spiżarkę w budynku gospodarczym (posadowionych na działce nr obecny [...]) oraz [...] ha z działki nr [...] (dawna numeracja - obecnie działki nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha - tzw. rencistówka). W dniu [...] roku Z.B. wystąpiła z wnioskiem o nieodpłatne przeniesienie prawa własności działek Nr [...] oraz części zajmowanego domu i pomieszczenia gospodarczego. Dnia [...] roku została wydana decyzja Wójta Gminy [...] nr [...] przenosząca na rzecz Z.B. własność działek nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha, decyzja ta jednak, z niewiadomych przyczyn, dotyczyła tylko tzw. rencistówki, natomiast nie ustalono w niej przeniesienia lub odmowy przeniesienia własności w stosunku do działki nr [...] zabudowanej stanowiącej wcześniej siedlisko rolnicze. Z.B. od ww. decyzji wniosła odwołanie do Wojewody [...] w wyniku którego wydana została decyzja nr [...] roku uchylająca wcześniejszą decyzję i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia. W dniu [...] roku D.P. złożyła wniosek do Wójta Gminy [...] o wydanie decyzji w sprawie nieodpłatnego przeniesienia własności lokalu mieszkalnego położonego w budynku Nr [...] wraz z własnością działki, na której było ustanowione dożywocie na rzecz jej matki – Z.B.. W podaniu nadmieniła, że Z.B. zmarła [...]roku. Po rozpatrzeniu tego wniosku wydana została decyzja Wójta Gminy [...] nr [...] roku odmawiająca przeniesienia prawa własności nieruchomości. Decyzja ta została zaskarżona w wyniku czego Wojewoda [...] wydał decyzję nr [...] roku, w której uchylił decyzję Wójta i umorzył postępowanie pierwszej instancji motywując to faktem, iż nie zostało zakończone postępowanie z wniosku Z.B. z dnia [...] roku. W dniu [...] roku D.P. złożyła wniosek o uwłaszczenie całości budynków wraz z działką rolną na rzecz spadkobierców Z. i D.B.. W wyniku tego rozpoznania tego wniosku decyzją nr [...] roku Wójt Gminy [...] odmówił przeniesienia prawa własności działek tak zabudowanych jak i niezabudowanych. Od ww. decyzji wniesione zostało odwołanie. W wyniku tego odwołania wydany został szereg decyzji przez organy I i II instancji, sprawy te były również rozpatrywane przez Sąd Administracyjny. Ostatnim był wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie sygn. akt SA/Sz 381/03 z dnia [...] roku, oddalający skargę na decyzję SKO z [...] W uzasadnieniu Sąd podał, iż obecnie ostatnim aktem prawnym w przedmiotowej sprawie będącym w obrocie prawnym jest decyzja Wójta Gminy [...] nr [...] roku od której wniesiono odwołanie. Odwołanie to winno być rozpatrzone przez organ I instancji, tj. Starostę [...]. W wyniku wydanych decyzji w latach [...] nastąpiły zmiany w księgach wieczystych w związku z czym aktualne zapisy brzmią: Kw [...] - działka zabudowana nr [...] przy której ujawniono współwłasność Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości Rolnych oraz D.P., M.J i K.O.. W Kw [...] – odnośnie działek niezabudowanych nr [...] ujawniona została współwłasność Pań P., J. i O. Ze względu na to, że decyzje przenoszące własność zostały uchylone, organ Starosta [...] wystąpił do Sądu Rejonowego w [...] - Wydział Ksiąg Wieczystych o przywrócenie własności tych działek do stanu sprzed wydania decyzji. Badając akta sprawy stwierdzono, że przed wydaniem tych decyzji działki [...] stanowiły własność Skarbu Państwa i były w dyspozycji Agencji Nieruchomości Rolnych na podstawie decyzji Wojewody [...], natomiast działki [...] stanowiły własność Gminy [...] na podstawie decyzji komunalizacyjnych. Starosta stwierdził, iż ze względu na zawiłość i złożoność przedmiotowej sprawy oraz potrzebę złożenia spójnych i jednoczesnych wniosków do obu ksiąg wieczystych jako wykonujący zadanie zakresu administracji rządowej, wystąpi do Wydziału Ksiąg Wieczystych o uregulowanie tych zapisów. Sąd postanowieniem sygn.akt dz. kw. [...] z dnia [...] roku oddalił wniosek uzasadniając to tym, iż Starosta [...] nie jest uprawniony do składania takich wniosków. Z wnioskiem o ujawnienie swoich praw winny wystąpić prawowici aktualni właściciele tj. Gmina [...] oraz Agencja Nieruchomości Rolnych. W ogólnym stanie prawnym niezaprzeczalny jest fakt, że obecnie działki nr [...] stanowią własność Skarbu Państwa i pozostają w dyspozycji Agencji Nieruchomości Rolnych natomiast działki nr [...] stanowią własność Gminy [...] i nieruchomości powinny być w faktycznym administrowaniu tych organów. Z ustaleń organu I instancji wynika, że Z.B zmarła w dniu [...]r. natomiast postępowanie z jej wniosku w przedmiotowej sprawie nie zostało do tego czasu zakończone decyzją ostateczną, zatem na mocy art. 30 § 4 kpa w ogół praw i obowiązków występują następcy prawni dotychczasowej strony tj. jej spadkobiercy. Na podstawie postanowienia sygn.akt INS.482/95 z dnia [...]r. Sądu Rejonowego w [...] stwierdzono, iż spadek po Z.B. nabyły jej córki M.J., D.P. oraz K.O. po [...] każda z nich. Powołując się na treść art. 118 ust. 1,2 i 4 ustawy z 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) organ uznał, że spadkobierczynie Z.B. nabywają prawo nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości gruntów numerami działek [...] oraz nieruchomości zabudowanej, oznaczonej nr działki [...] położonych w obrębie geodezyjnym [...] gmina [...]. Ponadto Starosta [...] ustalił, że nieruchomość zabudowana oznaczona numerem [...] jest obciążona dwiema umowami najmu, ale fakt ten nie stanowi podstawy do wydania decyzji odmownej, ponieważ umowa najmu nie są prawem materialnym, natomiast nieruchomość ta przechodzi na nowych nabywców z obciążeniem w postaci tychże umów najmu. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła M.L. Według skarżącej prawo do uwłaszczenia przedmiotowej nieruchomości przysługiwało tylko Z.B. gdyż prawo użytkowania nieruchomości jest prawem niezbywalnym. M.L w odwołaniu podniosła, że art. 118 ust. 2 w/w ustawy mówi o prawie do bezpłatnego korzystania z lokalu mieszkalnego i pomieszczeń gospodarczych tylko dla osoby uprawnionej, którą w ocenie skarżącej była tylko Z.B.. Nadto córki zmarłej nie nabyły uprawnień do nieodpłatnego nabycia nieruchomości na podstawie art. 118 ust. 2a, gdyż nie użytkowali ani nie użytkują jej od 30 – 35 lat. Skarżąca w piśmie z dnia [...]. powołuje się na interes prawny w zaskarżeniu decyzji z dnia [...]r. Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] na podstawie art. 28 i art. 138 § 1 pkt 3 kpa oraz art. 118 ust. 1,2 i 3 ustawy z 20.12.1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. Nr 7 poz. 25 ze zm.) umorzyło postępowanie odwoławcze. Zdaniem organu odwoławczego M.L. nie jest stroną postępowania w rozumieniu art. 28 kpa. W ocenie organu, o tym czy podmiotowi przysługuje uprawnienia strony, a więc czy ma interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy, przesądzają przepisy prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Interes prawny winien się wyrażać w możliwości zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji konkretnego podmiotu prawa. Z ustaleń organu wynika, że M.L. jest najemcą lokalu mieszkalnego znajdującego się na działce nr [...] podlegającej uwłaszczeniu w myśl przepisów art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998r. Nr 7 poz. 25, tj. Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291), zwanej "u.s.r." W postępowaniu administracyjnym w przedmiocie nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości, na podstawie przepisów powołanej wyżej ustawy, mogą występować osoby wskazane w art. 118 ust. 1,2 i 3, tej ustawy. W ocenie organu tylko te podmioty są uprawnione do nabycia prawa własności nieruchomości w ramach przysługującego im prawa. Osoby te posiadają interes prawny, bowiem realizują przysługujące im uprawnienia do nabycia własności nieruchomości będącej przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego. Mają zatem prawo domagać się odpowiedniego w tym zakresie działania od organu administracji. Podobne uprawnienia nie przysługują natomiast podmiotom nie spełniającym przesłanek wymienionych w art. 118 u.s.r. Nie przysługują one przeto najemcom budynków, czy też lokali mieszkalnych znajdujących się na działce podlegającej uwłaszczeniu. Fakt przyznania własności nieruchomości osobom uprawnionym, nie może być kwestionowany zdaniem organu przez osoby legitymujące się jedynie prawem najmu, którym – jak w niniejszej sprawie – dysponuje strona skarżąca. Prawa wynikające z art. 118 ustawy o u.s.r. nie podlegają ograniczeniu ze względu na uprawnienia najemcy wynikające ze stosunku najmu dotyczącego części składowej danej nieruchomości. W świetle powyższego, Kolegium nie zgodziło się z odwołującą bowiem, nie mając żadnego tytułu prawnego do nieruchomości nie legitymuje się interesem prawnym do kwestionowania zapadłych w postępowaniu uwłaszczeniowym rozstrzygnięć. W niniejszej sprawie interesu prawnego strony skarżącej nie można skutecznie wywieść z przepisów ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2008r. Nr 50, poz. 291). Osoba będąca najemcą lokalu, nie może się przeciwstawiać zmianom właściwym nieruchomości po stronie podmiotowej. Musi znosić te zmiany, a jej prawa, jako najemcy lokalu mieszkalnego, chronione są na podstawie odrębnych przepisów. Zdaniem organu II instancji interes prawny strony skarżącej można byłoby rozważać na podstawie przepisów prawa cywilnego, tj. art. 690 k.c., art. 222 § 2 k.c. oraz art. 19 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz.U. z 2005r. Nr 31, poz. 266), które do ochrony praw lokatorów, w tym najemców, nakazują stosować odpowiednio przepisy o ochronie własności. Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie M.L., zarzucając naruszenie art. 28 kpa przez jego błędną wykładnię oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa przez jego niezastosowanie i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżąca powołała się na stanowisko NSA, w którym zdaniem Sądu istniejąca w dniu orzekania o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości umowa najmu tej nieruchomości bądź jej części nie niweczy samego prawa do jej zwrotu. Nie oznacza to jednak, że najemca nie ma interesu prawnego do brania udziału w postępowaniu o zwrot. Wynika on z art. 138 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który przewiduje, iż w razie ostatecznego zwrotu takiej nieruchomości prawo najmu wygasa z mocy prawa po upływie 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie stała się ostateczna. Ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej i wynajętej nieruchomości wpływa więc zdaniem skarżącej bezpośrednio na dotychczasową sytuację prawną jej najemcy bez możliwości przeciwdziałania temu na jakiejkolwiek innej drodze prawnej niż w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Nadto zdaniem skarżącej Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie rozpoznało odwołania w trybie art. 234 pkt 2 kpa. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn.zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). Zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Ugruntowany przez orzecznictwo i pogląd wyrażony w doktrynie, że tylko przepisy prawa materialnego stanowiące podstawę interesu prawnego stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową strony. Treść art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, która stanowi podstawę materialnoprawną dla osób w niej wymienionych do ubiegania się na ich wniosek o przyznanie nieodpłatne własności nieruchomości. Przepis ten nie daje uprawnienia do ubiegania się o przyznanie nieodpłatnego prawa własności nieruchomości innym osobom np. najemcom. W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, iż skarżąca nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa i dlatego na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 kpa zasadnie umorzył postępowanie odwoławcze. M.L. w skardze do Sądu swój interes prawny wywodzi z ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdzie w art. 138 ust. 2 przewidziana jest sytuacja, w której w razie ostatecznego zwrotu wywłaszczonej nieruchomości umowa najmu wygasa z mocy samego prawa po upływie 3 miesięcy od dnia, w którym decyzja o zwrocie stała się ostateczna. W ocenie Sądu wywód skarżącej jest błędny, bowiem ustawa o gospodarce nieruchomościami w tym zakresie reguluje inne kwestie, które nie dotyczą stanu faktycznego ustalonego w niniejszej sprawie. Mianowicie ustawa ta reguluje wszelkie formy ingerencji państwa w prawa do nieruchomości przysługujące innym podmiotom. Bezzasadnym jest także zarzut skarżącej, iż organ odwoławczy nie ustosunkował się do jej wniosku zawartego w odwołaniu mianowicie rozważeniu zastosowania art. 234 pkt 2 kpa. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ II instancji dokonał oceny zasadności tego wniosku i uznał, że skarga nie pochodząca od strony nie zawiera materiału, który mógłby upłynąć na treść rozstrzygnięcia decyzji. W tym stanie rzeczy wobec bez zasadności skargi na podstawie art. 151 ppsa należało orzec jak w wyroku.